Een selecte groep van hoge ambtenaren en functionarissen is in de marge van de Europese top druk in de weer om een plan klaar te stomen dat de ergste noden in de eurozone op de korte termijn moet lenigen. 

Volgens gegevens uit EU-kringen zou het plan op tafel komen op een vergadering van staatshoofden en regeringsleiders op vrijdagmiddag. Woensdagavond stond de Duitse regering nog steeds weigerachtig tegenover zo'n kortetermijn plan.

De kern van het plan zou er vooral in bestaan om Spanje en Italië, die hun langetermijnrentes de voorbije weken door het dak zagen gaan, te helpen in hun inspanningen om de crisis te bezweren.

Diverse hoge functionarissen in de eurozone hebben bevestigd dat er blauwdrukken van een dergelijk noodplan circuleren. In detail treden wil men echter niet. Het zou ook niet gaan om een revolutionair nieuw plan. Volgens een Eu-functionaris gaat het ook zeker niet over de uitgifte van euro-obligaties. Daartegen is het verzet van Duitsland te groot. 

Noodfondsen ESM en EFSF gebruiken om stijgende rentes halt toe te roepen

Er moet eerder gedacht worden aan hoe de gelden van de Noodfondsen ESM en EFSF zodanig gebruikt kunnen worden, om het grootste gevaar af te wenden en de stijgende rentes van de probleemlanden een halt toe te roepen.

Op donderdagochtend was de Duitse regering al gemilderd in haar standpunt. Er bestonden nog instrumenten, zoals het aankopen van obligaties op de primaire en de secundaire markt. 'Men moet maar kijken wat men zinvol acht in deze situatie', klonk het in Duitse regeringskringen.

1. Noodfondsen kopen obligaties op secundaire markt en leggen die dan neer bij ECB

De Italiaanse premier Monti dringt er op aan dat de Europese Centrale Bank het Noodfonds ter hulp zou schieten met de aankoop van de obligaties op de secundaire markt. De door de Noodfondsen, ESM en EFSF, aangekochte obligaties zouden dan neergelegd kunnen worden bij de Europese Centrale Bank. Die voorziet de Noodfondsen in ruil terug van kapitaal.

De ECB heeft dit voorstel afgewezen. Vermoedt wordt dat ook deze onrechtstreekse staatsfinanciering door de Europese Centrale Bank, op niet veel genade kan rekenen bij de Duitse centrale bank. 

Oorspronkelijk had Monti zelfs een plan in gedachten, waarbij Italië geen formeel verzoek tot noodhulp zou moeten indienen. De feiten halen Italië echter in. De Italiaanse regering stelt nu dat door de hoge rentes en door de recessie, al voor meer dan 80 miljard euro is weggevreten van de Italiaanse inspanningen om de overheidsuitgaven onder controle te krijgen.

Italië mikt, ondanks de hoge rentelasten, op een evenwichtige begroting. In het licht van de Italiaanse structurele hervormingen merkte Monti op dat 'het vreemd is dat een regering die alles doet (wat door Europa opgelegde bezuinigingen aangaat, red.) ongeveer 400 basispunten meer aan rente moet ophoesten.'

2. Rechtstreekse aankoop van overheidsobligaties door Noodfondsen

Een tweede mogelijkheid die Spanje en Italië kan helpen, is de rechtstreekse aankoop van overheidsobligaties door de Europese Noodfondsen. Voor aankopen op de primaire markt, de markt van nieuw uitgegeven obligaties, hebben de fondsen zogenaamde hefboominstrumenten. 

Nieuw uitgegeven staatspapier van zorglanden kan dan aangekocht worden door zogenaamde 'special purpose entities', die zich vooral situeren in de particuliere kapitaalstromen. De Noodfondsen zorgen dan voor een garantie van een deel van het kapitaal. 

Mochten Italië en Spanje rechtstreeks en in grote mate putten uit de Noodfondsen, zou al snel de vraag rijzen of de reserves toereikend zijn. Daarom is een nauwgezette opbouw van zo een crisisplan van groot belang.

Een beroep doen op de Europese Centrale Bank kan, ongeacht de manier waarop, een langere financiering verzekeren, zonder de markten te verontrusten.