De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

Foto: Walter E. Frost

1.517 mensen stierven er toen de Titanic op 15 april 1912 zonk na een botsing met een gigantische ijsblok in het water. Het wordt nog steeds gezien als een van de grootste scheepsrampen uit de geschiedenis. Maar zo’n 30 jaar later, of vandaag exact 72 jaar geleden, vonden bijna 5.600 mensen de dood in het water toen de Junyo Maru zonk.

Hoewel het slachtofferaantal bijna vier keer hoger lag dan bij de ramp met de Titanic, is het verhaal van de Junyo Maru nauwelijks bekend.

Het Japanse vrachtschip werd begin vorige eeuw gebouwd in Glasgow (Schotland) om uiteindelijk in 1913 voor het eerst uit te varen. Op het schip was ruimte voor meer dan 6.000 mensen. Zoveel mensen zaten ook op de Junyo Maru toen het in september 1944 op weg was van Java in Indonesië naar Padang op het op één na grootste Indonesische eiland Sumatra.

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

Eindbestemming: onbekend

Op 16 september 1944 vertrok het schip vanuit de haven van Batavia (het huidige Jakarta) in noordwestelijke richting met aan boord 2.500 Amerikaanse, Australische, Britse en Nederlandse krijgsgevangenen (die door de Japanners waren gevangen genomen tijdens de Tweede Wereldoorlog), ongeveer 4.200 Javaanse werkslaven, zo’n 100 Japanners die de reis begeleidden en heel wat burgers aan boord. Behalve het Japans boordpersoneel en de burgers wist niemand waar de reis naartoe ging.

Slecht onderhouden

Op dat moment was het schip al zo’n 30 jaar oud en in zeer slechte staat. Het werd al jaren niet meer onderhouden en de roestplekken op de Junyo Maru waren nauwelijks nog te tellen. Met dat schip nog varen, was dus een gevaarlijke onderneming. Niets kon garanderen dat het schip nog z’n eindbestemming zou halen. Dat hadden de gevangen en werkslaven ook gezien toen ze als een kudde koeien in het schip waren gedreven.

De gevangen genomen militairen, die als sardienen in een blik met veel te veel zaten in de krappe ruimen, vreesden voor hun leven, zeker toen er ziektes uitbraken aan boord door de hitte en door een gebrek aan water. Dat drinkbaar water was namelijk enkel voor de Japanners bestemd, niet voor de gevangenen. Dergelijke schepen werden niet voor niets “helleschepen” of “schepen uit de hel genoemd”, net omwille van die zeer barre omstandigheden en de manier waarop de bemanning de krijgsgevangen behandelde.

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

Zo hadden de Japanners bijvoorbeeld een tussenruim gemaakt in het schip, waardoor veel gevangen enkel konden zitten of liggen: rechtstaan kon niet. De ruimen lagen bovendien nog bezaaid met koolstof of cement van vorige reizen. En dat er te weinig latrines (soort van wc’s) aan boord zijn, zorgt er bovendien ook voor dat er ook uitwerpselen in de ruimen liggen.

Gevangenen overboord gegooid

Daar kwam nog bij dat het weer verslechterde toen het schip de zuidwestkust van Sumatra naderde. De hitte maakte plaats voor regen en veel wind. De opvarenden hadden het koud en zaten verkleumd bij elkaar, om een dag erna weer in de verzengde hitte te zitten.

Toen al waren honderden gevangen gestorven door verstikking, uitdroging, verhongering of door een zeer zware vorm van diarree. Zij werden gewoon, zonder enige ceremonie, overboord gegooid. Anderen waren door het gebrek aan zuurstof, water en voedsel en door de hitte krankzinnig geworden.

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

De gevangen hadden er al een vreselijke tocht opzitten toen op maandagmiddag 18 september 1944 om 9 minuten voor vier uur, de Junyo Maru voer ter hoogte van Bengkulu, hevig door elkaar werd geschud. Om te voorkomen dat er paniek zou ontstaan op het schip, riep de Japanse kapitein dat er een probleem was met een van de motoren. Tot niet veel later hetzelfde gebeurde. Het werd snel duidelijk dat er geen probleem wat met de motoren, maar dat het twee keer om een hevige explosie ging. En toen ontstond er wél paniek. Nadat een vrachtwagen door de explosies was losgekomen in het ruim en tientallen opvarenden had verpletterd, vluchtten honderden naar het dek en sprongen meerdere krijgsgevangenen overboord, ook al konden velen onder hen niet zwemmen. Sommigen konden zich nog vastklampen aan de vlotten van de boot, maar veel mannen stierven in het water.

Gezonken in 20 minuten

Het schip was toen volop aan het zinken, maar dat besef was er nog niet bij iedereen, met een zeer zware tol tot gevolg. Want enkele ogenblikken later kwam, net als bij de Titanic, de steven plots naar boven. 20 minuten later was het “helleschip” volledig verdwenen onder het wateroppervlak.

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen
De HMS Tradewind Foto: imperial war museums

Meer dan 5.200 mensen verdronken. Amper 675 opvarenden overleefden de ramp. Japanse fregatten die een half uur nadat het schip gezonken was kwamen aangevaren, haalden amper mensen uit het water. Het waren vooral Japanners die gered werden. Veel andere drenkelingen werden door de reddingsdiensten van de vlotten geduwd en de krijgsgevangenen die tóch gered werden maar op het fregat in slaap vielen, werden overboord gegooid.

Torpedo’s

De explosies op het schip bleken uiteindelijk te komen van torpedo’s, afgevuurd van de HMS Tradewind, een onderzeeër van de Britten. Via de periscoop van de boot had de kapitein van de HMS Tradewind, S.L.C Maydon, rook aan de horizon gezien; rook die uit de schoorstenen van het Japanse schip kwam.

Toen de Britse onderzeeër dichter kwam, zagen ze dat de Junyo Maru, net als andere helleschepen, niet gemarkeerd was door een vlag van het Rode Kruis. Nochtans moest dat, aangezien er vooral mensen aan boord waren in plaats van grote vrachten. Dat werd een paar jaar eerder afgesproken op de Conventie van Genève.

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

Vrachtschip vol met mensen

Dat die vlag er niét was, dat betekende uiteindelijk de ondergang van het schip. Mayond en zijn team gingen er namelijk van uit dat de Junyo Maru, een vrachtschip, volgestouwd zat met voedsel en wapens om Indonesië te bevoorraden.

En dus gaf Maydon, toen ze dicht genoeg genaderd waren bij het Japanse schip, het bevel om meerdere torpedo’s af te vuren. Vier ervan missen hun doel niet, met een gezonken Junyo Maru tot gevolg. Maydon kwam pas na de oorlog te weten dat het schip dat hij had beschoten geen vracht maar wel mensen, waarvan heel wat geallieerde krijgsgevangenen, vervoerde. Toch hield dat de geallieerden in die tijd niet tegen. Soms waren ze wel op de hoogte, maar brachten ze de schepen tóch tot zinken. Dat gebeurde dan op basis van de gevechtstrategie die een hogere prioriteit had dan het sparen van de gevangenen.

Van de 20.000 geallieerde krijgsgevangenen die in die periode op zee stierven, kwam één vierde om bij de ramp met de Junyo Maru. Het is daardoor een van de grootste scheepsrampen uit de moderne geschiedenis, maar tegelijk is het ook een van de onbekendste.

De vergeten scheepsramp: hoe dit schip een massagraf werd voor meer dan 5.000 mensen

NIET TE MISSEN

Meest Gelezen

ENKEL VOOR ABONNEES

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees