Op naar derde referendum in Gent? Dit zijn de regels

Op naar derde referendum in Gent? Dit zijn de regels

Foto: belga

Gent - Nu het bekend is dat vrijdag officieel een referendum wordt aangevraagd over het circulatieplan in Gent is het tijd om de officiële regels nog eens op een rijtje te zetten. Wie mag stemmen? Met hoeveel moet men zijn? En over welke vraag?

De organisatie van een referendum is in Vlaanderen geregeld in het gemeentedecreet [PDF]. Daarin staan de spelregels nauwkeurig opgelijst. En die regels zijn niet meer dezelfde als bij de referenda in 1997 en 1999 in Gent. De laatste aanpassingen dateren van 2013.

Bovendien is de officiële term in het gemeenteedreet eigenlijk niet referendum, maar volksraadpleging.

Vanaf hoeveel stemmen komt er effectief een volksraadpleging?

Het stadsbestuur is verplicht een volksraadpleging te houden als tien procent van de inwoners van Gent dat vraagt. Alle Gentse inwoners, ook niet-Belgen, die ouder zijn dan 16 jaar mogen een handtekening zetten, als ze hun stemrechten niet kwijt zijn door een veroordeling van een rechtbank. 

De stadsdiensten tellen de ingediende handtekeningen een voor een, aan de hand van het rijksregister. Een handtekening is pas geldig als ze van iemand komt die op dat moment is ingeschreven in Gent en ouder is dan 16 jaar. Studenten of pendelaars van buiten de stad tellen dus niet mee bij het tellen van de handtekeningen. Dubbels of onvolledige handtekeningen, waar bijvoorbeeld de achternaam is vergeten, gaan er ook uit.

Het decreet zegt: "De controle wordt beëindigd als het aantal geldige handtekeningen is bereikt. In dat geval organiseert de gemeenteraad een volksraadpleging. Een verzoek tot het houden van een volksraadpleging wordt ingeschreven op de agenda van de eerstvolgende vergadering (...) van de gemeenteraad."

Wanneer wordt het volksraadpleging gehouden?

Over de termijn waarbinnen een volksraadpleging gehouden moet worden staat niets in het decreet. Een gemeente of stad is dus vrij de datum zelf te kiezen. Het decreet zegt enkel dat het op een zondag moet zijn, tussen 8 en 13 uur en niet in de laatste twaalf maanden voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen.

Na oktober 2017 is dus uitgesloten, gezien er in oktober 2018 opnieuw verkiezingen zijn. In de praktijk heeft de gemeenteraad het laatste woord over het vastleggen van de datum. In het geval van Gent betekent dit dat de bestuursmeederheid de macht heeft om de datum vast te leggen. Gezien het tellen ongeveer een maand duurt, zal het waarschijnlijk net wel of net niet op de gemeenteraad van april kunnen vaststellen.

Ten laatste dertig dagen voor de datum van de volksraadpleging is het stadsbestuur wel verplicht om een infobrochure te verdelen onder de Gentenaars. "Daarin wordt het onderwerp van de raadpleging op een objectieve manier uiteengezet", zegt het decreet. "Deze brochure bevat bovendien een gemotiveerde nota (...) alsmede de vraag of vragen waarover de inwoners zullen worden geraadpleegd."

Wie mag stemmen?

Op de dag van de volksraadpleging zelf mag iedere Gentenaar ouder dan zestien jaar stemmen, behalve wie door een veroordeling een deel van zijn rechten kwijt is. Studenten of mensen die een winkel hebben in Gent, maar elders staan ingeschreven, mogen niet komen meestemmen.

Belangrijk is dat ook elke Gentenaar met één volmacht van een andere Gentenaar mag stemmen. Om een volmacht te krijgen zijn wel een officiële volmacht op het juiste formulier, attesten om afwezigheid te staven, een officiële oproepingsbrief en een bewijs van domicilie in Gent nodig.

Kunnen allemaal een volmacht geven: 

  • mensen die wegens ziekte of gebrekkigheid niet in staat zijn om zich naar het stembureau te begeven of er naartoe gevoerd te worden
  • mensen die om beroeps- of dienstredenen in het buitenland zijn, alsook hun gezin
  • mensen die op de dag van de volksraadpleging zich onmogelijk in het stembureau kunnen melden.
  • mensen die schipper, marktkramer of kermisreiziger zijn en de leden van hun gezin 
  • mensen die door een rechterlijke maatregel in een toestand van vrijheidsbeneming verkeren
  • mensen die die om redenen in verband met hun geloofsovertuiging in de onmogelijkheid verkeren zich op het stembureau te melden
  • studenten die zich om studieredenen, in de onmogelijkheid bevinden om zich in het stembureau te melden
  • mensen die niet thuis zijn wegens een tijdelijk verblijf in het buitenland

Wie kiest de vraag?

Dit staat ook niet uitdrukkelijk in het decreet. Er staat enkel ingeschreven dat de vraag met ja of neen te beantwoorden moet zijn. In de praktijk heeft de gemeenteraad ook hier het laatste woord. Ze kan de vraag aanpassen, gewoon goedkeuren of zelfs helemaal veranderen.

In het geval van Gent is de voorgestelde vraag: Vindt u dat Gent en de Gentenaars beter worden van het voorliggende circulatieplan: ja of neen? Het stadsbestuur gaf al te kennen dat het niet van plan is die vraag drastisch aan te passen. Waarschijnlijk wordt het woord voorliggende eruit gehaald. Maar andere aanpassingen zijn voorlopig niet aangekondigd.

Hoeveel stemmen zijn nodig om tot een telling over te gaan?

Als 26.000 Gentenaars opdagen op de dag van de volksraadpleging worden de stemmen geteld. Zijn het er minder, dan niet. Dit zegt het decreet:

Tot stemopneming wordt pas overgegaan als ten minste het volgende aantal inwoners aan de raadpleging heeft deelgenomen:

  • 20% van de inwoners in gemeenten met minder dan 15.000 inwoners
  • 3000 inwoners in gemeenten met minstens 15.000 inwoners en minder dan 30.000 inwoners
  • 10% van de inwoners in gemeenten met minstens 30.000 inwoners

Stemmen gebeurt in Gent met papier en potlood. De uitslag van een volksraadpleging is in België nooit bindend. Het stadsbestuur beslist dus zelf wat ze met de resultaten al dan niet aanvangt.

Immo in de regio

Auto's in de kijker

Jobs in de regio