30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit

Dertig jaar geleden vond de grootste ramp in de geschiedenis van de kernenergie plaats. Toen ontplofte een kernreactor in de centrale van Tsjernobyl in de toenmalige Sovjet-Unie. Wat gebeurde er net die noodlottige zaterdag 26 april 1986? Ironisch genoeg lag een veiligheidstest aan de basis van de kernramp. We blikken even terug.

WAT GEBEURDE ER? Zaterdag 26 april 1986, 1u23 uur. Reactor vier in de kerncentrale van Tsjernobyl ontploft na een mislukte veiligheidstest in de koelinstallatie. De test was bedoeld om de veiligheid op de site te verbeteren en na te gaan hoelang de turbines op eigen kracht zouden kunnen doordraaien wanneer om een of andere reden de opwekking van kernenergie zou wegvallen.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit
De controlekamer van reactor vier. Foto: AP

Verschillende ingenieurs hadden de test voorbereid. Het was de bedoeling dat die ingenieurs op 25 april de test overdag zouden uitvoeren. Omdat een andere elektriciteitscentrale was uitgevallen, moest de avondploeg uiteindelijk, zonder voorbereiding, in de nacht van vrijdag op zaterdag starten met de test.

Tijdens die test werd, door een fout in het systeem of bedieningsfout, de reactor volledig stilgelegd. De koelpompen vielen niet lang nadat de test gestart werd stil, waardoor de druk in de reactor pijlsnel de hoogte inging. Niet veel later volgen er twee ontploffingen. Die zijn zo hevig dat het zware dak van de reactor, dat meer dan 1.000 ton weegt, wordt weggeblazen. De explosies zorgen er ook voor dat radioactief materiaal de lucht ingaat.

WIE WAREN DE EERSTE SLACHTOFFERS? Moskou houdt lange tijd vol dat er maar 2 doden gevallen zijn bij de explosie. Later wordt duidelijk dat meerdere medeewrkers in de centrale om het leven zijn gekomen. Ook 28 brandweerlui sterven. Van de vele hulpverleners die toesnelden, stierven er heel wat ook nadien: ze droegen geen beschermende kledij tegen de radioactieve straling. Ook honderden kijklustigen, die gewekt waren door de explosie en naar het vuur kwamen kijken, werden getroffen door de radioactieve straling.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit

WAT GEBEURDE ER DAARNA? Terwijl er een cordon van militaire voertuigen om de centrale heen werd geplaatst, storten helikopters zo’n 5.000 m³ zand op de reactor om de straling te beperken. Toch kwam er door de explosie tien dagen lang een grote hoeveelheid radioactiviteit vrij.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit
Er werd een cordon gemaakt met legervoertuigen. Intussen leverden helikopters zand aan om de radioactieve straling te beperken. Foto: AP

Meer dan honderdduizend mensen, in een gebied van 4.000 vierkante kilometer, moesten geëvacueerd worden, maar daar werd nogal mee getreuzeld. Zo werd onder andere het nabijgelegen stadje Prypiat volledig ontruimd: de 43.000 inwoners werden echter pas 30 uur na de ontploffing geëvacueerd. Het duurt nog eens een kleine week vooraleer de ontruiming van de woongebieden in een straal van 30 kilometer rond reactor vier op gang komt.

Intussen zwijgt de Sovjet-Unie in alle talen over de kernramp. Het is pas wanneer er verhoogde radioactiviteit werd vastgesteld in een kerncentrale in Zweden dat er alarm wordt geslagen. In die centrale in Forsmark lagen bij een routinecontrole de waarden van radioactieve straling hoger dan normaal. De zeshonderd werknemers werden getest en de nucleaire fabriek werd binnenstebuiten gekeerd. Na grondige inspectie werd er echter geen lek gevonden. Grondmetingen toonden ook aan dat de straling buiten de centrale hoger was dan binnenin de centrale. Conslusie: in de Sovjet-Unie moest zich een incident hebben voorgedaan, en de wind heeft de straling richting Scandinavië geblazen.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit
Een luchtfoto toont de omvang van de ramp. Foto: AP

De radioactieve wolk verspreidde zich namelijk niet alleen in Oekraïne zelf, maar trok ook over Wit-Rusland, het westen van Rusland en Noord-, Oost- en West-Europa.

Pas nadat Zweden aan de alarmbel had getrokken, kwam er een mededeling over de ramp via Russisch persbureau Tass. Dat is intussen al 2 dagen na de ramp. Nog een dag later wordt de echte omvang pas duidelijk voor de buitenwereld: op een foto van een Amerikaanse satelliet is te zien hoe het dak van de kerncentrale ontbreekt.

De Sovjet-Unie zette na de ramp bijna 600.000 mensen in voor de opruimwerken in de centrale. Iets minder dan een maand na de kernramp, besluit Moskou om een soort van sarcofaag rond de ontplofte reactor te bouwen om de straling zoveel mogelijk tegen te houden. Met 400.000 m³ beton en 7.300 ton staal werd op 200 dagen tijd een gigantische constructie rond de reactor opgetrokken. Omdat het allemaal snel gebeurde, gebeurden deze werken nogal slordig. Zo bleek de sarcofaag nadien niet waterdicht en niet helemaal stabiel. Na de val van de muur in 1989 besloot Oekraïne dat er een nieuwe constructie zou moeten gebouwd worden. In 2017 zou die koepel klaar moeten zijn. De koepel wordt gebouwd met financiële steun van onder andere Europa en de Verenigde Staten.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit
Een nieuwe koepel rond de ontplofte reactor zou tegen 2017 klaar moeten zijn.

DE GEVOLGEN? Heel wat hulpverleners en werkmannen lijden nu nog altijd aan de gevolgen van de blootstelling aan radioactiviteit. Zo hebben velen onder hen (schildklier)kanker gekregen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat het aantal dodelijke slachtoffers van de ramp op 4.000 tot 5.000. Volgens milieuorganisatie Greenpeace zijn het er echter makkelijk 90.000.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit
Het gebied rond Tsjernobyl is een spookregio geworden.

De omgeving van Tsjernobyl en Pripyat is na de ramp afgesloten vanwege de hoge radioactiviteit. Pripyat is een spookstad geworden. Heel wat inwoners moesten alles achterlaten en kregen niet de tijd om iets mee te nemen tijdens de evacuatie. Nog steeds is een gebied van 2.600 km² rond de ontplofte reactor verboden gebied, aangezien er nog steeds radioactieve straling aanwezig is.

Die gigantische lap radioactieve grond is nu al 30 jaar hermetisch afgesloten van de buitenwereld. Doordat er geen mensen meer wonen, heeft de natuur vrij spel. Zo is de omgeving een waar natuurgebied geworden, waar allerlei bijzondere flora en fauna te vinden is. Sinds 1986 is er een spectaculaire stijging in het aantal wilde dieren in het gebied. Zo komen er wolven, herten, beren en wilde paarden voor.

30 jaar Tsjernobyl: dit gebeurde er tijdens de grootste kernramp ooit
Doordat het gebied rond de reactor een verboden zone is geworden, heeft de natuur er vrij spel gekregen. Daardoor leven er onder ander zeldzame Prewalskipaarden.

GEVOLGEN VOOR BELGIË? De wolk met radioactief afval bereikte op 2 mei 1986 ook ons land. Volgens deskundigen heeft dat geen grote gevolgen gehad voor ons land. De bodem en lucht raakten maar licht besmet omdat de wolk al sterk verdund was toen die in België aankwam.

NIET TE MISSEN

Meest Gelezen

Meest Gedeeld

ENKEL VOOR ABONNEES

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees