'Potverdorie nog eens aan toe zeg', zou Frits Verkade zeggen. Het typetje van Toon Hermans verprutste in de beroemde sketch zijn auditie voor Idool omdat hij het tweede zinnetje van zijn tekst was vergeten. 'Wat ruist er door het struikgewas?' Verder kwam hij niet. En net toen hij zelf weer het antwoord had gevonden, was het tijd voor 'de volgende debutant'.

Dertig jaar na Frits Verkade hebben twee Nederlanders ontdekt wat er werkelijk door het struikgewas ruist. Het opmerkelijke antwoord: Napoleon de derde. Ontdekkers van dienst zijn Michaël Steehouder, professor-emeritus Technische Communicatie aan de Universiteit van Twente, en zijn zoon Rogier, een ICT-specialist. Ze vonden het antwoord in een boek van Karl May en schreven er een artikel over in het maandblad Onze Taal.

Duits soldatenlied

'Toen ik klein was, las ik bij mijn oma altijd de boeken van Karl May', vertelt Rogier Steehouder. 'In het boek Kara Ben Nemsi, de held uit de woestijn uit 1962 komt een personage voor dat binnensmonds een Duits liedje zingt. De tekst ging als volgt: Was kraucht nur dort im Busch herum? Ich glaub' es ist..., waarna hij onderbroken wordt. Het was wel erg toevallig, dus ik bedacht onmiddellijk dat Toon Hermans hier zijn inspiratie had gevonden.'

Rogier legde het boekje aan de kant en dacht er niet verder over na, tot hij twee maanden geleden de Duitse versie van het boekje tegenkwam. 'Blijkbaar vond de vertaler van mijn grootmoeders boek het niet de moeite om de volledige tekst van het liedje op te nemen, want in de Duitse versie staat die wel. En daardoor staat er ook bij wat er door het struikgewas kruipt: Napolium, staat er. Het moest rijmen, hé.'

Vader en zoon Steehouder ontdekten dat Karl May een werkelijk bestaand soldatenlied gebruikte, dat de Duitse soldaten zongen tijdens de Frans-Duitse oorlog van 1870. Napolium is dan ook niemand minder dan Napoleon III, die in 1870 door de Pruisen gevangen werd genomen. De Steehouders ontdekten bovendien dat Was kraucht nur dort im Busch herum ook in Duitsland een gevleugelde uitdrukking is. Met dank aan het soldatenliedje. Het bestond zelfs al eerder, in licht gewijzigde vorm, en sloeg toen op Napoleon I. Was geht denn da im Busch herum, das ist gewiss der Napoleum.

Niet bepaald 'een lang dun dingetje', zoals Toon Hermans het in zijn sketch beschrijft. 'Zijn biograaf heeft hem ook ooit gevraagd wat er door het struikgewas ruiste, maar Toon Hermans was toen verrast door die vraag', zegt Rogier Steehouder. 'Weet ik veel, was zijn antwoord. Hij zei dat hij het niet zo belangrijk vond.'

Het is niet duidelijk hoeveel Toon Hermans zelf wist van de oorsprong van het liedje. Wel is zeker dat hij de melodie er zelf bij bedacht. '