Honderd jaar geleden: protest tegen Franstalige onderwijzeres in Outgaarden

Honderd jaar geleden: protest tegen Franstalige onderwijzeres in Outgaarden

Foto: Paul Kempeneers, "Outgaarden, plaatsnamen en hun geschiedenis".

Hoegaarden - Hoegaards Erfgoed wijst op facebook op de zuivering van gemeentediensten in 1919, een jaar na de bezetting van de Eerste Wereldoorlog. In Outgaarden, dat officieel was vervlaamst in 1917, werd na de oorlog een Franstalige onderwijzeres benoemd.

Tot 1922 bleef Outgaarden onder het bestuur van de gemeente Zittert-Lummen (Zétrud-Lumay). Maar onder andere in 1908 stelt de gemeenteraad toch een gemeentelijk reglement op in zowel het Nederlands als het Frans. Het activisme en Duitse overheid verplichtten in 1917 Zittert-Lummen, Op- en Neerheylissem, en andere gemengde taalgrensgemeenten, alle officiële akten in het Nederlands op te stellen. Met het einde van de eerste wereldoorlog wordt evenwel de oude situatie hersteld.

De Belgische overheid schijft voor om voor plaatsnamen terug te keren naar de schrijfwijze van 1913. Wat wel voortaan in het Nederlands worden opgesteld zijn de verslagen en de begrotingen van de kerkfabriek van Outgaarden. Maar het tij is duidelijk gekeerd, en in 1919 wordt een Walin uit het eigenlijke Zétrud-Lumay benoemd tot onderwijzeres in Outgaarden. Pastoor Auguste Diels protesteert bij het ministerie en gaat zelfs tweemaal naar Brussel. De kabinetschef raadt aan een verzoekschrift op te stellen en de afscheiding te vragen van Zittert-Lummen.

Maurice Dodion (Hoegaards Erfgoed) putte de archieven uit om het verhaal van honderd jaar geleden te reconstrueren: "In de zomer van 1919 neemt de Waalse onderwijzeres in Zittert-Lummen ontslag. Bij de kandidaten voor de betrekking is ook een Walin die in Outgaarden hulponderwijzeres was. Zij krijgt de plaats in Zittert-Lummen. Gevolg is dat er nu in Outgaarden een nieuwe onderwijzeres moet benoemd worden. De dochter van de gemeentesecretaris kent geen Nederlands, maar wordt verkozen op de gemeenteraad van 25 september 1919. Zij moet in Outgaarden in het Nederlands gaan onderwijzen. Deze mevrouw Robert was geboortig van Sint-Jans-Geest en kwam van de normaalschool van Nijvel."

Pastoor Diels schrijft er in zijn geschiedenis van Outgaarden als volgt over: "En nu zag men tot eeuwige schande ene Walin benoemen die bijna geen Vlaamsch en kende en die de Vlaamsche taal moest gaan aanleren aan de Vlaamsche kinderen van Autgaerden." Alle démarches van de pastoor naar Brussel én een petitie ondertekend door de meeste gezinshoofden haalden niets uit. Erger nog, na de verkiezingen werd de Waalse socialist Destrée minister van onderwijs en hij keurt de betwiste benoeming goed.

Maurice Dodion gaat verder: "Toppunt is dan ook nog dat Outgaarden toegevoegd wordt aan het schoolkanton Geldenaken (Jodoigne). Een Waal is er schoolopziener, met het gevolg dat er geen inspectie is in de scholen van Outgaarden. In mei 1921 werd Outgaarden toegevoegd aan het schoolkanton Tienen met een Vlaamse inspecteur. De gemeenteraad benoemt tenslotte op 15 oktober 1921 een nieuwe onderwijzeres voor Outgaarden, een Vlaamse, afkomstig van Orsmaal-Gussenhoven." 

Deze schoolperikelen waren wel niet de hoofdoorzaak om te scheiden, maar wel de aanleiding, aldus Dodion. De provincieraad stemt eenparig voor de afscheiding in 1920. De kamer stemt pro in juni 1922 en de senaat acht dagen later. Officieel waren er drie goede redenen om uit elkaar te gaan: de wens van de inwoners, de administratieve moeilijkheden en de afstand tussen de beide centra. Maar, aldus de historicus, het heeft er alle schijn van dat de bijzonderste reden voor de instemming van "Zétrud-Lumay" de vrees was om geminoriseerd te worden. Terwijl de bevolking van Zétrud-Lumay afnam, groeide die van Outgaarden aan. In 1920 waren er bij de 1.664 inwoners, 587 Franstalig, 789 Nederlandstalig en van de 234 tweetaligen was 212 Vlaming.

 

Corrigeer

Auto's in de kijker

Vastgoed

Jobs in de regio