Het lijkt ongemanierd om foto's te maken van de rij wachtenden in het postkantoor, van een opvliegende baas tijdens de werkuren of van de tandarts die uw kies trekt. Misschien zouden het spannende foto's zijn, maar het gebeurt zelden. Amateurfotografen maken foto's van de mooie momenten: op reis, bij een hoge zon, tijdens een feestje of een plechtigheid. Het zijn foto's van gezonde mensen, kinderen en beesten.

Guy Kleinermans werkt als commercieel afgevaardigde bij Litto Color in Oostende. Het bedrijf is een onderdeel van de holding Spector en werkt onder andere voor Makro, Fnac, Blokker, Cora, Colruyt, Metro, Match, Krefel en Dreamland. Maar ook internationaal.

,,Sinds vorig jaar daalde het afdrukken van analoge foto's met 35 procent en het jaar ervoor daalde het ook al'', zegt Kleinermans. ,,Twee jaar geleden werden er in ons land nog zowat dertien miljoen filmrolletjes ontwikkeld en afgedrukt, nu is dat minder dan de helft. De mensen maken wel meer foto's, maar de amateurs laten ze minder afdrukken: de foto's verdwijnen in hun computer of ze drukken ze zelf af. Verscheidene winkels hebben daardoor hun deuren moeten sluiten. Maar er is een kentering. Vooral in Nederland laten mensen meer en meer ook hun digitale foto's afdrukken. Het is trouwens veel goedkoper.''



VROEGER was de fotografie een mannenzaak. Mannen zijn macho, ze willen indruk maken met scherpe foto's en technische hoogstandjes. Ze willen dure indrukwekkende fototoestellen en ze willen vooral alles zelf doen.

Guy Kleinermans: ,,Sinds de komst van de compactcamera's tien, twintig jaar geleden hadden vrouwen de fotomarkt veroverd. Ze maakten meer foto's dan mannen en ze kozen voor andere onderwerpen. Toen de digitale fototoestellen op de markt kwamen, begonnen de mannen opnieuw meer foto's te maken. Zij wilden veel pixels en ingewikkelde toestanden, en ze hadden geen bezwaar tegen de duurdere toestellen. Maar na verloop van tijd beenden de dames bij. Zij hebben vandaag de markt heroverd. Ze kopen kleine, goedkopere, handige toestellen, met minder pixels - drie miljoen is meer dan genoeg voor een afdruk van 10 bij 15 centimeter. Ze fotograferen meer en willen foto's op papier, om te hebben, om vast te nemen en te laten zien.''

Amateurfoto's worden gemaakt met amateurfototoestellen. Die beantwoorden aan een economische wetmatigheid. De fabrikant wil veel toestellen verkopen. De labs en de leveranciers van fotopapier willen dat er veel ,,geslaagde'' foto's mee gemaakt worden. Die elementen bepalen niet alleen hoe de fototoestellen er zullen uitzien, maar zelfs hoe de foto's er zullen uitzien.

Ook in deze sector wordt het rollenpatroon bevestigd. Veel toestellen worden gemaakt om dames te verleiden. Het ding moet klein zijn, met elegante rondingen, gemakkelijk om te bedienen en goedkoop. Dus hebben de toestellen kleine lensjes die weinig licht binnen laten, een automatische scherpstelling, een zoomlensje, een automatische belichting en een ingebouwde flits. Al die elementen zorgen ervoor dat de foto's geslaagd zijn. Dat wil zeggen, dat er altijd iets herkenbaars weergegeven wordt.

DE meeste amateurfotografen storen er zich niet aan dat de lichtomstandigheden koeltjes gewijzigd worden door de flits, dat de scherpte slechts berekend wordt op het midden van het beeld, dat de foto niet precies gemaakt wordt op het moment dat men afdrukt. Integendeel, amateurfoto's zien er op de duur uit zoals een amateurfoto er gewoonlijk uitziet. Ze zijn niet de natuurgetrouwe weergave van de werkelijkheid, maar een andere typische amateurfotowerkelijkheid, met een aparte charme.

Amateurfoto's kan men herkennen aan het feit dat ze meestal één onderwerp verbeelden, dat midden in beeld staat, met een heleboel nevenverschijnselen. Centraal heb je een kind op een fietsje, een groepje vrienden in Benidorm of voor de Eiffeltoren, een hond in de tuin. Maar rondom dat ene onderwerp zijn er altijd weer toevalligheden. Onbedoeld zie je op de foto ook andere mensen of dieren, muurtjes, wolken, afsluitingen. Kortom: ruis.

Amateurfoto's verbeelden vooral onschadelijke, mooie onderwerpen. Lelijkheid wordt maar zelden gefotografeerd. De foto's zijn zeer belangrijk voor de mensen die ze gemaakt hebben en voor de mensen in hun onmiddellijke omgeving. Ik zag eens een tentoonstelling met 150.000 amateurfoto's op een brug in Keulen. Het was vervelend, een grijze massa op de duur, met slordige, vaak onbegrijpelijke beelden. Mensen willen het liefst de foto zien van mensen of dingen die ze al kennen. Variaties op het bekende.

Amateurfoto's zijn goedkoop geworden. Ook mensen die weinig geld hebben, kunnen ze maken. Zo komt het dat er zoveel zijn en in zoveel landen. Zonder het systematisch te organiseren, maken amateurs vaak historische foto's, gewoon omdat ze op het goede moment ter plekke waren. Ze doen het misschien met een gsm-toestel of een wegwerpcamera, en zonder esthetische ingrepen, rechtdoor.

Dat typische amateuristische uitzicht geeft deze foto's ook nog een aureool van betrouwbaarheid. Er zijn talloze boeken, tentoonstellingen en verzamelingen van amateurfoto's uit vroegere tijden, en vooral uit periodes van oorlog en onheil. Ouest France, de krant met de grootste oplage in Frankrijk, werkt voor het regionale nieuws in haar zeventien edities bijna uitsluitend met amateurfotografen.

DE miljarden amateurfoto's die elk jaar wereldwijd gemaakt worden, vormen een nieuwe, herkenbare en specifieke werkelijkheid. De kleurige flitsfoto's met die aparte scherpte en ongecompliceerde benadering hebben een eigen stijl. Aan de ene kant hebben ze een vertederingseffect, aan de andere kant laten kunstenaars er zich door inspireren. Zij recupereren bestaande foto's, maken er soortgelijke of verwijzen ernaar. Sommigen doen het bewust en expliciet, maar ook de anderen ontsnappen niet aan de tendens. Het valt op dat vooral vrouwelijke fotografen ermee te maken hebben: Rineke Dijkstra bijvoorbeeld, Nan Goldin, Katharina Bosse, Freya Maes, Tina Barney, maar natuurlijk ook de onovertroffen Boris Mikhailov en vele, vele anderen.

Gelukkig blijft de amateurfotografie een chaotisch gebeuren, een allerindividueelste expressie. Het is een medium zonder voorschriften. Dat biedt de mogelijkheid om er ongemanierd mee om te gaan. Het is typisch voor vakantie en voor een manier van leven. En hoe vreemd het ook lijkt, amateurfotografie is familie van de kunst.