31 oktober : All Hallows Eve(ning)

Oorsprong van Halloween, Allerheiligen en Allerzielen

prachtig uitgedoste kleuters en drie 'echte', maar mooie heksen Foto: ludo vervloet

Laakdal - Halloween, Allerheiligen en Allerzielen zijn de vroege herfstfeesten met een boeiende geschiedenis. Aanvankelijk waren het lichtfeesten als verweer tegen de snel oprukkende, donkere winterperiode. Toen het christendom zich verspreidde in het Romeinse rijk en later zelfs staatsgodsdienst werd, werden vele elementen uit de bestaande feesten van de Romeinen en van de volkeren die ze overheersten (bij ons Kelten en Germanen), "verchristelijkt". Wanneer het christendom rond de zevende eeuw in onze streken verkondigd werd, gebeurde hier ongeveer hetzelfde.

Het christendom schoof over de Keltische, Germaanse en Romeinse lichtvieringen heen en nam daarmee ook hun gewoonten en gebruiken over. Bepaalde gebruiken werden ook verketterd, maar ze opnemen in de nieuwe christelijke cultuur bleek vaak veel effectiever.

Tot in onze tijd zijn van deze gewoonten en gebruiken nog sporen aanwijs- en herkenbaar. En daarmee hebben ook onze feesten in deze donkere dagen nog steeds op een of andere manier het karakter van 'lichtfeesten'.

Voor de oorsprong van Halloween, Allerheiligen en Allerzielen moeten we ver terug in de tijd. De tijd van de Kelten. Op de laatste oktoberdag vierden zij Samhain.

Samhain

De Kelten vierden dus op de vooravond van de winter, 31 oktober, Samhain, in feite hun oudjaarsdag. Het was het afsluiten van het zonnehalfjaar en een voorbereiding op het winterhalfjaar. De duistere, koude en levensbedreigende wintermaanden kwamen eraan.

Samhain was een vruchtbaarheidsfeest. De laatste vruchten werden van de velden gehaald, de laatste aren werden geoogst. En men voerde vruchtbaarheidsrituelen uit, zoals het verbranden en verstrooien van de laatste schoven graan om nieuwe vruchtbaarheid uit de aarde te wekken.

Tegelijkertijd was het ook een slachtfeest. De kuddes werden uitgedund en alleen de sterkste dieren werden gespaard. Die moesten in de lente voor een vruchtbaar en gezond nageslacht zorgen. De rest van het vee werd geslacht. De maand november wordt ook vandaag nog wel eens bloedmaand genoemd.

Thuis kwam 'den dikke van Rikske' in november van de jaren 1950 het varken voor de winter slachten in open lucht. Een algemeen gebruik bij de mensen van toen. Ik werd altijd kotsmisselijk bij het zien van die slachtpartij, want ik trok altijd partij voor het varken dat ik heel vaak gevoerd had. Eén keer ben ik eens 'van mijne sus' gegaan toen 'den dikke' , die in feite een erg mager manneke was, zijn lange dolk in het hart van het onschuldige dier plofte.

Samhain was ook een nieuwjaarsfeest. Zoals in sommige culturen de nieuwe dag begint met het ondergaan van de zon, zo begint voor de Kelten het nieuwe jaar met het aanvangen van de winterperiode.

Samhain was ook een dodenvereringfeest. De Kelten geloofden dat op deze dag er een barst in de tijd ontstond en de spirituele wereld geopend werd. De zielen van de doden kregen toestemming in deze éne nacht om terug te komen op aarde. Het begin van de winter met daarbij het vooruitzicht op bezoek van rondspokende geesten, riep de nodige angst op en wekte de behoefte aan een reeks beschermende maatregelen.

Zo stookten de Kelten grote vuren op de heuveltoppen om de kwade geesten die aan het einde van de zomer terugkeerden, weg te jagen. Ze brachten allerlei offergaven om alle onvriendelijke goden gunstig te stemmen. Ook droegen de mensen in die tijd dierenhuiden en maskers om de kwade geesten te misleiden.

Anderen daarentegen wilden op een vriendelijke manier de familiegeesten die op bezoek kwamen, verwelkomen en ze zoet houden door het buiten zetten van bieten en ander veldgewas. Ook werden bijvoorbeeld lampen die uit suikerbieten gesneden waren rondom het huis opgesteld.

Pomona

'Het feest van Samhain nam deels een nieuwe wending toen de Romeinen het land van de Kelten veroverden en bezetten. Het resultaat was dat de tradities van twee verschillende culturen samenvloeiden of werden gewijzigd.

Voor de Romeinen was de periode rond 1 november ook belangrijk. Er werd een oogstfeest gehouden, gewijd aan de godin Pomona. Zij gold in het oude Rome als de godin van het fruit en de tuinen en de geliefde van vele oude Romeinse, boerse godheden. Pomona stond, als godin van de oogst, ook symbool voor mildheid en vruchtbaarheid. Ze wordt vaak afgebeeld, bedolven onder het fruit.

Anderen meten haar als voornaamste attribuut het snoeimes toe. Appels (pommes) waren het gewijde fruit van Pomona. In streken die behoorden tot het Romeinse rijk, ontstond op Samhain dan ook al vlug de gewoonte om fruit te eten en weg te geven, vanzelfsprekend vooral appels.

Halloween

Omstreeks de negende eeuw na Christus veranderde de naam van Samhains, onder invloed van de christelijke verkondiging in Ierland en Engeland, in All Hallows Eve(ning) (Hallow is een oud-Engels woord voor 'heilige'), later in Hallowe'en of Halloween. De avond voor Allerheiligen.

Maar toch bleven de oude tradities behouden. Zo bleef het belangrijk om All Hallow Evening de kwade geesten te verjagen. Toen in de negentiende eeuw immigranten uit Engeland, Schotland en Ierland zich in Amerika vestigden, namen ze de gewoonten en gebruiken van Halloween mee. In verschillende delen van de VS werden andere tradities met de Halloween tradities vermengd.

Door de veramerikanisering van de wereld en door de consumptiemaatschappij is het vroegere Europese feest dat vergeten was geraakt teruggekomen. Terug van weggeweest.

-ludo vervloet-

Corrigeer

Doe de stemcheck van Het Nieuwsblad en ontdek met welke partij jij het best overeenkomt.

Auto's in de kijker

Vastgoed

Jobs in de regio