Ontsluiert nieuw onderzoek van KU Leuven mysterie van 'De Tomme'?

Het gehucht De Tomme (overzicht) Foto: Google earth

Huldenberg - Achteraan de Tommestraat te Ottenburg ligt een door mensen opgeworpen heuvel, die net aan de toegang ligt van een beschermde archeologische site. Deze heuvel van 120 meter lang, 25 meter breed en meer dan 3 meter hoog heeft nog niet al zijn geheimen prijsgegeven. De precieze ouderdom van het monument of wie het heeft opgeworpen zijn (nog) onbekend. Nieuw onderzoek zal hierin hopelijk verandering brengen.

Het onderzoek, dat aanving in juli van dit jaar wordt, in het kader van een mogelijke ontsluiting, mede gefinancierd door een subsidie ter waarde van 13.335 euro van de provincie Vlaams-Brabant. Doel van het onderzoek is de precieze datering en functie van het monument te achterhalen en met deze gegevens bij te dragen aan het toekomstige beheer van de site.

De projectleider van dit onderzoek is Bart Vanmontfort van de eenheid prehistorische archeologie van de Katholieke Universiteit Leuven. Deze onderzoeker specialiseerde zich in het tijdperk van het neolithicum en zijn eerste onderzoek naar de site in Ottenburg dateert al van 2003.

‘Oudste’ monument van Vlaanderen?
Vaak wordt gezegd of geschreven dat ‘de Tomme’ het oudste monument van Vlaanderen zou zijn. ‘Met zo een omschrijving dient men echter best voorzichtig te zijn’ aldus Vanmontfort. ‘Die omschrijving zou pas verantwoord zijn indien onderzoek effectief zou uitwijzen dat het hier gaat om een neolithische monumentale constructie. Maar dat is dus nog afwachten. De wallen en grachten die zich ten zuiden bevinden zijn ook monumentale constructies en deze dateren wel zeker uit het neolithicum.’

Het onderzoek bestaat uit verscheidene fases. ‘Op dit ogenblik zijn we bezig met weerstandsmetingen waarbij we op zoek zijn naar variaties in de interne structuur van de heuvel. Daar zijn drie mensen voor aan het werk. Indien hieruit zou blijken dat er zich mogelijks overblijfselen of voorwerpen bevinden in de heuvel, dan gaan we over tot eventuele boringen met als laatste mogelijke stap het graven van een sleuf om materiaal op te graven waarvan we de ouderdom kunnen bepalen, bijvoorbeeld via de C14 dateringsmethode.’

Het is inderdaad nog niet duidelijk wat de precieze ouderdom is van het monument; de meest waarschijnlijke hypothese is dat deze heuvel dateert uit het Neolithicum (6.000 jaar geleden of 4.000 V.C.). Vanmontfort: ‘Het monument werd in 1975 als beschermd landschap geklasseerd zonder dat men er de precieze betekenis van kende; men heeft de heuvel decennialang links laten liggen: er werden nooit opgravingen of zelfs maar prospecties gehouden.’ Pas met de recente bescherming van de archeologische site wordt door de Vlaamse overheid opnieuw aandacht besteed aan een verantwoord beheer van de Tomme.

De Tomme heeft ondertussen echter al schade geleden. Zo blijkt uit het jaarverslag van 2010 van het departement Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed (RWO) dat bij aanleg van een tuin bij een vergunde nieuwbouw het monument deels werd afgegraven. Na opmaak van de herstelvordering werd in samenspraak met de RWO en de eigenaar een oplossing uitgewerkt die intussen werd uitgevoerd, maar wel met een verlies aan erfgoedwaarde tot gevolg.

Naamsverwarring
De heuvel ‘De Tomme’ ligt trouwens op de rand of aan de toegang van de deels beschermde archeologische site van Ottenburg / Graven (Grez-Doiceau) in het Krakelbos waar zo’n 6.000 jaar geleden vroege landbouwers zich op een plateau vestigden met zicht op de Dijlevallei. Ze bouwden er een wal en gracht als omheining en deze zijn nog zichtbaar in het Krakelbos of Bois de Laurensart. Sinds 2010 werd het Vlaamse deel van de site, met inbegrip van de Tomme zelf, geklasseerd als beschermde archeologische site. De waarde van die archeologische site is uitzonderlijk op het internationale plan.

Het is het enige neolithische aardewerk of enclosure van het Vlaams Gewest die landschappelijk zo goed als intact bewaard is gebleven, door het historische gebruik ervan als landbouwgebied en doordat de bebouwing beperkt is tot het uiterste westelijke deel, rondom het gehucht de Tomme.

Het feit dat er naar zowel de heuvel, het gehucht en de straat wordt verwezen als ‘De Tomme’ maakt dat er heel wat verwarring bestaat over de site. Zo dacht men tot de jaren ’80 van de vorige eeuw dat het woord Tomme zou afgeleid zijn van ‘tombe’ omdat men dacht dat de aarden ophoping, die vroeger veel beter te zien was dan nu het geval is, een graf was. Vanmontfort: ‘ook als de Tomme neolithisch zou zijn is de functie als grafmonument een mogelijkheid, in dat geval zelfs de meest waarschijnlijke. Alleen is dat nog niet vastgesteld.’

Voor de toekomst
Behalve het wetenschappelijke dient het onderzoek ook te helpen om een aangepast beheer voor de site te ontwikkelen. Partners hierbij zijn de Vlaamse Landmaatschappij die het initiatief nam voor een herinrichting van de Tomme en het Agentschap Ruimte en Erfgoed, dat volgend op de klassering van het plateau als archeologische site vragende partij is voor een verantwoord beheer van dit monument. ‘Maar dat is nog veraf, nog toekomstmuziek. Laten we eerst de resultaten van het onderzoek afwachten’ aldus Bart Vanmontfort. Het onderzoek loopt nog tot 31 juli 2012.

Meer info:
Artikel ivm site

Studie uit 2004 over de site
 

Corrigeer

Auto's in de kijker

Vastgoed

Jobs in de regio