De muziek van de toekomst kost een muisklik

De muziek van de toekomst kost een muisklik
Als Napster, iTunes en Rhapsody u als Chinees in de oren klinken, denk dan niet dat u de digitale muziekrevolutie hebt gemist. Volgens kenners moet die zelfs nog beginnen. Het uitgelezen moment dus om in te halen wat u hebt gemist, en meteen vooruit te blikken op de toekomst van de muziek.

Want vroeg of laat stapt u toch de trein op, net zoals we dat allemaal met de cd, dvd, gsm en digitale fotografie hebben gedaan.

Stilaan raakt iedereen het er over eens: 1999 was voor de muziekindustrie een even belangrijk jaar als 1950, toen de vinylplaat werd uitgevonden, en als 1979, het jaar waarin Sony en Philips de cd-speler introduceerden. Zes jaar geleden lanceerde Shawn Fanning Napster, een systeem waarmee bestanden via het internet geruild konden worden. Razendsnel wisselden duizenden muziekliefhebbers hun favoriete liedjes in Mp3-formaat uit, een formaat waarbij een liedje weinig geheugen op je computer inneemt (amper 3 tot 4 megabyte). De verkoop van cd’s daalde zienderogen. De opperhoofden van de platenmaatschappijen zaten met de handen in het haar, dachten niet verder dan hun neus lang was en spanden tientallen rechtszaken tegen Fanning in. Uiteindelijk moest de Amerikaan het hoofd bieden en verdween Napster van het net.

Maar een goed product verkoopt zichzelf, dus piepte de ene Napster-kloon na de andere tevoorschijn. In geen tijd installeer je die op je computer. Daarna kan iedereen op het systeem nummers van jouw harde schijf halen, en omgekeerd. Dat systeem heet peer-to-peer (P2P). De bekendste voorbeelden daarvan zijn KaZaa, iMesh, Soulseek, Limewire en eDonkey. De voordelen van P2P liggen voor de hand: elk nummer is gratis en dag en nacht, zeven dagen op zeven, verkrijgbaar. Maar het systeem heeft ook nadelen. De songs zijn vaak van bedenkelijke kwaliteit en de kans dat je samen met een nummer meteen ook een virus binnenhaalt, is groot. En last but not least, hoe je het ook draait of keert: op die manier muziek van het internet halen, blijft diefstal. Maar daar lijken maar weinig mensen van wakker te liggen. De muziekindustrie zag haar verkoopscijfers op vijf jaar tijd met 22 procent naar beneden vallen, wat de omzet wereldwijd met zes biljoen dollar deed dalen.

Gewetensprobleem P2P is ondertussen zo ingeburgerd bij tieners, dat de overgrote meerderheid zich afvraagt waarom we in godsnaam geld aan muziek zouden moeten uitgeven. Een gewetensprobleem dat volgens kenners vermeden had kunnen worden. ,,De grote platenlabels hadden Fanning nooit voor de rechter mogen slepen’’, zegt Martin Mills. Mills is algemeen directeur van de Beggars Group, een maatschappij die verschillende kleinere labels bundelt, zoals 4AD (Pixies) en XL (The White Stripes). ,,De grote platenlabels hadden moeten beseffen dat internet de muziekleverancier van de toekomst is. Dus hadden ze met Fanning moeten samenwerken in plaats van hem te boycotten. Alleen zo hadden ze op tijd een systeem kunnen ontwikkelen dat ook voor de labels en de artiesten geld in het laatje bracht.’’ Dat deden ze niet. De platenlabels zagen pas de mogelijkheden van de digitale revolutie in toen Steve Jobs – hoofd, brein en gezicht van computerbedrijf Apple – het hen voordeed. Eerst bracht Apple de iPod op de markt, een draagbaar toestel dat duizenden Mp3-bestanden opslaat en afspeelt. Dankzij dat hippe hebbeding steekt een gigantische muziekcollectie altijd en overal in je broek- of jaszak. Daarna liet Jobs iTunes op de wereld los. Bij iTunes, een muziekwinkel op het internet, kan je voor 99 eurocent een liedje legaal kan downloaden. In België bestaat de on-lineshop sinds oktober 2004. In de VS en Europa samen werden ondertussen al meer dan 250 miljoen nummers op iTunes verkocht. Vandaag worden dagelijks 1,25 miljoen tracks van de on-line winkel gehaald.

In essentie wint Apple niets aan iTunes, maar het bedrijf zag de verkoop van zijn iPod erdoor wereldwijd tot meer dan tien miljoen exemplaren stijgen, waarvan bijna de helft tijdens het voorbije kwartaal. De 99 eurocent die je voor een nummer betaalt, gaat rechtstreeks naar de artiest en zijn of haar platenlabel. Die kunnen dankzij iTunes eindelijk een deel van hun verloren inkomsten recupereren. Elk zijn deel van de appel

Dat is, in een notendop, de situatie anno 2004. Maar nu de muziekindustrie en het internet eindelijk vriendschap hebben gesloten, begint het pas écht interessant te worden. In 2005 moet de vriendschap omgezet worden in cijfers. Positieve cijfers, welteverstaan. Tegen 2006 moet de kanker van piraterij via het internet volledig uitgeroeid zijn. Onmogelijk, denkt u. Wel, laat ons zeggen dat de apothekers van de platenmaatschappijen met meer dan één medicament klaarstaan.

Het gigantische succes van iTunes steekt sommige bedrijven de ogen uit, terwijl het andere op ideeën brengt. Hoe dan ook wil iedereen een deel van de appel. Microsoft, eeuwige concurrent van Apple, heeft lang (veel te lang, zeggen sommigen) gewacht, maar heeft nu met MSN Music een kopie van iTunes gelanceerd. Toch zijn er een aantal verschillen. Het belangrijkste onderscheid is het bestandsformaat. Bij Microsoft download je de songs in wmv-formaat. Het gevolg is dat je de nummers op alle verkrijgbare draagbare muziekspelers kan afspelen, behalve op de iPod. Je kan ze wel makkelijk omzetten naar Mp3- of aac-formaat, twee types die door de iPod wel worden afgespeeld.

Op MSN kan je ook videobestanden downloaden, die je daarna kan afspelen op het nieuwe type draagbare toestellen van onder meer Creative en Archos, die niet alleen muziek maar ook films en foto’s afspelen.

Downloaden bij een supermarkt

Maar het zal niet bij Apple en Microsoft blijven. Overal ter wereld komen legale downloadshops in tientallen geuren en kleuren tevoorschijn. Liefhebbers van minder bekende genres als techno, drum&bass en hiphop kunnen in Groot-Brittanië terecht op Karmadownload.com of Bleep.com, de on-linewinkel van platenlabel Warp Records. In veel andere landen hebben grote namen als Coca-Cola en MTV een downloadsite, terwijl je in de VS ook bij supermarktketen WalMart terecht kan.

In België is het aantal downloadwinkels voorlopig nog op één hand te tellen. Naast iTunes en MSN Music kan je ook songs kopen bij de Skynet Music Club van Belgacom, of bij de downloadwinkel van Free Record Shop. Op die laatste vind je trouwens opvallend veel nummers van Belgische artiesten. Bijna alle werk van Clouseau en Natalia en het volledige debuutalbum van Novastar zijn er te vinden. Op iTunes is dat (nog) spoorloos. Je kan er ook de volledige show van Geert Hoste downloaden. Opvallend is dat ook Skynet Music Club en Free Record Shop verdelen alles in wmv-formaat, dat door de iPod niet gelezen wordt.

De downloadwinkel van Free Record Shop is een logisch vervolg op hun traditionele on-linewinkel van de keten, waar je al langer cd’s en dvd’s via het internet kon bestellen. Fnac heeft in Frankrijk een gelijkaardige site, waar je cd’s kan bestellen of downloaden. Het lijkt ons dan ook logisch dat Fnac die internettoepassingen ook in ons land zal realiseren, al wil of kan binnen het Franse bedrijf daar niemand antwoord op geven. Kortom, de grote muziekketens zijn klaar voor de overstap van de cd en de cd-speler naar mp3 en de digitale muziekdragers. Het zou ons dan ook weinig verbazen als we over dit en twee jaar ook in België tegen betaling nummers kunnen downloaden op de websites van Coca-Cola, MTV, Delhaize en Carrefour.

Het grootste slachtoffer van die hele evolutie zal de eigenaar van de lokale platenwinkel worden, die al sinds de opkomst van de cd-recorder het water aan de lippen heeft staan. De plaatselijke platenboer wordt dan ook een met uitsterven bedreigde beroepsklasse, tenzij hij of zij op tijd op zoek gaat naar alternatieven. De manier waarop sommige eigenaars van fotowinkels zich aan de digitale fotografie hebben aangepast, zal inspirerend moeten werken.

A la carte vs lidmaatschap

Bovendien is er meer op komst dan sites waar je tegen betaling nummers koopt. Veel meer. De grootste concurrent van iTunes in de Verenigde Staten heet – u raadt het nooit – Napster. Het veroordeelde bedrijf onderging een volledige metamorfose en lanceerde zich in 2003 met succes opnieuw als downloadshop à la iTunes, wat ondertussen downloaden à la carte wordt genoemd. Maar Napster heeft begin dit jaar al de volgende stap gezet. Subscription of lidmaatschap heet het beestje. Het werkt als volgt: je betaalt Napster maandelijks 9,95 dollar. Voor dat bedrag kan je om het even wanneer naar om het even welk nummer luisteren. Zo bouw je in een oogwenk je computer om tot een gigantische jukebox, waarbij je tussen 850.000 nummers naar hartelust kan shuffelen. Zin om nog eens naar Achtung Baby van U2 te luisteren? Geen probleem. Alleen wordt het nummers nooit jouw eigendom. Je kan het dan ook niet meer beluisteren zodra je het abonnement opzegt. Let wel, kom je iets tegen dat je écht wil, dan kan je het bij Napster kopen voor 99 dollarcent en voor eeuwig op je harde schijf of Mp3-speler opslaan.

Hetzelfde systeem wordt ondertussen aangeboden door Rhapsody, een nieuwe speler op de Amerikaanse markt. Het grootste nadeel van lidmaatschap is: je krijgt het moeilijk uitgelegd. Dat beseffen beide bedrijven. Daarom vergelijken ze het met het All You Can Eat-model in sommige restaurantketens. Waarom veel geld uitgeven aan één iets heel lekkers, als je voor veel minder van veel meer mag proeven?

Napster en Rhapsody kunnen wel eens hét systeem van de toekomst te pakken hebben. Zeker als je weet dat je tegenwoordig voor ongeveer 150 euro een audio streamer op de kop kan tikken. Met zo’n toestel, waarvan Apples Airport Express de bekendste is, kan je je muziekcollectie van op je computer op elk ander audiotoestel in je huis afspelen, van de stereoketen in de woonkamer, over de midiketen in de keuken tot dat oud en gammel toestel in de garage dat maar niet kapot wil. De combinatie van audio streamer en lidmaatschap betekent dat je voor tien dollar – en dus wellicht straks voor tien euro – overal in je huis naar gelijk welk nummer kan luisteren. Natuurlijk kan je ook op voorhand samengestelde lijstjes kiezen, waarvan je weet dat ze bij je smaak zullen aansluiten. De cijfers liegen er niet om. In december 2004 had Napster in de VS al 270.000 betalende leden. Rhapsody doet nog veel beter, met ondertussen bijna 700.000 leden.

En toch. A la carte en lidmaatschap mogen dan wel bijzonder succesvol zijn, de muziekindustrie zal nooit winst maken zolang er 870 miljoen (dat is het huidige cijfer) nummers illegaal maar vooral gratis op het internet via P2P verkrijgbaar zijn. De IFPI, de internationale federatie van de muziekindustrie, voert dan ook een heuse oorlog tegen P2P. In Italië, Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittanië en Japan wordt in verschillende scholen het woord ‘auteursrechten’ in het lang en het breed uitgelegd. In de VS werkten artiesten als Lenny Kravitz, Missy Elliot en Sheryl Crow mee aan een ‘I Download (legally)’-campagne.

150 Belgische rechtszaken

Tegen verschillende P2P-systemen zijn zware rechtszaken geopend, en tegen eenvoudige burgers die muziek van KaZaa, iMesh of Soulseek halen, zullen in België volgend jaar zeker 150 rechtszaken geopend worden. In de VS hebben de platenlabels vorig jaar voor het eerst geen verlies geboekt. Volgens de IFPI ongetwijfeld het gevolg van de zware, agressieve rechtszaken in de States. ,,We hebben mensen vervolgd’’, zegt John Kennedy, algemeen directeur van de IFPI. ,,En ja, daar zat een verpleegster, een computerspecialist, een 12-jarig meisje en een kok tussen. Maar wij hebben die mensen niet gekozen. Ze hebben zichzelf gekozen. En ze hadden dat kunnen vermijden. Al hun spaarcenten moesten ze aan hun rechtszaak besteden, terwijl dat geld net zo goed naar een iPod of een nieuwe auto had kunnen gaan. Is het echt zo veel gevraagd om op een legale manier muziek op je computer te zetten? Een nummer op iTunes kost 99 eurocent. Dat is minder dan een kop koffie of een cola op café. Vorig jaar hebben we in de hele wereld 7.000 rechtszaken geopend. In 2005 zullen het er nog meer zijn. We kijken uit naar de dag dat we niemand meer moeten vervolgen.’’

P2P de wereld uithelpen, is ook geen oplossing. ,,In essentie is het een fantastisch systeem’’, aldus Martin Mills van de Beggars Group. ,,Want door middel van het systeem kan je aan iedereen duidelijk maken wat jij graag hoort en wat zij graag zullen horen. Als iemand een nummer aan iemand anders aanraadt, is dat nog altijd de best mogelijke reclame voor de artiest in kwestie. Daarom houden mensen ook zo van P2P. Er zit niets anders op dan een manier te zoeken om P2P legaal te maken.’’

Daar wordt druk aan gewerkt. De naam die daarbij het vaakst meeste valt is die van Snocap, het nieuwe bedrijf rond Napster-brein Shawn Fanning. Snocap gebruikt software die herkent of een song auteursrechtelijk beschermd is, en biedt daarna een beschermde versie van het nummer tegen betaling aan in plaats van de illegale variant.

Een andere naam om te onthouden is PassAlong Networks. Dat nieuwe bedrijf heeft een verfrissend systeem klaar: à la carte kan iedereen nummers kopen, maar wanneer je iemand anders overtuigt een song binnen te halen, krijg je zelf tien procent van het bedrag. Als die het nummer verder verkoopt, krijg je nog eens één procent. PassAlong is van plan om op termijn een eigen winkel op het net te openen, maar richt zich voorlopig vooral op samenwerking met andere bedrijven, zoals de veilingssite eBay.

Met alle Chinezen

Het mag duidelijk zijn: de digitale muziekrevolutie staat klaar om open te breken. Denk vooral niet dat het al veel te laat is om nog in te pikken. De 250 miljoen tracks die Apple ondertussen op iTunes verkocht heeft, betekenen nog altijd amper twee procent van de totale inkomsten van de platenmaatschappijen. Over vijf jaar, zo wordt voorspeld, zal de on-lineverkoop goed zijn voor een vierde van de totale omzet, al kan het natuurlijk altijd onverwacht sneller gaan. Zo verwacht de muziekindustrie heel veel van de nieuwste generatie gsm’s die nu op de markt komen. Ook daar zal kan je straks tegen betaling nummers mee kunnen downloaden.

Zodra mobiele telefoons met een geheugen van vijf of meer gigabyte in de winkels liggen, zullen zij de fakkel van de iPod en zijn broertjes overnemen. En wie weet wat voor impact de gelegaliseerde P2P-sites zullen hebben of hoeveel bedrijven iTunes nog achterna zullen hollen? Bovendien ligt in China voor de muziekindustrie een gigantische markt voor het grijpen. Op dit moment bezitten 290 miljoen Chinezen een gsm. Die zullen allemaal de stap van de cd in de muziekgeschiedenis overslagen. Of om het met John Kennedy van de IFPI te zeggen: ,,The threat is now the opportunity.’’

Corrigeer

MEER NIEUWS