Veerle François (42) stortte van de ene dag op de andere in

Steeds meer mensen krijgen een depressie. Vandaag al bijna één op de vijf. Het kan ons allemaal overkomen. Het is geen zwakte. Toch blijven we het angstvallig verzwijgen. ,,Praat erover’’ is het eensluidende advies van de mannen en vrouwen die in deze reeks van vijf afleveringen het taboe doorbreken terwijl wetenschappers uitleggen wat een depressie is. Vandaag deel één: de dubbele kwetsbaarheid van vrouwen.

Steeds meer mensen krijgen een depressie. Vandaag wordt al vijftien procent van de Belgen er in zijn leven mee geconfronteerd: tien procent van de mannen en twintig procent van de vrouwen. Binnen het jaar krijgt vijf procent een depressie. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt dat depressie dé ziekte van de eenentwintigste eeuw wordt.

Een depressie, zo denkt de goegemeente, is een teken van zwakte. Zodra je depressie hebt gehad, blijf je labiel. Dergelijke fabeltjes voeden het taboe en het stigma. Deze artikelenreeks zal ze ontkrachten. Correcte informatie is de beste preventie en remedie.

,,Zolang je je schaamt over je depressie en het niet uitlegt, moet je niet verbaasd zijn dat anderen het niet begrijpen’’, zegt Veerle François (42). ,,Het is wel moeilijk in woorden te vatten. Een depressie, wat is dat? Leegte. Je kiest daar niet voor. Het overkomt je.’’

Waar ligt het verschil tussen een voorbijgaand dipje en een ,,klinische’’ depressie die om behandeling vraagt? De diagnose van een depressie gebeurt meestal op basis van de zogeheten DSM IV-schaal die u elders op deze pagina’s aantreft. DSM staat voor Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders.

Wie minstens vijf van de negen symptomen van de DSM-schaal heeft, en dat gedurende zeker twee weken, heeft in medische termen een depressie. De eerste twee symptomen, depressieve gevoelens en verlies van interesse en plezier, móeten aanwezig zijn.

Bij vijf tot zes symptomen heb je een lichte depressie, bij zeven een matige en bij acht tot negen symptomen een ernstige depressie. ,,Je komt snel aan vijf criteria van de DSM-schaal’’, zegt professor in de psychiatrie, Koen Demyttenaere van de KU Leuven ,,maar een patiënt die zich zwaar depressief voelt op zijn werk maar nog van een voetbalmatch kan genieten, heeft geen depressie in de enge medische betekenis. Een echte depressie slaat op het hele leven en heeft een ernstige impact op je sociaal én familiaal én professioneel functioneren.’’

Veerle: ,,Toen ik voor de derde keer met maagklachten bij mijn huisarts aanklopte, wou die een gastroscopie laten doen. Daar was ik als de dood voor. Het was een vrijdag. ’s Morgens ben ik gewoon gaan werken. Ik kwam toe, ben beginnen wenen en ben niet meer gestopt.’’

,,Eigenlijk had ik het kunnen zien aankomen. Ik was al een jaar om de haverklap ziek. Sleepte me van vakantie naar vakantie. Soms kon ik niet inslapen of ik werd midden in de nacht wakker en kon de slaap niet meer vatten. Twee jaar na de geboorte van mijn jongste dochter Lies – ze was vier toen ik instortte – was ik op twee jaar 20, 25 kilo bijgekomen.’’

Veerle is mama van drie kinderen, was getrouwd en werkte negentig procent. Ze was beleggingsadviseur in een bank. ,,Ik heb een diploma Germaanse filologie. Het liefst wou ik lesgeven maar toen ik afstudeerde kon je de straten plaveien met Germanisten. Geleidelijk aan werd duidelijk dat de job van bankadviseur met mijn gezin combineren niet evident zou zijn.’’

,,Nadat ik was ingestort, heb ik heel het weekend geslapen. Jij hebt een ernstige depressie, zei de huisarts. Een depressie?! Ik, Veerle, die zó dynamisch was, sportte, hard werkte, drie kinderen opvoedde, op woensdagnamiddag naar hot en her rende om de kinderen naar hun hobby’s te rijden en ook nog toneel speelde? Komaan!’’

,,Voor de buitenwereld- én in mijn ogen, had ik alles om gelukkig te zijn. Gezonde kinderen, een eigen huis, leuke baan, een begripvolle man, een actief sociaal leven… Toch voelde ik me niet lekker maar ik duwde het weg.’’

Wordt de diagnose depressie gesteld, dan duurt het vaak nog een hele poos voor de patiënt dat wil aanvaarden. ,,Ik had het àllemaal onder controle’’, zegt Veerle. ,,Dacht ik. Ik móest het gevoel hebben greep te hebben op de dingen, was zeer perfectionistisch. Kon niets uit handen geven, ook niet op mijn werk. Ging ik ’s avonds sporten, dan vertrok ik niet voor het huis er piekfijn uitzag. Alles lag klaar voor de kinderen: de papfles, de pyjama’s...’’

,,Na mijn studies had ik met mezelf afgesproken dat ik zolang de kinderen klein waren thuis zou blijven om voor hen te zorgen. Maar dat kon financieel niet want wij waren aan het bouwen. Zoals zoveel vrouwen, zat ik geprangd tussen werk en gezin.’’

Dubbel zoveel vrouwen als mannen krijgen een depressie. Vrouwen verinnerlijken hun problemen, mannen veruitwendigen ze en worden agressief of krijgen een alcoholprobleem. Ook zoeken vrouwen sneller hulp.

Vrouwen worden dan wel ziek, mannen gaan dood. Slechts half zoveel mannen als vrouwen krijgen een depressie maar ze plegen wel twee keer zoveel zelfmoord. De dubbele dagtaak maakt vrouwen extra kwetsbaar voor depressies. Het is nog altijd doorgaans de vrouw die het meeste in het huishouden doet, ook als beide partners voltijds werken. ,,Niet zelden willen vrouwen dat zelf’’, zegt socioloog Piet Bracke van de Universiteit Gent. ,,Dan zijn ze tenminste thuis heer en meester.

Want de werkvloer is nog altijd een mannenwereld die beheerst wordt door de logica van rivaliteit en competitie. Mannen hebben van kinds af geleerd daar mee om te gaan en voelen zich daar goed bij. Vrouwen willen geen strijd.’’

Veerle heeft van in het begin antidepressiva genomen. Enkele weken later, toen de medicijnen begonnen te werken, is ze in therapie gegaan. Ik wou op zoek naar het waarom en besefte dat ik er alleen niet zou uitgeraken.’’

,,Het is goed te kunnen praten met iemand die zich onpartijdig opstelt. In therapie gaan, is wel intensief werken en héél confronterend. Mijn psychologe zei: trek langzaam alle schuifjes open, beslis wat je wil overhouden en wat je kwijt wil. Grote schoonmaak houden. Ik heb héél veel veranderd in mijn leven. Vandaag heb ik een andere job.

Mijn man en ik zijn aan het scheiden.’’

,,Ja, ik durf best stellen dat ik uit die depressie veel geleerd heb. Tegen heel wat zaken ben ik anders gaan aan kijken. Voor mezelf leren zorgen, dat was het belangrijkste en het moeilijkste. Minder hoge eisen stellen aan mezelf. Patronen van jàren en jàren leren loslaten. Zelf bepalen hoe ik leef en wanneer en hoe ik mijn huishouden run.’’

,,Drie jaar heb ik erover gedaan om er bovenop te geraken. Tegen de pijn van een depressie bestaat geen medicijn. Onze maatschappij heeft het zeer moeilijk met emotionele pijn. Dat mag je niet voelen of minstens niet tonen. Leren wij onze kinderen wel goed met emoties omgaan, conflicten oplossen?’’

,,Een depressie is een signaal dat je op een manier aan het leven bent waarmee je op de lange termijn niet kunt doorgaan’’, zegt psychologe en therapeute Marleen Van Cutsem. ,,Het neemt al je energie weg, legt je lam. Het is vaak een gevolg van veel te sterk zijn. Ze hebben het al zólang volgehouden en plots gaat het niet meer. Om het spoor van het leven te blijven, moet je nu en dan verstillen. Een depressie noopt je daartoe.’’

Piet Bracke bracht als eerste de evolutie van de depressieve gevoelens van de Belgen in kaart. Dat deed hij op basis van het Huishoudpanel. In acht jaar – wat een zeer korte tijd is – is het aantal klachten van depressiviteit beduidend toegenomen. Dat bevestigt de theorie dat het aantal depressies wel degelijk is gestegen en dat er naast psychologische en biologische ook maatschappelijke verklaringen zijn.

Daarom pleit Bracke voor een bredere kijk op depressies. ,,Psychiaters kijken enkel naar de ergste gevallen. Maar er leeft bij de Belgen een brede waaier van gevoelens van onlust – gaande van een dipje tot een klinische depressie –waar we niet achteloos mogen aan voorbijgaan want ze maken ook ziek.’’ Met andere woorden: we hebben allemaal de blues.

De economische kost van klinische depressies door afwezigheid op het werk en een onvoldoende adequate behandeling wordt in ons land op ongeveer 1,03 miljard euro per jaar geraamd.

Het economische prijskaartje van de latente, onderhuidse malaise van de Belgen moet nog véél hoger liggen, zegt Bracke. Bovendien zijn angst en depressiviteit belangrijke voorspellers van echte klinische depressies.

Walen en Brusselaars zijn meer depressief dan Vlamingen. De onlustgevoelens stijgen tot de leeftijd van 35 tot 50 jaar, gevolgd door een daling. Depressie in de medische betekenis neemt toe tot 45, 50 jaar.

Zowel mannen als vrouwen voelen zich erg down na een echtscheiding maar ze zijn opvallend minder ongelukkig dan acht jaar geleden. Hoe meer mensen in je omgeving uit elkaar gaan, hoe minder erg je het vindt.

Een nieuwe partner na een breuk maakt vooral mannen gelukkig. Een nieuwe relatie stelt vrouwen niet in staat de gevolgen van een echtscheiding voor het psychisch welbevinden volledig uit te wissen. Opmerkelijk: samenwonende vrouwen worden beduidend meer met angst en depressiviteit geconfronteerd dan gehuwde en alleenstaande vrouwen.

Mannen met hiërarchisch hoge functies voelen zich goed. Tenminste, zolang ze zich niet bedreigd voelen. Vrouwen genieten minder van status en bewegingsvrijheid op de werkvloer.

Vooral wanneer ze niet op de steun van een partner kunnen rekenen. Gescheiden moeders met een voltijdse baan, werklozen, geïsoleerde mannen en studenten zijn belangrijke risicogroepen.

Wie niet zo blij door het leven stapt – en dan hoef je nog geen depressie te krijgen – sterft vroeger. Twintig jaar lang werden in Finland dezelfde twintigduizend gezonde mensen gevolgd. Bleek dat mannelijke brompotten twee keer meer kans hebben om vroeger te sterven. Drinken ze daarenboven alcohol, dan hebben ze bijna vier keer meer kans om niet lang te leven. Vrouwelijke kniesoren hebben ,,slechts’’ 1,08 keer meer kans om vroeger te sterven. Tja, vrouwen zagen misschien veel maar dat lucht op.

,,Omdat ik mezelf onoverwinnelijk achtte, heb ik een flinke knauw gekregen’’, zegt Veerle. ,,Ik ben mijn grens tegengekomen en iédereen heeft een grens. Ze ligt voor elk van ons elders maar wie blijft voorthollen stoot er op een dag tegen aan.’’