De Fifty shades of grey-trilogie van schrijfster E.L. James verovert de wereld stormenderhand. Ook België. De drie boeken vertellen het verhaal van Anastasia Steele, een jonge studente die in de ban geraakt van de oudere, mysterieuze miljonair Christian Grey. Tussen de twee ontspint zich een nogal expliciete sadomasochistische relatie. Het is nu al het best verkopende boek ooit in Groot-Brittannië, en ook bij ons verkoopt het als een trein. Toch wordt het door critici afgemaakt. Het zou 'vol stroperige clichés' staan en 'niet veel beter dan een goedkope pornofilm' zijn. De schrijfster zelf vertelt in interviews echter vaak dat haar lezers haar vertellen dat het boek weer schwung brengt in hun slaapkamer. Nu blijkt dat ook Vlaamse relatietherapeuten dat hebben ontdekt.

'Vijftig tinten grijs is ideaal didactisch materiaal', vindt relatietherapeute Sibylle Vanweehaeghe. 'Ik krijg hier geregeld - jonge! - koppels binnen die écht geen zin meer hebben in seks. Men werkt te veel, het leven is te lastig, er zijn jonge kinderen, seks kost gewoon te veel moeite. Ik stuur hen de laatste tijd vaak naar huis met het boek en daar blijkt dat het bij vrouwen doet wat het belooft: de feromonen weer laten stromen, de seksdrive weer aanscherpen.'

Ook journaliste Annelies A.A. Vanbelle, die zelf twee boeken schreef over liefde en lust, vindt dat het boek vrouwen weer in contact brengt met 'hun onderbuik'. 'Dit boek is geen grote literatuur, maar dat pretendeert het ook niet. Wél is het zo makkelijk toegankelijk dat het een pak vrouwen - moeders meestal - bereikt, die het weer doet ontbranden. Ik weet uit eigen ervaring hoe moeilijk het is om je als jonge mama nog een seksueel wezen te voelen. Dit boek doet dat. Het toont hoe fijn seks kan zijn. Hoe lekker, als je je erin kan verliezen.'

Volgens Rika Ponnet van relatiebureau Duet is de grote kracht van het boek dat het zo toegankelijk is. 'In relatietherapie raden wij koppels wel eens aan samen porno te kijken. Zien vrijen doet zin krijgen in vrijen. Alleen is dat voor veel mensen nog altijd een brug te ver', zegt zij. 'Dit boek - dat zelfs in de Carrefour te vinden is - is echter zelfs voor de meest terughoudende mens aanvaardbaar. Niemand stelt de vraag: Moet ik mij eigenlijk niet vies voelen omdat ik dit lees? Nee, het stelt literair niet veel voor, en laat ons eerlijk zijn, wat goed verkoopt is niet per definitie van goede kwaliteit. Ik vind het wel verbazingwekkend dat de aloude fantasie van onderwerping het na zoveel jaren emancipatie nog altijd doet. Het bewijst nog maar eens dat sommige patronen maar erg langzaam veranderen.'

Elkaars obsessie zijn

Dat het boek de vrouw weer voorstelt als onderdanig is een veelgehoorde kritiek. 'Ik noem mezelf ook een feministe', zegt Vanweehaeghe. 'Maar ik vind dit helemaal geen vrouwonvriendelijk boek. Integendeel: het zet het genot van de vrouw centraal.' Vanbelle geeft haar gelijk. 'Als een man zich hierdoor kan werken - want eerlijk: er staat een hoop langdradig gedoe in - zal hij perfect weten hoe hij met een vrouw als seksueel wezen moet omgaan. De perfecte combinatie tussen tederheid en ruwer werk.'

'Het boek gaat ook niet over bondage, over onderwerping', besluit Vanweehaeghe. 'Wel over elkaar aanbidden, elkaars obsessie zijn. En laat dat nu net zijn waar veel koppels weer naar verlangen.'