NEDERLANDSE VERKIEZINGEN

Waarom Geert Wilders (geen) premier van Nederland wordt

Waarom Geert Wilders (geen) premier van Nederland wordt

Geert Wilders Foto: AP

De ogen van de buitenlandse (politieke) media zijn dezer dagen gericht op Nederland voor de verkiezingen daar. Er wordt vooral gekeken naar wat PVV-leider Geert Wilders doet. Kan de controversiële politicus premier worden van onze noorderburen? We wikken en wegen zijn kansen.

De PVV van Geert Wilders en de VVD van huidig premier Mark Rutte lagen aan kop in de peilingen. Het leek een nek-aan-nekrace te worden. De eerste exitpolls toonden echter een resultaat in het voordeel van Rutte, gevolgd door de PVV van Wilders.

Of nu Wilders wel of geen minister-president wordt van Nederland, toch weegt hij al sowieso op het beleid. Zo is het niet ondenkbaar dat de brief die premier Rutte begin dit jaar schreef aan nieuwkomers in zijn land, werd ingegeven door de opkomst van Wilders

Waarom Geert Wilders (geen) premier van Nederland wordt

WAAROM WILDERS GEEN PREMIER VAN NEDERLAND WORDT.

ANTI-WILDERS. Wilders haalt momenteel 15 tot 16 procent in de peilingen. Volgens politicoloog André Krouwel, van de Vrije Universiteit van Amsterdam, is dat ook de grens voor de PVV. “Zo’n 85 procent van de Nederlanders zal nooit op Wilders stemmen”, zegt Krouwel. “Daarom blijft het een partij die tweede of derde van het land is.”

COALITIES. In tegenstelling tot in Amerika, levert de grootste partij niet automatisch de premier. Trump won de verkiezingen in de VS en werd president. Als de PVV van Geert Wilders de meeste stemmen blijkt te halen, wordt hij niet sowieso premier. Volgens het Nederlandse kiesstelsel moet er via een coalitie een meerderheid gevormd worden in het parlement. En daar knelt voor Wilders het schoentje. “Een Trump-scenario kan dus nooit, want in Nederland werken we altijd met coalities”, zegt Krouwel. Geen enkele grote partij wil samen met Geert Wilders regeren, zo hebben ze op voorhand allemaal beloofd. “Van 2010 tot 2012 zat de PVV al eens mee in de regering, en dat was toen een vrij instabiel kabinet. De andere partijen hadden er geen goede ervaringen mee.”

“En zelfs als Wilders’ partij de grootste wordt, dan nog kan er een ‘coalitie van verliezers’ gevormd worden”, zegt Krouwel nog.

STRATEGISCH STEMMEN. De PVV van Wilders scoorde goed in de peilingen. In vergelijking met de vorige verkiezingen zou de PVV een stevige stap vooruit maken. Maar mogelijk zal er ook strategisch gestemd worden in Nederland: mensen die normaal bijvoorbeeld stemmen op de PvdA die nu op VVD stemmen om te vermijden dat de partij van Wilders de grootste wordt en de coalitiegesprekken om een regering te vormen mag starten.

Ook: net omdat algemeen wordt aangenomen dat de PVV van Wilders toch niet mee in de regering zal mogen zitten, lijkt een stem op de PVV minder nut te hebben. PVV-kiezers kunnen dan mogelijk thuisblijven of stemmen op een andere partij.

GEEN SERIEUS PROGRAMMA. Eén A4’tje. Daarop past het volledige programma van Geert Wilders. “Daardoor is het een ontzettend ongeloofwaardig programma”, zegt Krouwel. “Er staat ook een aantal keer ‘enzovoort’ in, weinig echt concreets. Daarmee toont hij niet meteen dat hij ook echt serieus dingen wil gaan doen.” Ter vergelijking: de partij D66 heeft bijvoorbeeld een verkiezingsprogramma van meer dan 170 bladzijden.

“Populisten als Wilders hebben wel de kracht en macht om het ongenoegen dat leeft bij een bepaald deel van de bevolking te mobiliseren. Maar de tweede stap, dat ongenoegen omzetten in daadwerkelijk beleid, is problematisch”, zegt Krouwels nog.

ATYPISCHE CAMPAGNE. Wilders voerde de voorbije weken vooral campagne via Twitter. Bovendien toonde hij zich niet in een aantal debatten en schortte hij een tijdje openbare campagneacties op. Door zich in de weken voor de verkiezingen minder te laten zien, bereikt hij mogelijk ook minder kiezers en krijgen andere politici de kans om zich te profileren als hét gezicht van rechts.

LEES OOK. De ‘eenzame’ campagne van Geert Wilders die ooit begon met “Zonnetje schijnt hier...”

TURKIJE-REL. Heel wat Nederlandse analisten vinden dat premier Mark Rutte daadkracht heeft getoond in zijn houding naar Turkije toe, met het intrekken van de landingsrechten van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Cavusoglu en met het terugsturen van minister van Familiezaken Fatma Kaya. Mogelijk kan Rutte hiermee rechtse kiezers overtuigen om op zijn partij (VVD) te stemmen in plaats van op de partij van Wilders.

Waarom Geert Wilders (geen) premier van Nederland wordt

WAAROM WILDERS PREMIER VAN NEDERLAND WORDT.

BREXIT-SCENARIO. Wilders deed het lange tijd bijzonder goed in de peilingen, maar de voorbije weken kende hij een kleine terugval. Waren het vandaag verkiezingen, dan was zijn partij niet de grootste. Maar de Brexit en de overwinning van Trump, twee zaken die niet voorspeld waren door de polls, tonen aan dat peilingen niet altijd betrouwbaar zijn. Overal horen we dat Wilders geen premier zal worden, dat het een onmogelijk scenario is. Maar er werd ook niet gedacht dat Donald Trump werkelijk president van Amerika zou worden en dat de Britten zouden stemmen voor een uitstap uit de EU.

Waarom Geert Wilders (geen) premier van Nederland wordt
Foto: AP

TWEE BESMETTINGSMOMENTEN. Twee zaken hebben (de campagne van) Wilders politieke zuurstof gegeven. “Er waren de voorbije maanden eigenlijk 2 besmettingsmomenten. Het eerste was de Brexit”, legt Krouwel uit. “Voordien nam niemand jou serieus als je zei dat je uit de EU wou stappen. Nu blijkt dat zoiets wel mogelijk is.” Daardoor heeft Wilders aan serieux gewonnen. “Het andere besmettingsmoment is de overwinning van Trump. Dat heeft getoond dat de elite kan geklopt worden, dat een populist aan de macht kan komen en dat het interne establishment kan verslagen worden.” Die dingen hebben Wilders én zijn aanhangers vleugels gegeven. Mogelijk kan Wilders profiteren van de associatie met Trump.

De zege van Trump heeft hoop gegeven aan veel tegenstemmers. Mensen die al jarenlang niet meer gaan stemmen omdat ze het gevoel hebben dat hun stem toch niet telt en omdat ze niet meer in het systeem geloven, zien door de overwinning van Trump dat een stem toch belangrijk kan zijn. Of Wilders aan het langste eind zal trekken, zal dus ook voor een groot stuk mee bepaald worden door de opkomst tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van woensdag.

OPKOMST. Geert Wilders hoopt op een hoge opkomst bij de verkiezingen, omdat dat zijn kansen verhoogt, zo denkt hij zelf. Die hoge opkomst zit er alleszins in. Verwacht wordt dat meer dan 80 procent van de stemgerechtigde Nederlanders woensdag haar of zijn stem zal uitbrengen.

ONBESLISTE KIEZERS. Amper 20 procent is al helemaal zeker op welke partij zij of hij gaat stemmen. 15 procent beslist op de dag van de verkiezingen zelf, zo bleek uit eerder onderzoek. Omdat Wilders lange tijd geen actieve publieke campagne voerde, kan het feit dat hij zich nu de laatste dagen wél opvallend vaker toont, in zijn voordeel spelen om die onbesliste kiezers richting PVV te duwen.

ATYPISCHE CAMPAGNE. Wilders toonde zich de voorbije weken minder dan zijn politiek tegenstrevers. Bovendien voerde hij vooral via Twitter campagne. Veel politieke analisten zien dat als een nadeel. Maar het kan ook een voordeel betekenen voor Wilders: hierdoor profileert hij zich nog meer als ‘de buitenstaander’, als het alternatief voor de gevestigde partijen. En dat is een aantrekkelijke stem voor mensen die niet meer geloven in het Nederlandse politieke systeem.

Waarom Geert Wilders (geen) premier van Nederland wordt
Foto: REUTERS

TURKIJE-REL. Zal de diplomatieke rel tussen Turkije en Nederland een rol spelen in de verkiezingen? De Britse krant The Times vindt dat premier Rutte met zijn harde optreden naar Turkije toe de campagne van Wilders, ongewild, geloofwaardigheid heeft gegeven.

LEES OOK (+). Rutte klopt Wilders in de peilingen, maar wie won het debat? Wij maakten de analyse

MINDER SCHELDEN. Van Wilders zijn we gewoon dat hij geen blad voor de mond neemt. Maar tijdens een van de weinige debatten waar de PVV-kopman zich toonde (maandagavond, red.), liet hij voor het eerst de grote scheldtirades achterwege. Door zich zo hoffelijk en rustig op te stellen, heeft hij mogelijk nog een aantal twijfelende kiezers kunnen overtuigen.

Corrigeer

IN HET NIEUWS

POPULAIRE VIDEO'S