Look. Come. Look. De oude vrouw neemt mijn hand vast. Ik slenter door de kleine straatjes van het drukbezochte Rethymnon, dus verwacht ik een winkel met lelijke tafelkleden. In de kamer die ik binnenstap, hangt een witte mist. Het blijkt bloem, kwistig in het rond gegooid door een man die op een grote tafel met een bol deeg in de weer is. Hij kneedt het, gooit het in de lucht en trekt er zachtjes aan, tot de bol een flinterdunne maar immense plak bladerdeeg is geworden, zo groot als de tafel. Het deeg wordt met een doek bedekt, waarna zich hetzelfde proces herhaalt. Yiorgos Hatziparaskos blijkt een van de laatste authentieke bladerdeegproducenten van het eiland. Zijn vrouw Katarina neemt me mee naar een achterkamertje, waar haar kleinzoon naast immense ovenschotels vol gebakjes naar schreeuwerige cartoons kijkt. De baklava die ik koop, blijkt subliem lekker.

Dit is net als mijn hele vakantie op Kreta een zeer aangename verrassing. Als niet-zonneklopper stond Kreta niet op mijn verlanglijstje, maar een natte zomer dreef me hierheen, en vanaf de eerste avond ben ik overtuigd. Kreta is geweldig en bovendien zeer lekker. De Kretenzische keuken is een van de gezondste ter wereld, dankzij veel groenten, citrusvruchten en olijven. Ze is gelukkig ook interessant. De Grieken veroverden een mooi stuk van de wereld en brachten van overal gerechten, kruiden en specerijen mee. Kreta werd later een paar eeuwen bestuurd door Venetianen, vandaar de pastaschotels. De zeemzoete desserts en sterke koffie zijn dan weer een erfenis van de Turken.

Oh oh, maar geen Cherso
Ik logeer in een dorpje op zo'n kilometer van Chersonissos, bekend van Oh oh Cherso. Maar in Koutouloufari en Piskopiano merk je van die drukte en algehele lelijkheid niets. We worden in Villa Ippocampi ontvangen door Lydia Zeeman, een Nederlandse die een paar decennia geleden haar hart verloor aan dit eiland en een van zijn bewoners. Bij een kopje sterke koffie deelt ze met plezier haar favoriete adressen. Of de crisis die onze kranten domineert op Kreta goed te voelen is, wil ik weten. 'Uiteraard. Ambtenaren die hun loon zien slinken, ziekenhuizen met een tekort aan medicijnen, we maken ons zorgen. Ook het massatoerisme lijdt eronder. De grote hotels en vreetschuren zien hun inkomen dramatisch dalen. Gelukkig laat de echte Griekenlandliefhebber zich niet afschrikken. Wij hebben niet minder gasten, en ook de restaurants die echt lekker eten serveren, blijven het goed doen. Deze crisis zet iedereen weer met de voeten op de grond. Dit is lang een arm land geweest, maar de jongste dertig jaar was er plots geld in overvloed. Dat leidde tot verspilzucht. Iedereen wilde dure auto's en als je bij vrienden op bezoek ging, kocht je dure cadeaus. De boomgaarden en boerderijen werden verwaarloosd, sinaasappels lagen te rotten terwijl de supermarkten Italiaanse perziken en Nederlandse tomaten aanboden. Nu iedereen de riem aanspant, bakken we weer zelf een taart als we op bezoek gaan, of we halen een meloen uit de tuin.

Wij hebben vorig jaar, zoals veel van onze buren, een grote moestuin aangelegd en iedereen gaat weer naar de lokale markt. Veel mensen leven hier van het toerisme en als kleine zelfstandigen zijn we sowieso magere winters gewend. Er worden ook weer initiatieven genomen, zo kennen we iemand die een slakkenfarm begonnen is en in een buurdorpje hebben vier werkloze vrouwen een bakkerij opgestart, waar ze traditionele dakos bakken. Deze mensen redden het wel. Ze zijn veerkrachtig. En solidair. In de supermarkt staat er na elke kassa een mandje waar je iets van je aankopen in kunt leggen. Die spullen gaan naar gezinnen die het moeilijk hebben. Veel mensen hopen dat er eindelijk een einde komt aan de graaicultuur en de corruptie. Ik wil de crisis niet minimaliseren, hoor. Misschien klink ik te positief. Maar zo zijn we nu eenmaal. Rellen en stakingen zijn er in Griekenland altijd geweest, alleen halen ze nu overal in Europa de kranten. Maar als de zon schijnt, halen de mensen hun schouders op en vragen ze hoe je tomaten het in de tuin doen.'

Wie zoals ik denkt dat Kreta een bestemming is die alleen strandzitters kan entertainen, heeft het mis. Na een dag of twee met een boek op het terras, wordt de huurauto aan het werk gezet. Korte ritjes naar pakweg Agios Nikolaos, gevolgd door fijne wandelingen, bezoekjes aan historische sites als Knossos en kloosters als Moni Toplou, of lange touren door mooie landschappen, met pitstops in kleine dorpjes, waar ik niet naast de kafeneions kan kijken. Deze cafés zijn het sociale hart van elk dorp, elk uur van de dag zitten de terrasjes vol mannen. Vrouwen zijn zeldzaam. Die hebben blijkbaar betere dingen te doen.

Als ik na een schitterende rondrit dwars over het eiland Piskopiano weer binnenrijd, is alles pikdonker. Een blikseminslag heeft een elektriciteitscentrale platgelegd. Ik stop bij het mezze-restaurant van David, een van Lydia's adressen waar de crisis geen vat op heeft. Hij heeft overal kaarsjes gezet, die de twee grote zwart-witfoto's van Chersonissos voor de ver-Benidormisering en de obligate familieportretten sfeervol verlichten. David serveert voorlopig alleen koude mezze. Na drie kwartier floepen de lichten weer aan, en neemt David mijn 'warme' bestelling op. Meteen slibben alle tafeltjes rond mij dicht, eerst met gasten en dan met bordjes. Het aanbod is divers, van inktvis en gehaktballetjes over gevulde pepers en gigantes tot gebakken kaas en stoofpotjes, en natuurlijk de onmisbare tzatziki. Mezze kan als voorgerecht gegeten worden, maar veel Grieken maken er een maaltijd van. Drie gerechten per persoon zijn normaal genoeg, maar alles wat ik zie voorbijkomen ziet er heerlijk uit, dus bestel ik veel te veel.

2 minuten of 2 uur
Octopus aan een waslijn. En niet eens om klanten te lokken, zo blijkt. De jongedame van restaurant Ostria in Plaka legt uit dat de versgevangen vis altijd eerst in de zon gedroogd wordt. Ostria is het Griekse cliché-restaurant. Tafeltjes tot aan het keienstrand, een menu vol slaatjes en verse vis, gastvrij personeel en bedelende katten. Ik eet er de eerste, maar niet de laatste inktvis van de reis. Om de vis minder taai te maken, wordt ze vrij stevig tegen een rots geslagen of met een vleeshamer bewerkt. Diezelfde jongedame probeert het verschil tussen octopus, pijl- en gewone inktvis uit te leggen, maar het is allemaal even lekker, dus doet het er niet echt toe. Wat ik wel onthoud, is dat je inktvis ofwel 2 minuten grilt of bakt, ofwel 2 uur laat stoven. Alles daartussen geeft die onsmakelijke rubberachtige textuur.
Plaka ligt recht tegenover Spinalonga, een eiland dat ooit leprakolonie was. Je kunt dit versterkte 'stadje' bezoeken met een ferry vanuit Elounda, maar de vissersbootjes vanuit Plaka zijn veel charmanter.

Van hier rijd ik naar Panagia Kera, een klein maar exquis kerkje vol fresco's van streng kijkende heiligen. Om te bekomen van zo veel schoonheid, stop ik in Kritsa, een van de drukbezochtste dorpen van het eiland. Ik ontwijk de bordurende vrouwen die me hun waar willen slijten door een stoel te kiezen onder de plataan bij Saridhakis. Dit typisch Grieks café is met zijn neonverlichting, kaarten en foto's van strenge voorouders aan de muur objectief gezien ongezellig, maar de locatie en de hartelijkheid van de eigenaar en zijn vrouw maken alles goed. Wegens kleine creux, bestel ik een yoghurt met honing. De lekkerste die ik ooit at. Dik en smeuïg als room, met gouden honing en krokante nootjes. De bazin legt uit dat Griekse yoghurt zo romig is, omdat al het vocht er uitgelekt is. Wegens heel stevig, wordt ze niet alleen als ontbijt of tussendoortje gegeten, maar ook in hartige taarten verwerkt, tot tzatziki omgetoverd of in koude soep gebruikt.

Tot de laatste druppels saus….
Kreta lijkt vrij compact op een kaart, maar het is het op vijf na grootste eiland in de Middellandse Zee. Een autoritje kan dus al eens tegenvallen, want alles is net iets verder dan je dacht. Op weg naar het uiterste oostpunt van het eiland, maak ik dan maar een middagstop in Mochlos, een kustdorpje waar ik een vijf steile kilometers haarspeldbochtenweg voor af moet. Het dorp is charmant en de uitzichten subliem. Naar het schijnt komen duikers in de klare wateren rond dit dorp zee-egels vangen, die in lokale restaurants als delicatesse geserveerd worden. Die twee restaurants-aan-zee zitten vol grote Griekse families die uitgebreid genieten van hun zondagslunch en ik geniet mee van die huiselijke sfeer.

Zoals alle Griekse restaurantmenu's, is ook deze ingedeeld in enerzijds mayirefta, stoof- en ovengerechten zoals stifado, moussaka en inktvis en anderzijds lastminutebereidingen zoals gegrilde vis, souvlaki's en alweer inktvis. Dessert is meestal een stuk fruit, de zoete gebakjes zoals baklava eet je 's middags bij een kop koffie. Zo aan de rand van de zee, kies ik voor vis. Pasta met zeevruchten en scampi's saganaki, met een heerlijke tomatensaus met ouzo en feta. Het soort gerecht dat je, ook al heb je eigenlijk genoeg, met brood helemaal opveegt, tot de allerlaatste druppels saus. En thuis probeert na te maken. Het staat vandaag nog wekelijks op mijn menu.

Praktisch
Zo komt u er? Touroperators als Thomas Cook vliegen van maart tot november regelmatig rechtsreeks naar Heraklion. www.thomascook.be
Logies? Villa Ippocampi is een charmant appartementenhotel, met weelderige tuin, mooie terrassen, een zonnig zwembad en leuk café waar je terecht kunt voor een koffietje, snack of ijsje. De dakos is een aanrader. De Nederlandse Lydia en haar man Nikos ontvangen je niet alleen met open armen, maar ook met tips voor restaurants, rondritten enzoverder.
Logies vanaf 100€/dag/2 personen. www.ippocampi.gr.

Lydia's adressen
Pithari, in het centrum van Koutouloufari, traditionele Griekse keuken
Vengera, oftwel David, traditionele mezze op de hoofdstraat in Piskopiano
Miss Nicky, in Kera, langs de weg naar het Lasithi-plateau, met houtoven
Ostria, het laatste restaurant voor het keienstrand in Plaka
Ta Kochilia, heerlijke vis aan de dijk in Mochlos
Pelagos, uitstekend visrestaurant met mooi terras, Koraka 10, Agios Nikolaos
Taverne Knossos, het beste adres aan de oude Venetiaanse haven in Rethymnon
Yiorgos Hatziparaskos, Vernardou 30, Rethymnon

Niet te missen