Ons gezicht zou een boek zijn. Wie goed kijkt, kan ons karakter van a tot z lezen. Ogen dicht bijeen? Onbetrouwbaar. Lange neus? Onbeschaamd. Groot voorhoofd? Verstandig. In de Britse serie Op het eerste gezicht leggen komiek John Cleese en actrice Liz Hurley de geheimen van hun en uw gezicht bloot. Paul De Boeck, professor fysiognomiek aan de KU Leuven, is sceptisch over die leesbaarheid van de menselijke voorgevel: ,,Een hoofd zegt heel weinig over het karakter.''
Is het gezicht een weefsel van 44 spieren over de schedel? Of is het een samenvatting van onze persoonlijkheid? De Britse humorist John Cleese, bekend van Monty Python en Fawlty Towers , zoekt naar het antwoord. De serie wil ons doen geloven dat het gezicht alles zegt over onze persoonlijkheid. Je zou het kunnen lezen als een boek.
,,Dat klopt niet'', zegt Paul De Boeck. Hij doceert fysiognomiek of gelaatkunde. U vindt van deze professor geen foto in de krant: ,,Omdat mijn uiterlijk niks te maken heeft met wat ik zeg. Uw lezers zouden uit mijn foto van alles kunnen afleiden.''
Terwijl u zegt dat dit niet kan? ,,Juist. Het innerlijke aflezen van het uiterlijk is geen wetenschap. Je moet er geen expertise voor hebben, iedereen kan het. Emoties moet je wel kunnen aflezen, anders functioneer je niet. Maar uw en mijn karakter? Dat staat niet op het gezicht.''
Als fysiognomiek geen wetenschap is, waarom geeft u er dan les over? ,,Ik schets de geschiedenis en neem daarin een zeer verre aanloop. Ooit dachten de mensen dat wat op aarde gebeurde in handen was van de goden die aan de touwtjes trokken. Toen werden de goden een beetje lui en grepen ze alleen bij de geboorte in. Ze bepaalden je uiterlijk en je levenslot.''
,,In de Griekse oudheid heerste die overtuiging sterk. Wie bij een filosoof wou studeren, moest een karakterproef doorstaan. Die proef was voor een deel gebaseerd op het uiterlijk.''
Butler als een trouwe hond
Hadden de Grieken het verkeerd voor? ,,Ze namen de zaak zeer ernstig op, maar het is geen wetenschap. Stel je voor dat je iemands karakter echt uit zijn voorhoofd kan afleiden: dat zou verschrikkelijke gevolgen hebben.''
,,Mijn studenten vinden het in ieder geval heel grappig als ik mijn handboek over karakterologie laat zien. Dat omvat de stromingen die het karakter afleiden uit het gezicht, het handschrift, het sterrenbeeld en zelfs lichaamsvocht uit de gal en het bloed.''
,,Dan laat ik de bekende foto's zien van mensen die zogezegd op schapen en ezels lijken. Heel typisch is het gezicht van de butler die op een hond lijkt. Hondstrouw, zeggen ze dan. Maar voor astrologie en grafologie geldt hetzelfde als voor de gelaatkunde: als wetenschappers geloven we er niet in.''
Wat is dan de boodschap van uw lessen? ,,Dat we in een rondje draaien. Eerst dachten we dat de goden alles in handen hadden, later zeiden we dat de mens zijn karakter uit vrije wil bepaalde.''
,,Freud ging daar tegen in. Hij zei dat je karakter in je buik zat en dat je daar niet aan kon. Nu gelooft men dat de goden nog luier zijn geworden en alles erfelijk is. Het karakter kan genetisch bepaald zijn, maar staat daarom nog niet op iemands gezicht af te lezen.''
Op het eerste gezicht (The human face) , Canvas om 23.05 uur. Informatie op www.bbc.co.uk/science/humanbody.