,,Natuurlijk heb ik wat seks in mijn verhaal gestoken. Ik ben jong genoeg om te weten wat je zoals doet doorlezen.''

Nic Balthazar maakt theaterstuk en film over jongeren en pesten

Nic Balthazar maakt theaterstuk en film over jongeren en pesten

Foto:

Scholieren zijn voor theatermakers niet bepaald een makkelijk publiek. Toch kreeg ‘Niets’, een monoloog van Roel Vanderstukken naar een verhaal van Nic Balthazar, van het publiek, zowel jonga ls oud, al meermaals een staande ovatie. Het stuk gaat over een autistische jongen die op school wordt gepest. ,,Er is niet veel nodig om gepest te worden’’, zegt Nic Balthazar. ,,Eén scheve tand of een oog dat wat afwijkt en je hebt het zitten voor het leven.’’
De toneelvoorstelling Niets is een bewerking van jouw boekje Niets was alles wat hij zei. Dat is geïnspireerd op het verhaal van de 17-jarige jongen die precies drie jaar geleden van het Gravensteen sprong.
Nic Balthazar: ,,Het stond in de krant als een fait-divers. Die jongen gooide zich uit wanhoop naar beneden. Hij was autistisch en achteraf bleek dat hij zwaar gepest werd. Dat heeft me heel erg aangegrepen en toen ik de opdracht kreeg om een boekje te schrijven over de leefwereld van jongeren, vond ik dat ik daar iets mee moest doen. Er wordt nog te vaak lichtvaardig omgesprongen met een probleem als pesten en over autisme weten we ook zo weinig af.’’

Nam je contact op met de familie, of vond je dat niet gepast?

,,Ik herinner me het citaat van de moeder in De Standaard: ‘Er is niets wat iemand ooit gaat kunnen zeggen wat me ooit gaat kunnen troosten.’ Ik kan me dat voorstellen. Als je kinderen hebt, kan niemand je troosten voor zoiets. Op dat moment wou ik dus absoluut niet graven in het leed van die familie. Toch wou ik iets doen… Als het geen troost is, dat het dan toch begrip is. Later heb ik die mensen wel leren kennen. Ze zijn me komen bedanken voor het boek en de theatervoorstelling. Goed dat zo’n tragedie niet voor niets is geweest.’’

Wist jij toen wat autisme allemaal inhield?

,,Weet je dat een op de twintig mensen in meerdere of mindere mate autistisch is? Dat zijn allemaal mensen die in sociale contacten nauwelijks verweer hebben en onze wereld niet kunnen begrijpen. Dat was voor mij een schrikbarende ontdekking. Het probleem van een autist is niet zozeer zichzelf, want hij kan vaak wel in zijn eigen logica en beslotenheid functioneren. Wij zijn het grootste probleem van autisten, onze zogezegde normale wereld.’’
,,Een autist kan bijvoorbeeld niet liegen, want hij kent de nuances van ons sociaal gedrag niet. Wij leiden veel af van lichaamsuitdrukkingen, maar een autist kan niet van iemands gezicht aflezen of die persoon zich verveelt of verwonderd is of opgewonden is.’’

Bridget Jones

,,Ze functioneren niet als ze uit hun routine stappen. Vroeger werd dat vaak geïnterpreteerd als kinderen die niet willen, terwijl ze eigenlijk niet kunnen. Er zijn ook veel volwassen autisten die spélen dat ze niet autistisch zijn, en daar zijn ze op het einde van de dag doodop van.’’

Een boek lezen of een theatervoorstelling bijwonen, staat bij veel jongeren erg laag op het prioriteitenlijstje. Hoe heb je ze toch geïnteresseerd gekregen?

,,Het boekje is specifiek voor hen geschreven; vandaar dat ik ook zaken als drugs, gescheiden ouders, internet en videogames aankaart, allemaal dingen waar tieners zich in herkennen. Ach, ik heb er natuurlijk ook wat seks ingestoken. Ik ben nog jong genoeg om te weten wat je zoal doet doorlezen. Het doel heiligt de middelen, niet?’’

Heb je je missie volbracht?

,,Bescheidenheid verbiedt me om het te zeggen, maar in een onderzoek bij meer dan 1.200 leerlingen bleek mijn boek het tweede populairste na Bridget Jones’s diary. (lacht) Toen wist ik dat we op een gevoelig thema waren gestoten. Ik ben nu in De Da Vinci code bezig en dan weet ik hoe dankbaar het is om een boek te lezen waar je niet moet trekken aan de bladzijden, maar waar de bladzijden trekken aan jou.’’
,,Ook de reacties op het toneelstuk zijn kicken. Je ziet die jonge gasten binnenkomen met het idee van wat zullen we nu krijgen? Maar we hebben ze meteen vast, met muziek van Praga Khan, recht in hun leefwereld. Nog voor ze zich kunnen herinneren dat ze het kot gingen afbreken, is het al gedaan. Roel Vanderstukken, die de autistische jongen vertolkt en een ongelofelijk schone gast is waarop al mijn vriendinnen verliefd zijn (lacht), heeft al staande ovaties gekregen, wat zo goed als nooit gebeurt in schoolvoorstellingen.’’

Kakken in het bos

In kunst en literatuur is het vreselijk ouderwets om je publiek een boodschap mee te geven. Toch geef je een pertinente waarschuwing tot wat gepest allemaal kan leiden.

,,Iedereen mag de boodschap op zichzelf betrekken. Wie eerlijk is, moet toegeven dat hij heeft gepest. Ik ook. Ik denk niet dat ik de levende Nemesis ben geweest van veel jongeren, maar ik pleit toch schuldig. Ik heb er gisteren nog aan moeten denken hoe we op een scoutskamp een meisje met wel vijftig man hebben achtervolgd omdat ze aan het kakken was in het bos. Witchepoo. Je zult maar Witchepoo heten. Op de duur kende bijna niemand nog haar echte naam. Als je zelf niet sterk stond en je wou er toch bijhoren, dan moest je maar één ding doen: Witchepoo kloten. Erg.’’
,,Homo homini lupus, een mens is een wolf voor de mens. Tegen veel kinderen wordt gezegd: ach doe niet zo flauw, of: trek het je niet aan. Dat kan best, maar niet iedereen heeft genoeg psychologische veerkracht om zich daartegen te verzetten. Ze zijn een vogel voor de kat en kunnen niet anders dan er een eind aan maken.’’

Zelf gepest geweest?

,,Als je een breedgeschouderde jongen was met –ik kan het me zelf nauwelijks nog voorstellen– weelderige blonde lokken, en je doet veel aan sport en je bent graag gezien, dan ben je natuurlijk maar zelden het mikpunt. Maar er is niet veel nodig: één scheve tand of een oog dat wat afwijkt en je hebt het zitten voor het leven. We zijn ons daar nog niet genoeg van bewust.’’

Zou je anno 2005 weer een jongen van 16 willen zijn?

,,Ja, natuurlijk. Vrouwen antwoorden op die vraag bijna altijd van niet, mannen van wel. Oscar Wilde heeft ooit gezegd: the tragedy of age is not that you grow old, but that you stay young. Ik merk bij mezelf dat ik altijd hetzelfde kind blijf, alleen zit je in met dat lichaam en die sociale omgeving (lacht). Je bent eerst een gewoon kind, dan een kind met een auto, dan een kind met een huis, dan een kind met kinderen en dan een kind met een verpleegster. Ik sta nog altijd dicht bij die gasten, ook al zullen en moeten zij het tegendeel beweren.’’

Get a life

Komaan, voor een tiener ben jij toch gewoon een oude zak?

,,Er is iets veranderd ten opzichte van vroeger. Die jongeren van tegenwoordig zijn oude mensen geworden. Ze blijven allemaal thuis en zijn bezig met wat ze willen gaan studeren en zo. Dan denk ik: get a life, allez! Vreemd hoor. Wij waren de no future-generatie, maar die jonge gasten van vandaag willen hun eigen toekomst maken en zijn daar vaak heel ernstig mee bezig. Dat is wellicht niet onverstandig, maar er zit toch ook veel wijsheid in het bewust proberen onverstandig te zijn.’’

Tegelijkertijd kampen jongeren steeds vaker met depressies en zelfmoordneigingen.

,,Eén op de vier zou ooit al zelfmoord hebben overwogen. De druk wordt steeds groter. Oké, we hebben het beste onderwijs ter wereld, maar ten koste van welke prijs? Arbeiders hebben gevochten voor de 36-urenweek, maar die gasten zitten elke dag van half negen tot vijf op school en moeten ’savonds nog eens drie uur taken doen. Dat is een 45-uren week waarvoor ze niet eens betaald krijgen. En je kunt alleen maar onder je voeten krijgen. Je zou van minder gedemotiveerd raken.’’
,,Logisch dat ze in het weekend bollen pakken. Uit een minimum aan tijd moet een maximum aan genot worden gehaald. En dan nemen ze al een keer een XTC-pil. Ik heb ooit één keer opzettelijk zo’n XTC-pil genomen om te weten wat het was.’’

En?

,,Je weet niet wat je meemaakt; het is redelijk fenomenaal. Wat kennen wij als drug? Alcohol. Daar word je loom van en je begint wat dubbel te spreken. Je wordt trager. Van XTC ga je veel sneller denken, je hoort muziek plots zeven keer beter. Ik wil er wel meteen aan toevoegen dat de mentale kater daarna ontzettend gigantisch is. Ik kan me inbeelden dat het een reden is waarom jongeren depressief worden: niets kan het nog halen van die artificiële genotwereld. Ik ben dus echt heel zwaar tégen het gebruik van die harddrugs.’’ XTC en een paar jaar geleden nog het beest uitgehangen Het swingpaleis: hoe valt dat allemaal te rijmen met jouw imago van het ethische geweten van Vlaanderen?
,,Je mag toch het ene moment ernstig zijn en op het andere moment op tafel staan dansen? We leven in een wereld waarin je in een vakje moet worden gestopt. Ik zat in het vakje van de linkse kritische intellectueel. Ik wou wel eens weten hoe ver mijn credibility ging en dus deed ik mee aan Het swingpaleis. Dat bleek al snel een brug te ver, ik was de kop van jut. Gelukkig vergeten mensen snel en is het weer aan het keren.’’
,,Het is wel raar als ik nu naar Het swingpaleis kijk, dat ik nauwelijks kan geloven dat ik daaraan heb meegedaan. Ik heb anders wel met Zohra mogen dansen, hé. Ik kan het niet beter zeggen dan Jan Leyers: in het leven moet je op alle molentjes van de kermis hebben gezeten.’’

Welk molentje wil je op korte termijn eens uitproberen?

,,Vroeger durfde ik niet te veel plannen, omdat ik vreesde ongelukkig te worden mochten die plannen niet uitkomen. Maar tegenwoordig doe ik veel dingen op den bots. Ik heb op mijn veertigste voor het eerst verlof zonder wedde genomen om theater te kunnen maken en teksten te schrijven. Ik wil heel graag het verhaal van Niets verfilmen. Maar zoals de Franse regisseur Claude Lelouch zegt: films zijn zoals spermatozoïden; er zijn er meer die er niet geraken dan wel. We hebben al steun gekregen van het Vlaams Audiovisueel Fonds voor het scenario. Dat is een grote stap, want dat wil zeggen dat ze geloven in het verhaal. Ik hoop dat ze straks ook de lowbudget-productie willen steunen.’’