Chemische fabriek midden in woonwijk ontplofte

Vergeten ramp van Tessenderlo kostte 75 jaar geleden aan 190 mensen het leven

Vergeten ramp van Tessenderlo kostte 75 jaar geleden aan 190 mensen het leven

Foto: Heemkunde Beverloo

Tessenderlo -

Nooit is een ramp zo tussen de plooien van de geschiedenis gevallen als die in Tessenderlo, nu precies 75 jaar geleden. 190 doden vielen er bij de ontploffing van een chemische fabriek, 1.000 gewonden. Het dorp werd zo goed als van de kaart geveegd. Maar het was oorlog en dan vallen er wel meer onschuldige slachtoffers en worden huizen gebombardeerd. Vandaar wellicht dat het drama een beetje in de vergeethoek belandde.

Woensdag 29 april 1942 was een zonnige maar frisse lentedag. Een beetje zoals vandaag, dag op dag 75 jaar later. De Tweede Wereldoorlog was volop aan de gang maar Tessenderlo en omstreken was nog goed gespaard gebleven. Tot kort voor de middag de streek werd opgeschrikt door een gigantische knal. Alsof een zware oorlogsbom was ingeslagen die tot in Antwerpen de ruiten deed trillen.

Een roodbruine paddenstoelwolk, een beetje zoals bij de ontploffing van een atoombom, reikte honderden meters hoog. Maar in die tijd waren er nog geen atoombommen. Het had ook niets met de oorlog te maken.

Het was de chemische fabriek Produits Chimiques de Tessenderloo (vandaag Tessenderlo Chemie) die de lucht was ingegaan. Omdat die destijds, zonder stil te staan bij de mogelijke gevaren, midden in een woongebied werd gebouwd, was de schade niet te overzien. Het leek alsof er een orkaan over het dorp was getrokken en alles had meegesleurd.

Vergeten ramp van Tessenderlo kostte 75 jaar geleden aan 190 mensen het leven
Foto: Dick Demey

De materiële schade maar vooral het menselijke leed was gigantisch. Maar liefst 190 mensen stierven. Verpletterd in hun huis, geraakt door wegvliegende brokstukken of weggeblazen door de luchtverplaatsing die de explosie had veroorzaakt. Bij de doden ook een boreling die zelfs nog niet eens een naam had omdat hij nog niet was ingeschreven in het geboorteregister. De baby kwam rond halfvier ’s ochtends ter wereld. Acht uur later stierf hij door de explosie.

Ongeveer duizend mensen raakten gewond. Velen waren verbrand of liepen open breuken op. In die tijd was de medische hulpverlening natuurlijk niet wat het nu is. Er waren amper ziekenwagens.

Broer dood

Theo Govaerts was toen twaalf, zo getuigde hij onlangs in Het Belang van Limburg. Hij was die dag niet naar school gegaan omdat hij een beetje ziek was. Vader werkte in de mijn, moeder was huisvrouw. “Ik lag beneden in de zetel. Plots was er die knal en hadden we geen verdieping meer. We zagen van in de woonkamer de hemel. Maar iedereen bleef, op wat schrammen na, gelukkig ongedeerd. Ook mijn broer, zus en schoonzus die hoogzwanger was en die alle drie in de fabriek werkten, overleefden het.”

René Van Thienen, vandaag 91 jaar, getuigt in de krant dat hij op de vakschool zat, zo’n 200 meter van de plaats van de ramp. Na de explosie zag hij vanop school dat zijn huis er niet meer stond.

Vergeten ramp van Tessenderlo kostte 75 jaar geleden aan 190 mensen het leven
Foto: Dick Demey

“We hadden een voedingswinkel en kolenhandel. Thuis aangekomen zag ik een kar met paard staan. Het paard stond nog rechtop, de man lag dood. In het kolenmagazijn vond ik mijn oudere broer. Hij leefde nog maar was er erg aan toe. Door de luchtverplaatsing werd hij tegen de muur gecatapuleerd. Ik ben bij hem gebleven tot op het laatste moment.”

Duitsers

Zijn moeder raakte lichtgewond, een broer verloor een oog. Zijn vader werd weggedragen op een ladder die dienst deed als brancard. Hij was er erg aan toe, maar heeft het overleefd.

“De Duitsers - je moet het zeggen zoals het is - hebben daar veel werk geleverd”, zegt René.

De oorzaak van de ramp was snel bekend. In de fabriek was een lading van 200 ton ammoniumnitraat aangekomen, een grondstof om kunstmest te maken. Om de aaneengekoekte massa los te maken, gebruikten arbeiders een mijnschieter om zo met dynamietpatronen dat ammoniumnitraat uiteen te krijgen. Bij de tweede poging vloog alles de lucht in.

Een ramp van die omvang zou vandaag wereldnieuws zijn. En de kans is groot dat de verantwoordelijken voor het drama zouden moeten opstappen. Maar het waren andere tijden. En het was oorlog. Nog geen jaar later vielen bij een bombardement op Mortsel ruim 900 doden.

IN HET NIEUWS

Meest Gelezen

ENKEL VOOR ABONNEES

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees