Congolese koorknaap wordt prof in Gent

Congolese koorknaap wordt prof in Gent

Professor Ngo Semzara Kabuta over zijn jeugd in Congo: 'Wij mochten de stad 's middags niet in omdat de blanken rust nodig hadden. Ik voelde het onrecht, maar begreep het nog niet.'Marc Herremans
Foto: © Marc Herremans - Corelio

'Later heb ik ingezien dat we zelf tentoongesteld werden als voorbeeld van het succesvolle Belgische kolonialisme. Maar toen voelden we ons als de uitverkorenen samengekomen op de Laatste Dag.' Het leven van de Gentse professor Ngo Semzara Kabuta, op Expo 58 een 'negertje' in het Congolese kinderkoor De Troubadours van Koning Boudewijn, veranderde ingrijpend door de Wereldtentoonstelling.



Vandaag is Ngo Semzara Kabuta (60) voorzitter van de vakgroep Afrikaanse talen en cultuur aan de Universiteit Gent. Maar hij werd in 1947 geboren in de Congolese provincie Katanga, in Kamina, een stad met een Belgische militaire basis. Zijn vader, Kambala Cikengele, werd met ontzag 'Colon' genoemd, omdat hij als enige schoenmaker van de stad vaak voor de Belgen werkte. Bij zijn doopsel kreeg Ngo een extra voornaam, Jean.

Kabuta: 'Maar mijn ouders scheidden toen ik vier maanden oud was. Voor mij brak een heel moeilijke en pijnlijke tijd aan. Vader was weg en ik mocht niet bij moeder zijn.'

'Toen ik zes, zeven jaar was, trok ik op een dag naar de stad, dat deel van Kamina waar de Europeanen woonden, om een job te zoeken. Er stopte een wagen naast me en een priester vroeg me wat ik daar deed. Het was pater Haazen. Ik mocht met hem mee. Ik kreeg een boterham en biscuits.'

Guido Haazen, die op Expo 58 het zwarte kinderkoor De Troubadours van Koning Boudewijn leidde, was sinds 1953 in Belgisch-Congo. In zijn vrije tijd reed hij langs de dorpen, op zoek naar interessant geluidsmateriaal en muziekinstrumenten.

Kabuta: 'In het eerste leerjaar werd ik geselecteerd voor het schoolkoortje en heel snel al voor het grote koor. Ik herinner me nog hoe de deur openging terwijl de kinderen het Ave verum corpus van Mozart zongen. Het beeld laat me nooit meer los. Ik hoor vandaag nog die wonderlijke muziek, uit een heel andere cultuur.'

'Toen kwam er verandering in mijn rampzalige leven. Met het koor zongen we de hoogmis, trokken rond en traden op op de legerbasis. We waren bijzondere kinderen we kregen boterhammen met hesp. Toen kwam het onvoorstelbare, ondenkbare nieuws: we gingen naar België.'

'Europa was de hemel. België was het land van de blanke, mooie, rijke en intelligente mensen. Nu had ik in Congo wel het gevoel dat er iets mis was. 's Middags mochten wij bijvoorbeeld niet naar de stad omdat de blanken aan het rusten waren en geen lawaai wilden. Als ik toch probeerde die groene corridor tussen onze buurt en de stad over te steken stonden daar jonge blanken om me tegen te houden. Ik voelde het onrecht, maar kende het nog niet.'

'We werden voorbereid op onze reis. Congolezen die in 1957 België hadden bezocht vertelden hoe we ons moesten gedragen: niet tegen de bomen urineren, niet spuwen, nooit je verwondering tonen. 's Zaterdags leerden we bij de zusters in de stad tafelmanieren. We kregen soep. We waren de enige kinderen die soep mochten eten. Door er nu over te vertellen ruik ik de selder weer. De Brusselse couturier Dujardin kwam de maat nemen voor onze uniformen: een wit hemd met open kraag, een blauwe blazer en een grijze korte broek.'

'En dan was het de dag van het vertrek. Eerst naar de mis, en dan naar de legerbasis, naar de DC-6 van Sabena. Zo irreëel. Een grote luxueuze bus die vloog.'

'In Melsbroek ging de deur van het vliegtuig open: koude wind, verschrikkelijk. Gelukkig hadden we truien en duffelse jassen gekregen. We werden naar Tervuren gebracht, waar ik in het restaurant La Vignette naast het museum een glas warme gesuikerde melk kreeg. Dat was lekker. In Tervuren logeerden we in het CAPA. We hadden er een mooi, aangenaam leven. Alleen maar zingen, en heel weinig les.'

Dat CAPA was het Centre d'Acceuil pour Personnes Africaines, een prefabcomplex van 1957 dat dienstdeed als tehuis voor de honderden Congolezen die meewerkten aan Expo 58, onder andere voor het vermaledijde 'negerdorp', dat 'authentieke negers' te kijk zette. Over het eerste optreden van de zestig Troubadours van Koning Boudewijn op Expo 58, met Jean als solist op de eerste rij, schreef onze bekende collega Louis De Lentdecker een sappig stukje in De Standaard/Het Nieuwsblad: 'De negertjes uit Kamina stonden in een mooi Europees kostuum - ze hadden het zo warm en ze konden niet verbergen dat ze liever in hun blote flikker zouden gelopen hebben, zoals in Kongo - maar dat belette niet dat ze ons de indruk gaven écht in Kongo te zijn. Onder leiding van pater Guido zongen ze een voor ons onverstaanbaar lied, gedragen echter door een heerlijke melodie die, gewiegd door de tamtams, recht uit de wildernis leek te komen. Een mooi, zwart en donker lied was het, vol geestdrift en levensvreugde, een lied dat alleen primitieve mensen en kinderen kunnen zingen omdat het zo eenvoudig en zo zuiver is.'

Wat De Lentdecker niet wist, was dat die zwetende negertjes even beslagen waren in het Ave verum van Mozart of renaissanceliederen van Giovanni Palestrina en hun talenten zouden meten met de wereldberoemde Wiener Sängerknaben, met wie ze voor koning Boudewijn optraden in het Koninklijk Paleis in Laken.

Kabuta: 'Het is een van mijn mooiste herinneringen, dat optreden in het huis van onze koning. Ja, Boudewijn was ook ónze koning. Allemaal heel fijne mensen, zoveel licht en pracht. Het kon niet beter. En de wonderlijke Wereldtentoonstelling zelf: een sprookjesstad vol gebouwen waarvan ook wij zagen dat ze anders waren dan de gewone. Het leek alsof we het allemaal droomden. En omdat er zoveel mensen uit de hele wereld waren, leek het wel of wij waren de uitverkorenen die waren samengekomen voor de Laatste Dag.' (lacht)

'Wat mij het meest is bijgebleven was de vrijgevigheid van de mensen. De ontdekking dat er in België mensen waren die verschilden van de Belgen in Congo. Van het negerdorp herinner ik me niet veel. Ik heb nu de filmbeelden ervan gezien, maar toen is het mij niet opgevallen. Ik besef nu wel dat wij zelf toen ook tentoongesteld zijn. Wij waren een voorbeeld van hoe de Belgen de Congolezen hadden kunnen beschaven, maar ik maak een onderscheid tussen mijn gevoelens toen in 1958 en mijn gevoelens nu. '

Tijdens zijn optredens trok Jean de aandacht van het Antwerpse echtpaar Jacques Derickx en Josephine Haazen, een familielid van pater Guido. Ze nodigden hem een paar keer uit om te komen logeren. Enkele maanden na zijn terugkeer in Katanga - 'terug in mijn droevige leven, de harde realiteit' - vroeg de pater aan Jean hen een briefje te schrijven.

'Ik had er geen idee van dat er een speciale band was ontstaan, maar de pater drong aan. Uiteindelijk kreeg ik als antwoord een tape en een briefje van 1.000frank, veel geld toen. Onder de vele woorden op de tape hoorde ik alleen maar Jean, nous t'aimons. Toen ben ik brieven beginnen schrijven. Zij stuurden me koffers met kleren, koekjes of snoep. Later stelden ze me voor in België te studeren.'

Pas in 1962 kwam Jean, die zich toen De la Croix noemde, definitief naar ons land, na een vreselijke pelgrimage door zelfs Noord-Rhodesië. Want in Congo was in 1960 de hel losgebarsten, te beginnen in Katanga, waaruit Jean met een VN-trein naar Kasai moest vluchten omdat hij Congolees was. Later mocht hij als Congolees toch Katanga verlaten omdat hij door geboorte Katangees was. Zijn Franstalige Antwerpse pleegouders kozen voor hem een internaat in Brussel. Daarna studeerde hij Germaanse filologie aan de ULB. In 1963 lieten zijn pleegouders ook zijn beste vriend Hubert uit Congo overkomen.

'Expo 58 heeft zeker een rol gespeeld in de onafhankelijkheid van Congo in 1960. De Belgen hebben met de Wereldtentoonstelling een context gecreëerd die de Afrikanen met elkaar in contact heeft gebracht. Zo hoorden ze de verhalen over de mogelijkheid om soeverein te worden, wat tot de onafhankelijkheid van Ghana in 1957 ondenkbaar was geacht. Het is zelfs verwonderlijk dat België zo uitpakte met zijn koloniale macht en succes, terwijl in Afrika alles aan het wankelen was.'



Quiz: test uw kennis over Expo 58 op nieuwsblad.be/expo58

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

Meest Gelezen

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees