INTERVIEW SERIEMOORDENAARS ONTLEED

Ik moord dus ik ben

Advocaat Moustafa Shalaby: ‘De jongeren hebben hun leven geriskeerd voor hun vrijheid.' sdb Foto: © MHB Marc Herremans

Al dertig jaar lang reist Stéphane Bourgoin de hele wereld af om met seriemoordenaars te praten. 'Zeventig heb ik er ondertussen gezien', zegt de Franse expert, die een indrukwekkende lijst met boeken op zijn naam heeft. En Ronald Janssen, de leraar uit Loksbergen, wil hij later ook graag bezoeken. 'Want elke seriemoordenaar is uniek.' Steven De Bock

Parijzenaar Stéphane Bourgoin is aan zijn onderneming begonnen na de moord op zijn eigen vriendin. In 1976 werd ze verkracht en vermoord. Toen de dader twee jaar later werd opgepakt, bleek die een tiental vrouwenmoorden op zijn geweten te hebben. 'Een pure seriemoordenaar, in een tijd dat dat woord nog maar pas bestond.'

'Ook de moordenaar van mijn eigen vriendin heb ik ooit ontmoet voor een gesprek', zegt Bourgoin. 'Maar het heeft niet lang geduurd. Om gesprekken met seriemoordenaars vol te houden, moet je je geest leegmaken en elk oordeel opzijzetten. Bij die man lukte dat gewoon niet.'

Met zowat zeventig andere seriemoordenaars heeft hij wel lang gesproken, zodat hij beetje bij beetje in hun hoofd leerde te kijken. Het maakt hem tot een van de meest gerenommeerde experts ter wereld.

De arrestatie van Ronald Janssen veroorzaakte in België erg veel commotie omdat het zo'n gewone, onopvallende buurman was. Is dat uitzonderlijk?

Stéphane Bourgoin: 'Bij seriemoordenaars is het vaak zo. Ze zijn meesters in het manipuleren, en ze dragen een masker zodat ze normaal lijken. Maar ze leiden een dubbelleven. Een normaal leven naar buiten uit en een leven van ziekelijke fantasieën in hun hoofd. Tot het moment dat fantaseren niet meer genoeg is en ze tot de actie overgaan.

De Franse seriemoordenaar Guy George, die in 2001 veroordeeld werd voor zeven moorden, vertelde me dat hij de neiging om te doden twee à drie uur op voorhand voelde opkomen. Dan vertrok ik op jacht, zei hij er letterlijk bij. Hij had altijd een rugzak bij zich, met zijn mes en touw, om te kunnen toeslaan als de neiging opkwam.'

'Ik zie iets gelijkaardigs bij Ronald Janssen, bij jullie in België. Die doolde 'snachts blijkbaar ook rond op zoek naar een slachtoffer. En toen hij zijn buren doodde, gebeurde dat zeker niet in een impuls. Daar had hij zich op voorbereid.'

Maar waarom net zijn buren? Dat is toch vragen om een arrestatie.

'Er zijn er wel meer die in de buurt van hun huis blijven om te moorden. De seriemoordenaar Elmer Wayne Henley vermoordde altijd jongens die hij in zijn eigen buurt, zelfs in zijn eigen straat, tegenkwam. Dat gaf hem een veilig gevoel, want hij kende de buurt. Bovendien zijn seriemoordenaars niet zo moedig. Ze wagen zich niet graag op vreemd terrein. En ze doen ook niet graag al te veel moeite. Veel seriemoordenaars maakt het helemaal niet uit waar ze hun slachtoffer vinden. Dicht bij huis, verder weg. Als ze maar een slachtoffer vinden.'

Kennen seriemoordenaars schuldgevoel?

'Zowat 99 procent van de seriemoordenaars is psychopaat. Dat betekent dat ze niet geestesziek zijn en niet in de psychiatrie thuishoren, maar in de gevangenis. Ze zijn verantwoordelijk voor hun daden, want ze kennen het verschil tussen goed en kwaad. Maar schuldgevoel hebben ze niet, omdat ze geen empathie voelen voor hun slachtoffers. Die worden gedepersonaliseerd, als waren ze voorwerpen zonder gevoelens waarmee je kan doen wat je wil. Zo zei Ed Kemper, die begin jaren zeventig in Amerika acht liftsters oppikte en vermoordde, het me ook: Het is nadien erg moeilijk om van die zaken af te geraken.'

Ronald Janssen heeft bekend dat hij zeker één slachtoffer probeerde te verkrachten. Is lust altijd een drijfveer?

'Niet altijd. Kijk maar naar John Allen Muhammad, de Amerikaanse scherpschutter die in 2002 in Washington tien mensen doodschoot vanop grote afstand. Maar hij is een uitzondering. Meestal is er wel een seksueel aspect. Al is dat niet de belangrijkste drijfveer. De meeste seriemoordenaars die ik heb gesproken, zijn vooral op zoek naar controle en macht. Eentje heeft mij zelfs letterlijk gezegd: Alleen als ik moord, heb ik het gevoel volledige controle te hebben over mijn bestaan. Ik moord, dus ik ben, zeg maar.'

Sinds de film 'The silence of the lambs' is Hannibal Lecter in veel ogen het prototype van dé seriemoordenaar. Hebt u ooit iemand ontmoet die op hem leek?

'Zo intelligent en gesofisticeerd dat hij zelfs curator in een museum in Firenze zou kunnen worden? Neen, nooit. Niet dat seriemoordenaars niet intelligent kunnen zijn. Maar ze zitten zo in elkaar dat ze die intelligentie niet in iets positiefs kunnen omzetten. Er zit te veel frustratie in hun lichaam, ze accepteren niet dat iemand hen opdrachten geeft. Dat alles zorgt ervoor dat ze zelden een echt mooie carrière kunnen uitbouwen.'

'Een groot deel leeft van criminaliteit en combineert het moorden met allerlei andere misdrijven om aan geld te komen. Een ander deel leidt een heel onopvallend, grijs leven. Zoals een kameleon zich aanpast aan de kleur van zijn omgeving. Het is pas door te moorden dat ze iemand worden.'

Worden seriemoordenaars als seriemoordenaar geboren, of is het als een besmetting die hen plots overvalt?

'Het is duidelijk dat het niet aangeboren is. Seriemoordenaars komen meestal uit probleemgezinnen. Ze groeien op met fysiek geweld en brutaliteiten. Vaak ook misbruik. In veel gevallen zijn hun ouders verslaafd aan drank of drugs.'

'Algemeen wordt aangenomen dat het een jaar of tien duurt om tot seriemoordenaar uit te groeien. Hun eerste moord plegen ze meestal rond hun 25ste verjaardag. Maar vaak hebben ze voordien wel al andere misdrijven gepleegd, brandstichtingen of diefstallen. En ze vertoonden vaak wreed gedrag tegenover dieren.'

'Als Janssen echt een seriemoordenaar blijkt te zijn, dan is het vreemd dat hij zijn eerste moord pas op zijn 35ste pleegde. Dat is te laat.'

Uit de Amerikaanse films hebben we ook geleerd dat seriemoordenaars souvenirs van hun slachtoffers verzamelen. En dat ze hun moorden steeds sneller op elkaar laten volgen. Klopt dat?

'Ik schat dat een op de vier seriemoordenaars herinneringen verzamelt. Gerard John Schaefer, een oud-politieman uit Florida die verdacht wordt van de moord op 34 jonge vrouwen en meisjes, was zo iemand. Nooit hebben ze de lichamen van zijn slachtoffers gevonden. Maar in zijn huis ontdekten speurders wel juwelen, oorbellen en haarlokken. Ze houden dat soort dingen bij om te koesteren, of om seksueel opgewonden te geraken, tussen de moorden door.'

'Dat de moorden elkaar steeds sneller opvolgen, is ook geen algemene regel. Sommigen plegen enkele moorden snel na elkaar en houden zich dan jarenlang koest. Gary Ridgway bijvoorbeeld, de Green River Killer. Die heeft een pauze van wel tien jaar ingelast. Noodgedwongen. Hij had de gewoonte prostituees mee naar huis te nemen en die dan te doden. Maar hij is een tijdje getrouwd geweest en toen kon hij niet moorden omdat zijn vrouw en kind thuiszaten.'

Is het dan ook een mythe dat veel seriemoordenaars graag opgepakt willen worden?

'Ja, absoluut. Enkele uitzonderingen laten wel eens tips of een soort handtekening na voor de politie. Maar de meesten zijn daar niet mee bezig. Als ze opgepakt worden, dan is het omdat ze slordig te werk gaan. Ofwel zijn ze nog maar net bezig en hebben ze hun werkmethode nog niet geperfectioneerd. Ofwel hebben ze al tal van moorden gepleegd en voelen ze zich daardoor zo onaantastbaar dat ze in de fout gaan.'

Hebt u tijdens een van die vele gesprekken met seriemoordenaars ooit schrik gehad?

'De interviews gebeuren in de gevangenis, dus het is wel veilig. Maar één keer heb ik een heel interview lang echt kippenvel gehad. Zo akelig was het. Ik zat aan tafel met Gerard John Schaefer, die oud-politieman uit Florida. Hij ontkende alles en zat tijdens het interview de hele tijd te glimlachen. Ik had echt gevoel dat ik toen recht in het gezicht van het kwaad keek.'

Wat hoopt u te bereiken met al die interviews?

'Ik wil de psychologie van de seriemoordenaar begrijpen. Elke crimineel heeft een motief. Alleen bij seriemoordenaars lijkt dat motief niet te bestaan. Het zit in hun hoofd. We moeten hen bestuderen om hen te kunnen begrijpen.'

'Ik stel mijn kennis ter beschikking van justitie. Toen de FBI begon met een speciale afdeling om seriemoordenaars te vatten, heb ik hen mijn vele honderden uren opnames gegeven. En ik geef opleidingen aan Franse politieofficieren om hen op een andere manier naar een moordscène te leren kijken. Als er veel sigarettenpeuken rond een lichaam liggen, dan moeten ze die niet alleen meenemen voor DNA-onderzoek. Het leert ook iets over de tijd die een dader naast het lichaam heeft doorgebracht. Over hoe rustig hij is in de nabijheid van zijn slachtoffer.'

En waarom spreken die mannen met u?

'Ze zien het als een verzetje. Veel van die mannen zitten in gevangenisafdelingen met heel zware beveiliging. Ze krijgen weinig bezoek. Als ik kom, hebben ze iets te doen. Sommigen vertellen ook graag over hun moorden. Het geeft hen soms zelfs seksuele voldoening.'

'Tijdens de gesprekken voel je hoe zij altijd de meester van het spel willen blijven. Ze manipuleren. Ze willen hun almacht tonen. Zoals ze dat ook tegenover de politiemensen doen tijdens de verhoren. Michel Fourniret, de Franse seriemoordenaar, weigerde processen-verbaal te ondertekenen als hij er een schrijffout in ontdekte. En ik lees dat ook Ronald Janssen eisen stelt tegenover de ondervragers. Hij wilde toch pas bekennen als eerst zijn familie op de hoogte zou worden gebracht? Een mooi voorbeeld.'

Corrigeer

POPULAIRE VIDEO'S