Het jaar loopt op zijn laatste benen als ik, nog slaapdronken, merk dat ons schip omringd is door ijsbergen in alle formaten.Het besef dat we in Antarctica zijn aangekomen, maakt mij op slag klaarwakker. Een mistige gloed omgeeft de Austral. Dat is het cruiseschip waarop we tien dagen geleden zijn ingescheept voor een bijzondere reis langs de Falklandeilanden, het natuurparadijs South Georgia en Antarctica. Wij, de passagiers, zetten hier voet aan wal op een ijsplak. De expeditieleider heeft een cirkel laten afbakenen waarbinnen we mogen bewegen. Enkele adéliepinguïns staan verweesd te kijken naar de invasie van hun territorium. Plots zien we de Austral wegvaren.

Natuur in volle glorie
Blijkbaar was de eerste ankerplaats niet veilig genoeg en vindt De kapitein vindt het raadzamer om het schip een eind verderop te positioneren. 'Als je in Antarctica onnodig risico's neemt, dan betaal je dat cash', had hij ons eerder verteld. Met de wetenschap dat maar tien tot twintig procent van een ijsberg daadwerkelijk zichtbaar is, is de kapitein dus terecht op zijn hoede. De weersomstandigheden kunnen hier immers razendsnel omslaan. En kijk: als iedereen weer aan boord is en ons schip wegvaart, zien enkele passagiers dat de ijsschots waar we daarnet op stonden, door een ijsberg wordt verpulverd. De brute kracht van de natuur in volle glorie.

We ervaren het enkele uren later nog eens, in de baai van Brown Bluff, waar immense tafelbergen van ijs drijven. Een snoeiharde wind met sneeuwvlagen geselt ons schip en de omgeving. Aanmeren is in deze omstandigheden onrealistisch, zelfs onverantwoord. 'Iedereen die hier komt, weet dat in Antarctica de plannen voortdurend worden gewijzigd', zegt een kenner. Wij zullen afzakken naar de Straat van Gerlache, Neko Bay en Paradise Bay, beslist de kapitein. 'Het kan me niks schelen als de mensen morgen vroeg uit de veren moeten. Ze zijn niet op vakantie, dit is een expeditiecruise', klinkt het.

Op weg naar België
Enige tijd later meldt de gezagvoerder zich opnieuw via de intercom: 'Zoals u kunt ervaren, is het weer gekalmeerd. We zetten nu koers in zuidelijke richting. Ik wens u nog een rustige middag'. Een schriel namiddagzonnetje begeleidt ons op weg naar de zeeweg die genoemd is naar de Belgische Antarcticareiziger Adrien de Gerlache. De eilanden Liège, Brabant en Antwerpen, die ergens aan stuurboord moeten liggen, blijven door de mist aan het zicht onttrokken. Ik observeer intussen de omgeving vanaf het achterdek. Een paar zeevogels die zich sierlijk laten meedrijven met de wind, zijn de enige andere wezens in deze schijnbaar grote leegte. De oneindige stilte wordt alleen overstemd door het geluid van de scheepsmotoren. Ik vind die stilte enorm rustgevend.

Nieuwjaar op Antarctica
En toch is de rust relatief. De passagiers en de crew maken zich op om de overgang van oud naar nieuw in stijl te vieren. We worden vergast op nog een exquis diner en een show, en daarna is het aftellen naar Nieuwjaar. De meeste passagiers laten het feestgedruis aan zich voorbijgaan. De bemanningsleden en de overige passagiers verbroederen in het ritme van de muziek en aan de bar. Het heeft iets surrealistisch, fuiven op een schip dat naar het einde van de wereld vaart. En, verrassend, Antarctica blijkt niet zo berekoud als iedereen had gevreesd.
Toch duffelen we ons flink in als we, enkele uren later, ontschepen in Neko Harbour. De baai geeft haar geheimen pas prijs als we haar vanaf een heuveltop overschouwen. De zon heeft de laatste restjes mist opgeruimd en laat de sneeuwkristallen blozen. Het samenspel van de ontelbare blauwschakeringen in het water en in de lucht, en het wit van de sneeuw en het ijs is adembenemend.

Intussen hou ik een gletsjer nauwlettend in de gaten. Ik ontwaar zoveel scheuren in het ijs dat een van die overhangende brokken zo meteen met veel gedruis in het water zal belanden, meen ik. Ik wacht met ingehouden adem, en toch gebeurt er niets. 'Het kan best dat de kloof groter lijkt te worden. Maar geloof me, het zal nog even duren vooraleer het stuk naar beneden komt', zegt een van de natuurgidsen. Oké, er komt dus niet meteen een tsunami aan. Of toch? Op de terugweg naar het schip weerklinkt plots een gigantisch gedonder. De stuurman van de zodiac vertraagt instinctief. Een massa sneeuw heeft zich losgemaakt van een bergflank op zo'n honderd meter voor ons. Het gevaarte stort met grote snelheid naar beneden en stuift als een enorme witte stofwolk uiteen over het wateroppervlak. Het spektakel duurt amper een halve minuut.

De passagiers in de zodiac lachen een beetje ongemakkelijk, alsof iedereen meteen goed beseft waaraan we net zijn ontsnapt. Het was maar sneeuw, dit keer, dus kijk ik voor alle zekerheid nog eens naar 'mijn' gletsjer. De scheur geeft geen krimp. Aan boord staat alles klaar voor een nieuwjaarslunch op het buitendek. 10 à 15 graden op Antarctica, het overtreft de stoutste verwachtingen. Toegegeven, het is zomer, maar is dit geen teken aan de wand? Ondervinden we hier aan den lijve de opwarming van de aarde? Een van de wetenschappers had tijdens een lezing verteld dat cijfers erop wijzen dat de gemiddelde temperatuur op het schiereiland stijgt. Tegelijk noteert men op Oost-Antarctica almaar koudere temperaturen. 'Ik heb nog geen significante correlatie gezien tussen de toeristische activiteit op het schiereiland en de stijgende temperaturen', had de man eraan toegevoegd.

Ik weet niet hoe ik dit moet interpreteren, zeker niet in een zonovergoten, idyllisch decor. 'Is dit niet mooi?' vraagt de kapitein zich bij het verlaten van Neko Harbour hardop af. 'Adembenemend', beaamt een medewerker. Tja, als zelfs professionals zulke superlatieven gebruiken, wie zijn wij dan om anders te beweren? Het wordt nog straffer als plots twee bultrugwalvissen opduiken. Moeder en kalf passeren het schip enkele keren, tonen tijdens het duiken hun staartvin en brengen de walvisspecialist aan boord haast in extase als een van de dieren ook nog even een salto maakt. Wat een nieuwjaarscadeau! Na drie kwartier whalewatching is het de hoogste tijd om naar Paradise Bay door te varen. De kapitein is in opperste concentratie als hij het schip tussen stukken ijs en langs witbesneeuwde bergen laveert. En dan duikt een stukje bewoonde wereld op: als we de Chileense basis Gonzalez Videla passeren, verwelkomen de ingezetenen ons vlaggenzwaaiend. We zetten koers naar de verlaten Argentijnse basis Almirante Brown. Enkele pinguïnkolonies houden er nest, even verderop huizen aalscholvers. Wij mogen klimmen naar een heuveltop vanwaar je mijlenver uitkijkt over Paradise Bay. Die baai heeft zijn naam echt niet gestolen: je wordt gewoon murw geslagen door de puurheid en ongereptheid van zoveel fraais.

Welkom op de maan
Maar helaas, alle mooie liedjes kennen een eind. Na twee dagen van intense belevingen moet de Austral de steven wenden en stilaan koers zetten naar zijn thuishaven, Ushuaïa. We hebben nog één stop te goed, op de zuidelijke Shetlandeilanden. Dat was, net zoals South Georgia, eind 19de en begin 20ste eeuw een mekka voor de walvisvangst, een industrie die toen erg lucratief was. Het weer is nog maar eens omgeslagen. We komen in een heuse sneeuwstorm en in de barre kou aan op het eiland Decepción, wat een aantal passagiers doet besluiten van de excursie af te zien. 'Ik begrijp dat niet', zegt de expeditieleider. 'Rondlopen op een plek waar de zee een uitgedoofde vulkaankrater onder water heeft gezet, dat kun je maar op drie plaatsen ter wereld'. We grijpen de kans met beide handen, zelfs al moeten we vechten om vooruit te raken. Het gure maanlandschap accentueert de barre omstandigheden.
En toch krijgen we een einde in schoonheid. Bij de laatste uitstap op de Aitcho-eilanden, aan de noordkant van de Zuidelijke Shetlandeilanden, is het bewolkt maar droog. We worden verwelkomd door nog maar eens honderden pinguïns en, verderop op het eiland, zeeolifanten. Deze kolonies zijn weliswaar minder groot dan degene die we op de Falklands of South Georgia hebben gezien, maar het decor blijft indrukwekkend.

En dan is het tijd om definitief koers te zetten naar de bewoonde wereld. De nagenoeg onbewoonde wereld die we hebben mogen aanschouwen, heeft diepe indruk gemaakt: zo puur en ongerept hebben we de aarde zelden gezien. 'Ik kan je verzekeren: Antarctica is een virus', geeft de kapitein nog mee.

Praktisch
- De Austral, het nieuwste schip van de Franse rederij Compagnie du Ponant. Net zoals het zusterschip Boréal is dit comfortabele schip speciaal uitgerust om in de Antarctische wateren te varen.

- Komende winter, tussen december 2012 en februari 2013, staan in totaal acht Antarcticacruises gepland, met twee vaarroutes. Bij de 11daagse cruise verken je een vijftal dagen het Antarctisch Schiereiland, op de 16-daagse cruise is het aantal dagen op Antarctica korter maar doe je ook de Falkland eilanden en South Georgia aan. Prijzen, exclusief vluchten, vanaf 4792 euro p.p. Je verblijft aan boord in een volpensionregime, met buffetformules voor ontbijt en lunch en à la carte voor het diner. De keuken is Frans geïnspireerd en zeer verzorgd. Wetenschappers en natuurgidsen verzorgen lezingen aan boord, er is een spacentrum (betalend) en op geregelde basis zijn er avondlijke spektakels. De 264 passagiers aan boord zijn vooral 60-plussers.

- De voertalen op het schip zijn vooral Frans en Engels. www.ponant.com

Niet te missen