De stad Antwerpen kwam gisteren met verbazingwekkende cijfers: 36 procent van alle Antwerpenaars is vandaag van vreemde oorsprong, inclusief de allochtonen die intussen al de Belgische nationaliteit hebben. En nog straffer: méér dan de helft van de kinderen tot negen jaar is in Antwerpen van allochtone afkomst. Velen schrokken van de cijfers, maar socioloog Jan Hertogen kondigde het naar eigen zeggen al veel langer aan: 'Dit is de nieuwe werkelijkheid, die we al jarenlang niet onder ogen willen zien.'

Hertogen maakte dezelfde cijferoefening als ze in Antwerpen deden, maar dan voor heel Vlaanderen en Brussel. Het resultaat is verbluffend: 'In Antwerpen strand ik zelfs op 39 procent allochtonen (dus 3 procent meer dan de cijfers van de stad Antwerpen, nvdr.), maar in Brussel zitten we vandaag al aan 68 procent.' Maar ook in centrumsteden zoals Gent (25,6 procent), Mechelen (24,7 procent) en Genk (37,5 procent) telt hij een groeiende allochtone bevolking. 'En hun aantal zal alleen maar stijgen. Zeker de komende vijf, zes jaar', zegt de veelbesproken socioloog. 'Als u het mij vraagt, zijn we nu begonnen aan het decennium van de migratie.'

Ook zonder racistische bijgedachten doet deze evolutie veel Vlamingen schrikken. Is dit effectief een zorgwekkende evolutie? Jan Hertogen: 'Het is iets wat velen beangstigt, maar laten we vooral niet vies zijn van de nieuwe werkelijkheid die op ons afkomt. We zullen dit moeten accepteren. We hebben het lang niet willen zien, maar die zogeheten allochtoon is langzaam maar zeker één van ons geworden. Neem nu bijvoorbeeld Brussel. In 1960 telde onze hoofdstad amper 7 procent allochtone inwoners. Vijfenveertig jaar later, in 2005, was dat al 56 procent. Antwerpen gaat gewoon Brussel achterna. Nu al zijn meer dan de helft van alle kinderen die er wonen van allochtone afkomst. Wel, vandaag zitten die jongens en meisjes nog op de schoolbanken, maar binnen tien jaar zullen zij effectief wonen en werken in Antwerpen. De klok valt niet meer terug te draaien.'

Vanwaar komt die evolutie? 'Vlaanderen heeft altijd een zekere aantrekkingskracht gehad, al was het maar omwille van de ligging. In eerste instantie zijn het steden zoals Antwerpen, Brussel en Gent die veel migranten lokken. En nee, dat zijn niet alleen Marokkanen. Ook Nederlanders of Polen vallen onder de noemer allochtoon. En tegenwoordig blijven ze ook niet uitsluitend in de grootsteden hangen, maar wijken ze uit naar het platteland. De theorie van gekleurde steden en het witte platteland gaat dus niet meer op.'

'Bovendien is er nog iets anders dat deels meespeelt met die aangroei: het relatief hoge geboortecijfer bij allochtonen. Waar de Vlaming gemiddeld één tot twee kinderen heeft, is dat bij veel migranten al vlug drie of vier. Ook dat maakt deels een verschil.'

Hoeveel generaties zullen er nog nodig zijn voor de Vlaamsche autochtoon een minderheid wordt? 'Binnen dit en tien jaar mag je je daaraan verwachten. Voornamelijk in onze grote steden, met Antwerpen op kop. Tot 2015, 2020 zal het aantal allochtonen daar zeker nog gaan groeien, exponentieel zelfs. Pas daarna komt er een periode van stabilisatie en zal de groei stabiliseren. Maar of heel die evolutie nu zo slecht is? Nee, het zal onze Vlaamse cultuur alleen maar verrijken. Dat zie je nu al aan onze eetcultuur. Tien, twintig jaar geleden kende niemand couscous. Vandaag heeft bijna iedereen dat toch al eens gegeten.'

En onze Belgische frieten dan? Gaan die niet in de verdringing raken? 'Integendeel. Nu vindt u bloemkool met worst misschien nog iets vrij gewoon, maar tegen dan zal dat geprezen worden als iets typisch Belgisch. Echte tradities verdwijnen niet zo snel. Onze steak-friet zal nooit in de verdomhoek komen. Het gaat gewoon een onderdeel uitmaken van die nieuwe werkelijkheid.

Gaat die nieuwe werkelijkheid uiteindelijk leiden tot een 'nieuw' soort Vlaming? 'Dat zie je nu toch al in Antwerpen. Als de Vlaming het over 'de Vlaming' heeft, dan gaat hij nog altijd uit van dat traditionele beeld. De oer-Vlaming, zeg maar. Maar we vergeten dikwijls nog dat er al heel wat mensen rondlopen die de Belgische nationaliteit hebben, zich Vlaming noemen en toch Mohammed heten.'