hoogfeest van de christelijke wereld

Zondag is het Pasen

Print

hazen en konijnen zijn erg vruchtbare dieren Foto: ludo vervloet

Laakdal - De oorsprong van Pasen, het hoogfeest in de Rooms Katholieke Kerk dat de verrijzenis of wederopstanding van Jezus Christus viert, is feitelijk gebaseerd op een heidense viering uit de oudheid. In onze brave Kempen was Pasen, met Kerstmis, de belangrijkste dag van het jaar.

Christenen herdenken met Pasen het hoogtepunt van hun geloof maar, net zoals zo veel andere "christelijke feestdagen", is Pasen in de laatste decennia steeds commerciëler geworden. De paashaas, het zoeken naar paaseieren en ... paasvakanties allerhande zijn belangrijker geworden dan de kerkelijke hoogdag.

Terug naar de oudheid

De oorsprong van Pasen vinden we, net als die van Kerstmis, terug in de oudheid, niet lang na de wereldwijde vloed die in (Genesis 6-9) van de bijbel wordt vermeld. De zondvloed, leerden wij op school, als straf van God voor de vele slechte mensen die er toen al rondliepen. De wrede God uit het Oude Testament wou ze allemaal verzuipen en herbeginnen met een paar uitverkorenen. Hij gebood Noach om een ark te bouwen en daarin mochten, naast zijn familie, ook een koppeltje dieren mee van elke soort. Toen Noach klaar was met zijn opdracht liet God het regenen tot er geen boompje meer te zien was. Pas 40 dagen later hield het op met regenen, daalde het water en zette Noach zijn ark opnieuw op de lege aarde.

Ook in andere culturen en religies rond de Middellandse Zee heeft men het over deze geweldige overstroming. Ze zal er dus wel geweest zijn, maar het is nog steeds gissen naar de juiste locatie en oorzaak  ervan.

Vervloekt

"Omdat hij zijn vader dronken en naakt had gezien, werd Cham de vervloekte zoon van Noach", lezen we verder in het O.T.

De dronken Noach lag zekere dag ergens onder een boom naakt zijn roes uit te slapen en werd daar opgemerkt door zijn zoon. Niet Noach werd voor dat slecht gedrag gestraft, maar zijn zoon kreeg de volle lading van de strenge God. Eerlijk is anders, maar in die tijden had men blijkbaar andere normen en waarden. Geen wonder dat Cham een verbitterde man werd. Hoe zou je zelf zijn?

Nimrod, de jager

Cham kreeg ook kinderen, onder andere een zoon, Kus. Kus kreeg op zijn beurt kinderen waarvan Nimrod (ook vaak Marduk genoemd) er eentje was. Nimrod werd een geduchte jager en werkte zich snel op binnen de maatschappij. Hij werd zelfs konining.
Nimrod werd een tiranniek heerser. De vloek die God over zijn grootvader had uitgesproken was hij nog niet vergeten.

Koning Nimrod stichtte Babel, Nineve, Assur, Kalach en andere steden, waarvan hun levensstijlen 'afgrijselijk kwaad en perversie' aanmoedigden.
 

Tammuz , de herboren Nimrod

Toen Nimrod stierf verafgoodde zijn vrouw, koningin Semiramis, hem als de Zonnegod, of Gever van Leven. Later zou hij ook bekend worden als Baäl. Semiramis had een onwettige zoon, Tammuz. Semiramis overtuigde de mensen ervan dat Tammuz de herboren Nimrod was.
Omdat mensen al sinds het begin der tijden op hun beloofde verlosser zaten te wachten, werden zij er door Semiramis van overtuigd dat Tammuz die verlosser was en dat hij op bovennatuurlijke wijze was verwekt.
 Het duurde niet lang voordat de mensen niet alleen Tammuz (ofwel de herboren Nimrod) aanbaden, maar ook Semiramis zelf als de godin van de vruchtbaarheid.
In andere culturen werd zij ook Ishtar, Ashtur en jawel, Pasen ("Astarte", de bron van het Engelse woord "Easter") genoemd.
Merkwaardig is ook dat Tammuz in Betlehem werd geboren en er tot in de tijd van Jezus werd vereerd...

De oorsprong van Pasen gaat ook mee terug naar het lenteritueel dat door Semiramis werd ingesteld na de dood van Tammuz. Die was, volgens de overlevering, tijdens een jachtpartij door een wild zwijn gedood. De legende zegt dat Tammuz door de tranen van zijn moeder elke lente uit de dood opstond in de vorm van een of andere vegetatie die op aarde verscheen.

Leentjebuur

Misschien is het verhaal van Tammuz wel voor een deel geleend  bij de Egyptenaren. Hier heette het goddelijke kind Horus, geboren uit de maagd Isis (vrouw en zuster van Osiris).
Ook in andere godsdiensten over de hele wereld heeft men het vaak over de uitverkoren maagd die een goddelijke zoon baart. De zoon sterft en wordt elk jaar opnieuw geboren.

Hazen en eieren

 Moderne tradities zoals de paashaas en het paasei kunnen ook teruggevoerd worden naar de praktijken die door Semiramis werden ingesteld. Vanwege hun vruchtbare aard waren konijnachtigen al lang geassociëerd met vruchtbaarheid en de godin ervan, Ishtar. 
 De oude Babyloniërs geloofden in een fabel over een ei dat uit de hemel in de rivier de Eufraat viel en waaruit de Koningin Astarte (een andere naam dus voor Ishtar of Semiramis) "uitbroedde". 
  Bij de Germanen staan eieren ook voor vruchtbaarheid en nieuw leven na een lange, donkere en koude winter.

Pasen  "Dag van de wederopstanding"

 Voor Christenen is de oorsprong van het paasgebeuren gewoon de kruisiging en de verrijzenis van Jezus Christus, ongeveer 2 000 jaar geleden. Volgens de evangelies werd Jezus Christus, de ware Messias die in het Oude Testament werd beloofd, gekruisigd en werd hij ten tijde van het Joodse Pesach-feest uit de dood opgewekt. 
 Sinds die ontzagwekkende gebeurtenis plaatsvond, hebben de gelovigen die dag geëerd en lange tijd samen met het traditionele Joodse  Pesach-feest gevierd. 
 Toen het Evangelie van Christus zich door de niet-Joodse naties verspreidde, onder mensen die de geschiedenis van de Pesach-viering niet kenden, werden de heidense paasrituelen geleidelijk opgenomen in wat de Christelijke kerk de "Dag van de Wederopstanding" noemde.
 

--  Pasen "in onze jonge tijd"  --

 Met Kerstmis was Pasen veruit het belangrijkste feest van het jaar. En daar werden de parochianen door hun priester(s) danig op voorbereid. Die voorbereiding begon op Aswoensdag, de eerste van 40 vastendagen Van dan af was het verboden om veel te eten en te snoepen. Vlees en vis werden zoveel mogelijk van de tafels geweerd. 

In de week die het paasfeest vooraf ging kwamen de gelovigen in een soort trance. Op Witte Donderdag herdacht men het het Laatste Avondmaal dat Jezus met zijn discipelen nuttigde en zijn gevangenneming in de tuin van Getsemane. Op Goede Vrijdag stond hij voor landvoogd Pontius Pilatus. Die waste zijn handen in onschuld en liet de keuze aan het volk om ofwel de rover Barabas of Jezus van een verschrikkelijk kruisdood te sparen. Het opgezweepte volk koos voor de rover en Jezus kreeg een doornen kroon opgezet. Daarna moest hij zelf zijn marteltuig door de straten en steegjes van Jeruzalem slepen om uren later op Golghota aan het zware hout te worden genageld. Wij rilden van emotie bij zoveel geweld.

Als prille tiener in de jaren 1950 sleet ik mijn studententijd op kostschool in Hoogstraten. Wij keken vooral uit naar stille zaterdag, want dan mochten we op paasvakantie vertrekken, na eerst nog een zware beproeving te ondergaan. Om 4 uur in de morgen werden we al uit onze alkoven (primitieve slaapgelegenheden) gebeld om meteen naar de zeer ruime kapel te komen. Daar moesten we dan willens nillens de lijdensverhalen uit de 4 evangelies aanhoren. Een marathon van luisterplicht, want -genot was er niet veel aan te beleven. Links en rechts vielen kameraden weer in slaap en naarmate de tijd vorderde sloeg ook de honger toe. In die mate zelfs dat er af en toe wel eens eentje van zijn stokje draaide en in de gang weer tot leven werd gewekt. Die mocht dan voortijdig naar de refter voor een tas koffie en een stuk brood.

Omdat wij pas op de middag 'los' mochten, was de voormiddag een totaal overbodige tijdspanne waarin niks werd uitgericht. Ook het laatste obligate middageten werd bijna niet aangeroerd. Men wachtte op de bevrijdende bel om de refter uit te stormen, de klaarstaande valiezen op te pakken en naar de grote poort te stormen. Op zoek naar een auto van thuis of een lijnbus. 

Brave Kempen

Thuis doken we meteen onder in de paassfeer van de brave Kempense dorpen van toen. We zagen de gelovigen tegen de avond aan in dichte drommen naar de kerk stromen om te biechten. Om de paasbiecht af te nemen werd steevast beroep gedaan op hulppriesters uit Averbode. Zelfs mensen die praktisch nooit in de kerk kwamen, hielden eraan om 'hun Pasen te houden'. Die plicht was aan ons niet meer besteed, want in het seminarie gingen wij haast elke week biechten. Wel trokken we tegen middernacht naar de nachtviering in de kerk. Dat had wel iets, zeker toen de klokken na een dag van stilte weer begonnen te jubelen. Op paasdag zelf zat de kerk voor elk van de drie missen afgeladen vol en werd er gecommuniceerd dat het een aard had. Ik vond het koddig om te zien hoe de grote mensen hun tong uitstaken naar de priester om daarop de communie te ontvangen.

Paasdag was ook de dag dat we voor het eerst onze nieuwe kleren mochten aantrekken.Tenminste als die er waren. Soms bleef het alleen bij een noodzakelijke vest, broek of schoenen, maar als die alle drie nieuw waren, werd Pasen ook een showdag voor de goegemeente. Een nieuw kostuum was in mijn geval al opgemeten bij de mannen van Heylen of bij Lowie van Warke tijdens de laatste 'sortie' van karnaval. De definieve setting gebeurde pas op paaszaterdag. 's Anderdaags was ik op mijn 'paasbest'.

Na de middag werden we weer in de kerk verwacht. Als vrome seminarist was mij dat niet vreemd. Als wij in Hoogstraten niet studeerden zaten we meestal in de kapel voor één of andere godsdienstige oefening. Op paasdag werd er verder weinig of niets gedaan. Buiten het noodzakelijke werk in keuken of stal gebeurde er weinig of niets.

Tegenwoordig is Pasen en de paastijd verworden tot vakantietijd die bij velen helemaal niet meer refereert aan zijn godsdienstige betekenis. O tempora , o mores ( wat een tijden, wat een zeden).

 -ludo vervloet-

 

 

 

Immo in de regio

Auto's in de kijker

Jobs in de regio