Belg der Belgen: Wetenschap/uitvinders/ontdekkers

Leo Hendrik Baekeland
Uitvinder bakeliet

Zoon van een schoenmaker vindt levensbelangrijke kunststof uit: mocht Baekeland een Amerikaan zijn, dan had Hollywood er al een film over gemaakt. Deze Gentenaar (1863-1944) bleek een kei in natuurwetenschappen. Hij verhuisde in 1889 naar de VS, vond er fotopapier uit, verkocht dat papier aan Eastman Kodak en gebruikte de opbrengst om eindelijk eens een deftige chemiedoos te kopen.
Moet winnen omdat:
Deze elegante man de uitvinder is van bakeliet, de eerste synthetische kunststof. Baekeland deed zijn ontdekking in 1907 toen hij fenol met formaldehyde vermengde. Het resultaat werd gebruikt voor stofzuigers, strijkijzers, speelgoed, kantoorbenodigdheden en medische apparatuur. Dat is zonder meer een indrukwekkende lijst.
Mag niet winnen omdat:
bakeliet door andere kunststoffen naar huis is gefietst. Bakeliet is nu iets voor verzamelaars.
Jules Bordet
Microbioloog

Deze jongen uit Zinnik (1870-1961) bleek geen gewone geneesheer toen hij zijn diploma behaalde aan de ULB. Hij kreeg een beurs en ging naar Parijs om de godganse dag in een microscoop te staren. Hij ontdekte dat levende organismen antilichamen tegen vreemde antigenen kunnen aanmaken. Dat was belangrijk voor infectieziekten. Je kon een diagnose stellen door te kijken hoe het bloed van de patiënt reageerde op serums met antilichamen.
Moet winnen omdat:
Deze bioloog in 1919 als eerste Belg de Nobelprijs voor geneeskunde en fysiologie won voor zijn onderzoek naar de mechanismen van immuniteit. Bordet wist ook de bacterie van kinkhoest en de verwekker van runderpest te isoleren en vond een manier om syfilis op te sporen.
Mag niet winnen omdat:
Er op zijn domein nog anderen werkzaam waren. Hij legde een goede basis, maar de geneeskunde staat nu lichtjaren verder.
Robert Cailliau
Mede-uitvinder internet

Ik heb het internet uitgevonden: wie kan dat zeggen? Robert Cailliau dus, al zou hij het zelf anders formuleren. Deze burgerlijk ingenieur uit Tongeren (geboren in 1947) werkt sinds 1974 voor het Cern, het Europees Centrum voor Nucleair Onderzoek. Het Cern ligt in het Zwitserse Genève en is het belangrijkste onderzoekscentrum voor deeltjesfysica ter wereld. Cailliau is baas van het departement Webcommunicatie. Samen met zijn Britse collega Tim Berners-Lee werkte hij aan een informatiesysteem voor het Cern-netwerk. In 1990 waren zij de ontwerpers van dé belangrijkste toepassing van het internet: het www, W3 of het Wereldwijde Web.
Moet winnen omdat:
Niets ons leven zo ingrijpend veranderd heeft als het internet. Cailliau kreeg met drie andere onderzoekers de officieuze Nobelprijs voor informatica.
Mag niet winnen omdat:
Hij dat zelf niet zou willen. Cailliau is enorm bescheiden en ziet zichzelf als iemand die het internet ,,mee heeft helpen ontwikkelen’’.
Albert Claude
Vader van de celbiologie

Toen hij acht jaar was, verloor Albert Claude uit Longlier (1899-1983) zijn moeder aan kanker. Dat tekende hem voor het leven. Tijdens zijn medische studies spitste hij zich al toe op onderzoek naar kankercellen. Hij trok naar Berlijn en New York om zich verder te specialiseren en werd in België directeur van het tumorcentrum aan het Bordet Instituut. Hij moderniseerde het instituut en ontwikkelde nieuwe behandelingen.
Moet winnen omdat:
Claude voor een revolutie zorgde binnen de celbiologie. Hij kreeg in 1974 de Nobelprijs voor geneeskunde en fysiologie. Hij ontwikkelde een unieke techniek om cellen te delen in een centrifuge. Met een speciale microscoop slaagde hij erin kankercellen te isoleren en er foto’s van te maken. Claude liet zich in 1941 tot Amerikaan naturaliseren, maar kreeg de dubbele nationaliteit toen hij naar België terugkeerde.
Mag niet winnen omdat:
Claude die Nobelprijs met twee anderen moest delen.
Adrien de Gerlache de Gomery
Eerste Zuidpoolexpeditie

Trek uw wanten aan, want we gaan naar de Zuidpool. Hasselaar Adrien de Gerlache (1866-1934) kon de lokroep van de zee niet weerstaan toen hij aan de Polytechnische School in Brussel studeerde. Hij vertrok in 1883 als scheepsjongen en werd luitenant bij de rijkszeevaart. Zijn droom: een eigen expeditie naar de Zuidpool. Op 16 augustus 1897 werd die droom werkelijkheid: de driemaster Belgica verliet de haven van Antwerpen. Adrien de Gerlache en zijn bemanning overwinterden als eersten op de Zuidpool en keerden terug met belangrijke gegevens over weersomstandigheden, dieren en de bodem. Na een verplichte overwintering in het zuidpoolijs vond het schip op 28 februari 1898 eindelijk een doorgang. De Belgica wordt op 5 november 1899 door een enthousiaste menigte in Antwerpen onthaald.
Moet winnen omdat:
Adrien de Gerlache de Zuidpool overwon door er als eerste te overwinteren.
Mag niet winnen omdat:
de Zuidpool te ver weg is om wakker van te liggen.
Edward De Smedt
Uitvinder van het asfalt

Laat ik eens asfalt uitvinden, moet hij gedacht hebben. Hij week uit naar Amerika om onderzoek te doen aan de universiteit van Columbia in New York. In 1870 volgde een eerste test met asfalt in New Jersey. In 1872 produceerde hij het equivalent van het moderne asfalt. Dat werd voor het eerst aangelegd op Fifth Avenue in New York. De Smedt verlegde zijn terrein in 1876 naar Washington. De Amerikaanse president Ulysses S. Grant wou van die stad ,,de hoofdstad maken die een grote natie verdiende’’. Grant liet in 1877 een aantal testen met asfalt uitvoeren op Pennsylvania Avenue. Zestig procent van dat asfalt kwam van De Smedt. De president was uiterst tevreden.
Moet winnen omdat:
Hoe zou ons leven eruitzien zonder asfalt? Als een jungle.
Mag niet winnen omdat:
Er waren nog anderen die asfalt uitvonden.
Dirk Frimout
Eerste Belg in de ruimte

Eén brok intelligentie uit Poperinge, waar hij in 1941 geboren werd. Behaalde zijn diploma ingenieur elektronica en zijn doctoraat toegepaste fysica in Gent. Vertrok naar Colorado om een postdoctoraat te behalen in een laboratorium van atmosferische en ruimtelijke fysica. Werkte tot 1978 in het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie. Een jaar eerder had hij zich voor het eerst kandidaat gesteld als astronaut. Op 24 maart 1992 zat hij aan boord van de STS-Atlantis 45 voor een vlucht rond de aarde. Frimout was verantwoordelijk voor de wetenschappelijke proeven tijdens de missie van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa. De missie Atlas-1 eindigde op 2 april 1992. Frimout werd beloond met de graad van Groot Officier in de Leopoldsorde en de titel van burggraaf.
Moet winnen omdat:
De eerste Belg in de ruimte een uniek visitekaartje is.
Mag niet winnen omdat:
Frank De Winne ook al in de ruimte is geweest.
Zénobe Gramme
Fietsdynamo

Al fietsend moeten we elke keer weer aan hem denken. Deze man uit Jehay (1826-1901) is namelijk de uitvinder van de dynamo. Hij volgde houtbewerking in Luik en ging in 1856 in Parijs wonen. Daar ging hij aan de slag bij Ruhmkorff, waar ze elektrische machines maakten. In 1867 laat hij zijn techniek beschermen om de werking van wisselstroommachines te verbeteren. In 1871 stelt hij de eerste dynamo voor die mechanisch werk kan omzetten in elektrische energie en omgekeerd. Met de Franse ingenieur Hippolyte Fontaine richt hij de fabriek Société des Machines Magnéto-électriques Gramme op om zijn uitvinding te kunnen produceren.
Moet winnen omdat:
De dynamo de technologie en de industrie ingrijpend heeft gewijzigd. Stoom moest baan ruimen voor elektriciteit.
Mag niet winnen omdat:
Gramme was de eerste die een dynamo liet werken, niet de enige.
Georges Lemaître
Theorie van de oerknal

Je kwam ze zelden tegen, de mannen die tegelijk priester en astrofysicus waren. Georges Lemaître (1894-1966) uit Charleroi was zo iemand. Hij studeerde fysica en wiskunde aan de UCL, vervolledigde zijn opleiding in Cambridge en Harvard en kwam terug naar Luik om te doctoreren. Zijn proefschrift veroorzaakte in 1927 een schokgolf: Lemaître beweerde dat het heelal uitdeinde. Daarmee ging hij in tegen Albert Einstein, die ervan overtuigd was dat het heelal onbeweeglijk was. Lemaître deed er in 1931 nog een schepje bovenop met zijn theorie van het oeratoom. Op een vergadering van de British Association in Londen werd hij uitgelachen met zijn big bang, zijn theorie van de oerknal. Als priester kreeg hij het verwijt dat hij de bijbelse schepping van de wereld terug nieuw leven probeerde in te blazen.
Moet winnen omdat:
Lemaître de vader is van de nieuwe fysica van de kosmos.
Mag niet winnen omdat:
De ‘big bang’ net iets te ver van ons bed is.
Jean Joseph Etienne Lenoir
Eerste verbrandingsmotor

Deze knutselaar uit Mussy-la-Ville (1822-1900) was bezeten door beweging. In 1959 bouwde hij een motor met één cilinder en een elektrische ontsteking. De motor werkte op gas en wordt beschouwd als de eerste verbrandingsmotor. In 1863 stopte Lenoir een van zijn motoren in een kleine auto. Die auto reed redelijk vlot, maar verbruikte veel brandstof en maakte verschrikkelijk lawaai. De ontsteking was onbetrouwbaar en de motor werd heel erg heet. Voor andere toepassingen was de motor wèl geschikt: drukpersen, waterpompen en fabrieksmachines. Er werden vijfhonderd motoren van Lenoir gebouwd tot het ontwerp achterhaald was.
Moet winnen omdat:
De eerste verbrandingsmotor een mooie prestatie is. Het was de eerste motor die voor wegtransport werd gebruikt.
Mag niet winnen omdat:
Er nog tientallen andere namen circuleren als het om ,,de eerste motor’’ gaat.
Jean Neuhaus
Chocolatier

Er zijn twee Jean Neuhausen. De oudste was een Zwitser, die rond 1850 een apotheek opende in Brussel. De man verkocht er ook een mengsel van amandelen en gebrande suiker. De naam van dat snoepgoed was prasline, naar de maarschalk van Plessin-Praslin wiens kok het snoepje had uitgevonden. Het was de kleinzoon van Jean Neuhaus, ook Jean genaamd, die als eerste chocolade rond de prasline deed. De uitvinder van de praline, dus. Jean Neuhaus had het bedrijf in 1900 overgenomen. Zijn vrouw Louise ontwierp een doosje waarin de pralines hun vorm beter konden bewaren. Stom genoeg liet Neuhaus dat idee niet beschermen, want nu gebruiken alle chocolatiers hetzelfde doosje.
Moet winnen omdat:
De hele wereld de mond vol heeft van onze Belgian chocolates.
Mag niet winnen omdat:
Een praline niet echt een ontdekking is waar ze Nobelprijzen voor uitdelen.
Peter Piot
Strijder tegen aids

Als we aids ooit onder controle krijgen, dan hebben we dat voor een deel aan deze Leuvenaar (°1949) te danken. Hij studeerde geneeskunde, haalde een docoraat in microbiologie en was jarenlang verbonden aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen. Als directeur van Unaids, een organisatie van de Verenigde Naties, voert hij sinds 1994 strijd tegen de plaag die op twintig jaar tijd meer dan zestig miljoen mensen besmette. Hij publiceerde vijfhonderd artikels en vijftien wetenschappelijke werken over aids en seksueel overdraagbare ziekten. De onderscheidingen voor zijn werk zijn eindeloos. Hij kreeg onlangs een prijs van Nobelprijswinnaar Nelson Mandela.
Moet winnen omdat:
Piot door zijn onverwoestbare inzet miljoenen levens kan redden.
Mag niet winnen omdat:
Piot een naam is waar ze in de wereld geen gezicht op kunnen plakken.
Joseph Plateau
Grondlegger tekenfilm

Waarom noemen ze een hoogleraar fysica uit Gent (1801-1883) de voorvader van de tekenfilmreeks The Simpsons? Heel eenvoudig: Plateau is een van de grondleggers van de animatiefilm. Hij ontdekte het fenomeen van de gezichtstraagheid, het verschijnsel waarbij een beeld nog heel even op het netvlies blijft hangen. Dat fenomeen zorgt ervoor dat wij een bioscoopfilm als een vloeiend geheel zien en niet als een reeks statische foto’s. In 1831 bouwde hij de phenakisticiscoop, een schijf met spleten die als een soort camera werkt. Tragisch is dat Joseph de laatste veertig jaar van zijn leven blind was. Dat had hij aan zijn eigen passie danken: hij had bij wijze van experiment een halve minuut recht in de zon gekeken.
Moet winnen omdat:
‘Uitvinder van de tekenfilm’ een hippe titel is.
Mag niet winnen omdat:
Er op dit domein nog tientallen andere uitvinders aan het werk waren.
Ilya Prigogine
Tijd in de fysica

Klinkt niet als Jef Peeters, dat is waar. Ilya (1917-2003) was een Rus die in 1929 met zijn ouders naar België verhuisde. Hij ging scheikunde studeren aan de ULB en kreeg een serieuze boon voor thermodynamica en fenomenologie. Toen hij in 1949 de Belgische nationaliteit kreeg, was hij goed op weg om de fysica te hervormen. Prigogine voerde de dimensie van de tijd opnieuw in de fysica, wat volgens sommigen een revolutie was. De meeste grote wetenschappers dachten dat de wetten van de fysica van toepassing waren zonder onderscheid tussen toekomst en verleden. Ze dachten ook dat tijd niet buiten de menselijke geest bestond, wat niet bleek te kloppen. Onze Russische Belg kreeg in 1977 de Nobelprijs voor scheikunde.
Moet winnen omdat:
Zijn onderzoek naar instabiele systemen blijkbaar erg belangrijk was.
Mag niet winnen omdat:
Zijn naam en zijn denkwerk te ingewikkeld zijn voor woorden.
Adolphe Sax
Saxofoon

Als je vader instrumenten bouwt, dan ga je dat zelf ook doen. Adolphe Sax uit Dinant (1814-1894) begon er erg jong mee. Hij was vijftien toen hij met twee zelfgemaakte fluiten en een klarinet deelnam aan een wedstrijd. Terwijl zijn vader met klassiek gebouwde instrumenten voor brood op de plank zorgde, experimenteerde de jonge Sax met nieuwigheden. Zijn eerste belangrijke uitvinding was een verbeterde basklarinet. Na zijn verhuis naar Parijs ontwierp hij de saxhoorns, een reeks instrumenten gebaseerd op de bugel. Zijn ontwerp was zo uniek dat de meeste bugels die ze vandaag verkopen in feite saxhoorns zijn. Bijna elke fanfare of harmonie gebruikte ze. In 1846 patenteerde Sax een nieuw instrument: de saxofoon.
Moet winnen omdat:
Zelfs ex-president Bill Clinton een fan is van deze Belg.
Mag niet winnen omdat:
Een man kan overleven zonder sax.
Charles Van Depoele
Passie voor elektriciteit

Nog zo’n Belgische uitvinder die naar Amerika verhuisde. Van Depoele (1846-1892) werd geboren in Lichtervelde, maar verkaste in 1869 naar de VS om er meubilair voor kerken te bouwen. Met succes, want met zijn geld kon hij zich aan zijn grote passie wijden: elektriciteit. Van Depoele bouwde in 1880 een elektrische generator en liet drie jaar later een elektrische spoorlijn patenteren. In 1890 liet hij de zogenaamde trolley car patenteren. Op die manier zorgde een Belg voor de eerste commerciële elektrische treinverbinding tussen twee grote steden in de VS. Van Depoele verkocht zijn patenten in 1888 aan een firma in Massachusetts. Hij had ook een machine ontworpen om steenkool te ontginnen en een elektrische locomotief zonder versnellingen.
Moet winnen omdat:
De trein dankzij deze man altijd een beetje reizen is.
Mag niet winnen omdat:
Charles niet echt de uitvinder van de trein is, maar van de trolley.
Corrigeer