'Ze ondertekent de agenda van mijn dochtertje met mama. En bij de dokter stelt ze zich ook voor als de mama van.' Met die bewijzen in de hand wilde een Australische vrouw uit Adelaide via de rechtbank aantonen dat haar moederrol wordt bedreigd door de nieuwe vriendin van haar ex-man. Maar de rechter heeft geweigerd om een vonnis uit te spreken, omdat hij vreest dat het alleen maar tot nieuwe processen zou leiden waarin de vader moet bewijzen dat hij zich aan de afspraken houdt.

'In ons land hebben we dergelijke rechtszaken nog niet gehad', zegt Elfri De Neve, advocaat gespecialiseerd in scheidingszaken. 'Maar in de praktijk komt het probleem vaak voor. Ik heb al duizend keer aan vaders moeten zeggen dat hun nieuwe vriendin de moederrol niet mag opnemen.'

Volgens de advocaat kunnen er twee problematische situaties ontstaan: 'Ofwel heb je het Assepoester-syndroom waarbij de stiefouder de slechterik is en de kinderen kleineert. Ofwel groeit er een Von Trapp-syndroom, naar de gouvernante Maria uit de film Sound of Music. De stiefouder wil dan zo graag bewijzen een goede ouder te zijn, dat hij of zij overdrijft. Het Australische geval neigt hiernaar. Vaak staat het probleem niet alleen, maar zijn er allerlei complicaties waarvoor een vrederechter de ouders naar een bemiddelaar stuurt.'

Geen verraad

Agnes Verbruggen is zo'n erkende bemiddelaarster bij Eris-Bemiddeling in Gent. 'Sociologisch gezien heeft de moeder gelijk', zegt ze. 'Er is maar één persoon ter wereld die de biologische moeder is van een kind. Maar ten strijde trekken tegen de stiefmoeder is het slechtste wat die vrouw kan doen, want haar kind wordt er het slachtoffer van. Ze moet haar dochtertje laten weten dat het geen verraad is als ze haar stiefmoeder 'mama' noemt. Dit is de boodschap die ze haar dochter kan overbrengen: 'Het doet mij pijn dat je haar mama moet noemen, maar wij weten alle twee dat het niet waar is en dat ik je echte mama ben. Maar als dat voor jou nodig is om daar in vrede te kunnen leven, dan is dat zo. Vind jij het zelf oké om haar mama te noemen?' Op die manier geef je het kind een keuze, het mag ook ja antwoorden.'

'Na een scheiding is het heel belangrijk om iedereen zijn plek te geven. In de grond gaat dit conflict daarover, over volwassenen die elkaars inzet niet zien. Ook voor de stiefmoeder - of liever de plusouder want die term is minder beladen - is het heel belangrijk. Door zich mama te laten noemen, wil ze aantonen hoeveel ze voor dat kind doet en wil ze respect krijgen voor haar plaats. De vader speelt hierin een cruciale rol. Hij kan de plaats van de biologische moeder en zijn nieuwe partner erkennen. Het is voor het kind in kwestie het beste dat de ouders en andere zorgende volwassenen hier tot een akkoord komen. De kracht van bemiddeling is juist dat er een akkoord is waar alle partijen zich achter scharen. Ze zullen de verbintenis naleven omdat ze die zelf ook juist en goed vinden. Dat is iets anders dan iets doen of laten uit schrik anders gestraft te worden.'