Waarom deze mysterieuze steen uit Egypte wetenschappers voor grote raadsels plaatst

Waarom deze mysterieuze steen uit Egypte wetenschappers voor grote raadsels plaatst

De Hypatia-steen plaatste wetenschappers voor een raadsel Foto: Dr Mario di Martino - INAF Osservatorio Astrofysico di Torino

Een mysterieus steentje dat in Egypte gevonden werd, bevat elementen die niet voorkomen op de Aarde of elders in ons zonnestelsel. Dat doet heel wat vragen rijzen bij wetenschappers, niet enkel over de buitenaardse vondst zelf maar ook over de ontstaansgeschiedenis van ons zonnestelsel en zelfs de mensheid.

Waarom deze mysterieuze steen uit Egypte wetenschappers voor grote raadsels plaatst
Hypatia, naar wie de steen vernoemd is, een oud-Griekse wetenschapper uit Alexandrië. Foto: www.bridgemanimages.com

De steen werd al in 1996 gevonden in het zuidwesten van Egypte en vernoemd naar een van de eerste vrouwelijke wetenschappers uit Alexandrië: Hypatia. Meer dan vijftien jaar later, in 2013, werd ontdekt dat de Hypatia-steen niet van aardse origine is. Maar de buitenaardse vondst blijft wetenschappers tot op vandaag verbazen, uit een recente studie blijkt zelfs dat het steentje onze hele ontstaansgeschiedenis op z’n kop kan zetten.

Verrassende samenstelling van de steen

Een onderzoeksteam van de universiteit van Johannesburg kondigde aan dat de steen heel anders in elkaar stak dan de kometen en meteorieten die ons tot nog toe bekend zijn. Dat maakt het precieze ontstaan en de afkomst van de steen een groot raadsel. Een zeer grondige analyse drong zich op en die resultaten zijn op z’n minst verrassend te noemen. “Toen voor het eerst bleek dat Hypatia buitenaards was, was dat sensationeel, maar de laatste resultaten roepen nog grotere vragen op over zijn oorsprong,” zegt onderzoeker Marco Andreoli.

Na heel wat onderzoek blijkt dat Hypatia zeer rijk is aan koolstof en opvallend weinig silicium bevat, veel minder dan ander ‘interplanetair materiaal’ - ons beter gekend als meteorieten - dat eerder op Aarde viel en werd onderzocht.

Bovendien is de steen rijk aan polycyclische aromatische koolwaterstoffen. Kortweg paks genoemd. Paks zijn een belangrijk onderdeel van interstellair stof dat nog voor ons zonnestelsel gevormd werd. “Interstellair stof vinden we ook terug in kometen en meteorieten die gedurende een lange tijd in hun geschiedenis niet zijn verwarmd”, geeft onderzoeker Jan Kramers mee.

Maar er is nog meer verrassend nieuws ontdekt. Zo vonden de onderzoekers puur aluminium in de steen, een chemisch element dat zelden of nooit op onze planeet of elders in het zonnestelsel te zien is, én ook een uitzonderlijke vorm van moisanniet. “Ook zijn er korreltjes aangetroffen bestaand uit een stof die voornamelijk uit nikkel en fosfor bestaat en weinig ijzer bevat: een samenstelling die we nog niet eerder op aarde of in meteorieten hebben gezien”, klonk het.

Ouder dan ons zonnestelsel

Het zijn vooral die minieme korreltjes, opgebouwd uit nikkel, fosfor en ijzer, die onderzoekers naar een voorzichtige maar uiterst spannende conclusie brengen: Hypatia zou deels bestaan uit materiaal dat al in de ruimte rondzwierf nog voor de zon, de aarde en andere planeten van het zonnestelsel ontstonden. “De manier waarop deze drie elementen in Hypatia zich tot elkaar verhouden is compleet anders dan berekend is voor de aarde of gemeten is in bekende typen meteorieten. In dat opzicht zijn ze uniek binnen ons zonnestelsel.”

De korreltjes zouden met andere woorden het levenslicht hebben gezien voor ons zonnestelsel dat deed. “We denken dat de nikkel-fosfor-ijzer-korreltjes voor de zon zijn ontstaan”, vertelt Belyanin. “Omdat ze zich in het gesteente bevinden en waarschijnlijk niet zijn veranderd door schokken – zoals ontstonden toen deze de aardatmosfeer binnendrong of op het oppervlak landde – en ook omdat de samenstelling ervan zo vreemd is.”

Onderzoeker Kramers benadrukt dan weer wel dat het om slechts een deel van de steen gaat. “Want je hebt een dichte stofwolk nodig zoals de zonnenevel om grotere hemellichamen te vormen.”

Kennis op zijn kop

Zelfs als vervolgonderzoek uitwijst dat ook de korreltjes toch niet ouder zijn dan de zon, dan nog zou Hypatia onze kennis over het zonnestelsel en de interstellaire wolk waaruit de zon ontstaan is, grondig op z’n kop zetten. Aangenomen wordt namelijk dat deze wolk homogeen was; overal in de wolk zou hetzelfde stof te vinden zijn geweest. Maar als Hypatia niet ouder is dan het zonnestelsel, komt die theorie op losse schroeven te staan, legt Kramers uit: “Om te beginnen zitten er in tegenstelling tot chondrieten (een bepaald type meteoriet, red.) en planeten zoals de aarde, Mars en Venus geen silicaatmineralen in. En dan zijn er nog de exotische mineralen in Hypatia. Als Hypatia niet ouder is dan het zonnestelsel zelf wijzen beide eigenschappen erop dat de zonnenevel niet overal hetzelfde stof herbergde.”

Verder onderzoek is nodig om volledige duidelijkheid te krijgen over hoe de geschiedenis van Hypatia – en ons zonnestelsel – nu precies is verlopen.

Waarom deze mysterieuze steen uit Egypte wetenschappers voor grote raadsels plaatst
Verder onderzoek is nodig om volledige duidelijkheid te krijgen. Foto: Dr Mario di Martino - INAF Osservatorio Astrofysico di Torino
Corrigeer

NIET TE MISSEN

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees