1. Hoe weet je of je kind gepest wordt?Er zijn heel wat signalen die je als ouder kunt oppikken, zegt pestexpert Gie Deboutte, Voorzitter van het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten. 'Soms is het heel duidelijk. Als je kind een schokkend of vernederend sms'je krijgt, bijvoorbeeld. Of als het wenend wegloopt van de computer na een chatsessie. Ook blauwe plekken komen soms voor, of dingen die systematisch 'verdwijnen', omdat je kind bestolen wordt.' Maar er zijn ook minder opvallende signalen. 'Veel kinderen die gepest worden, komen op zondagavond of aan het einde van de vakantie onder zware stress te staan. Ze kunnen zelfs last krijgen van psychosomatische klachten (zoals buikpijn, keelpijn of braakneigingen) of dwangmatig gedrag. Maandagochtend is voor hen de hel, ze willen het liefst nooit meer naar school.'

2. Wat kan je als ouder doen?'Je moet vooral goed naar je kind luisteren. Pas als je het hele verhaal kent, kan je de situatie juist inschatten. En dan kan je ook een rustig gesprek voeren. Reageer zeker niet boos of emotioneel. Als je heel impulsief de telefoon neemt om naar de ouders van de pestkop te bellen, dan verlies je het vertrouwen van je kind. De meeste kinderen willen dat het geheim blijft en dat moet je (in eerste instantie) respecteren. Al is er -- nadat alles wat bezonken is -- natuurlijk wél actie nodig. Probeer je kind er dus van te overtuigen om samen (of alleen) te praten met een vertrouwenspersoon op school, zoals een 'pestjuf'. Maar het moet iemand zijn bij wie je kind zich veilig voelt. De pestkoppen meteen straffen is geen goed idee, want dan krijgt je kind alles als een boemerang in het gezicht. De school moet wél beter observeren, zodat ze de pesters op heterdaad kan betrappen. Dan kunnen leraars met slachtoffers en daders in gesprek gaan over de feiten, zonder dat er een 'klikspaan' en dus extra problemen zijn.'

3. En wat als je kind er niet over wil praten?'Zeg dan dat je bezorgd bent en dat je deur áltijd openstaat voor een gesprek. Benadruk ook meteen dat je kind zich niets te verwijten heeft en dat je er altijd zult zijn, wat er ook gebeurt. Als je kind blijft zwijgen, kan je aanraden om iemand anders in vertrouwen te nemen. Een familielid bijvoorbeeld, of een leerkracht. Erover praten is heel belangrijk, want dan moet je kind die zware last niet langer in z'n eentje dragen.'

4. Welke tips kan je je kind meegeven?Heel wat ouders beginnen hun kind meteen te bestoken met goede raad: 'probeer die pesters gewoon te negeren'. 'Bijt toch wat meer van je af!' 'Zelf zou ik me nooit zo laten behandelen.' 'Kijk eens naar je oudere broer, die wordt toch ook niet gepest?' Maar dat doe je beter niet, vindt Deboutte. 'Die tips zijn waarschijnlijk goed bedoeld, maar ze klinken toch vooral als een verwijt. Zo zal je kind denken dat het z'n eigen schuld is, terwijl het eigenlijk een slachtoffer is. De meeste situaties zijn natuurlijk niet zwart-wit, ook je kind draagt soms een deel van de verantwoordelijkheid. Maar dat geldt voor iedereen! Volwassenen (leerkrachten, directie én ouders) moeten duidelijk tonen dat pestgedrag onaanvaardbaar is. Als zij niet optreden, dan kunnen de pesters ongestoord doorgaan.'

5. Mag je zelf actie ondernemen door met de ouders van de pestkop te praten?Dat vindt Gie Deboutte geen goed idee. 'Zo zorg je alleen maar voor extra conflicten. Er zijn al problemen tussen je kind en de pesters, maar dan komen die ouders er ook nog eens bij. Een kind voelt zich snel schuldig en zal dat nieuwe conflict als zijn verantwoordelijkheid zien. Bovendien kan het wraakgevoelens oproepen bij de pesters. Wat zich tussen schoolkameraadjes afspeelt, is in de eerste plaats een opdracht voor de school. Ouders doen er goed aan om de acties van de school vanaf de zijlijn te steunen. Tenminste als die effectief iets doét tegen dat pestgedrag.'

6. Is een nieuwe school een goede oplossing?Je kan natuurlijk niet te pas en te onpas van school veranderen, maar het kan wel een ultiem 'redmiddel' zijn. 'Als je merkt dat de huidige school niks doet om het pesten te stoppen en de bal blijft terugkaatsen naar 'overbezorgde' ouders en 'contactgestoorde' kinderen, dan moet je kiezen voor de veiligheid van je kind. Ieder kind heeft recht op een veilige leeromgeving. Maar kies die nieuwe school zorgvuldig uit. Praat eerst met leerkrachten, de directie en het CLB en kijk hoe zij reageren. Heeft deze nieuwe school een goed pestbeleid? Is de klas waarin jouw kind terecht komt een goede groep? Dan kan je de stap zetten. Je kind zal als de dood zijn om wéér gepest te worden, dus dat risico moet je zoveel mogelijk vermijden.'

7. Kan je je kind ook -- preventief -- wapenen tegen pestgedrag?Je kan pestgedrag nooit helemaal uitsluiten en je hoeft jezelf als ouder ook niets te verwijten, benadrukt Deboutte. Maar er zijn wel een aantal manieren om je kind weerbaar te maken. 'Zelfvertrouwen is cruciaal, dat moet je dus vanaf het begin opbouwen. Betuttel je kind niet te veel en sla niet meteen in paniek als er iets misgaat. Toon dat je liefde onvoorwaardelijk is en durf verantwoordelijkheid te geven. Verder is het belangrijk om vriendschappen en talenten te stimuleren, zodat je kind vanbinnen sterker wordt.'

8. Komen kinderen dit ooit nog te boven?'Mensen met een zwaar pestverleden lopen een groter risico om angstiger door het leven te gaan, ze hebben meer gezondheidsproblemen, depressies en suïcidale gedachten. We moeten dus zeker vechten tegen pestgedrag.' Maar Gie Deboutte ziet ook hoopvolle signalen. 'Af en toe zijn er bekende Vlamingen die hun mond opentrekken. Het kan voor slachtoffertjes deugd doen om te zien dat iemand als Bent Van Looy óók gepest werd als kind en dat hij daar toch sterk is uitgekomen.'

9. En wat als het om cyberpesten gaat?Als je kind gepest wordt via sms of chatboxen, dan is het veel moeilijker om -- als ouder en als school -- in te grijpen. Het is vooral belangrijk om hierover te praten, vindt Deboutte. 'Tijdens de les kunnen er herkenbare situaties worden besproken, op een open manier. Kinderen kunnen heel veel leren van elkaars reacties. En leerkrachten zijn er dan weer om de morele lat hoog genoeg te letten.' De gsm of computer van je kind controleren, is géén goed idee. 'Dan verdwijnt alle vertrouwen en dat is net zo cruciaal.'

10. Wat kan je doen als je kind zélf andere kinderen pest?'Ook dan moet je luisteren en de deur altijd laten openstaan. Benadruk dat je gelooft in de goede kanten van je kind, maar veroordeel ook het pestgedrag. Je mag het zeker niet minimaliseren! Sommige ouders zijn opgelucht dat hun kind een pester is in plaats van een slachtoffer. Onterecht natuurlijk, want zo stopt het pesten nooit. Wijs je kind op zijn kwaliteiten: hij heeft dat pesten heus niet nodig om populair te zijn in de klas. Soms lijkt een zware straf de enige oplossing, maar dat heeft zelden het juiste effect. Stimuleer je kind om zijn problemen op te lossen. Hij heeft jou ontgoocheld en een ander kind gekwetst, dus moet hij het goedmaken.'

Ook BV's werden gepest'Eén beeld blijft me voor altijd bij: hoe ik ooit aan een paal werd vastgebonden met fietssloten en ze me schopten. Terwijl de rest stond toe te kijken.' Wie de zanger Bent Van Looy aan het werk ziet, zou niet vermoeden dat hij als kind werd gepest. Maar schijn bedriegt. Hij was het slachtoffer van zware pesterijen: de pestkoppen schoten in de klas niet alleen met propjes, maar ook met naalden. En dat heeft hem getekend, zo vertelde hij onlangs in het Radio 1-programma Joos. En hij was niet de enige. Ook presentatrice Erika Van Tielen getuigde over haar moeilijke schooltijd. Voor haar is het een wonde die makkelijk weer opengaat. Acteur Steph Goossens vertelde dan weer dat de lessen lichamelijke opvoeding een marteling waren omdat hij telkens naar het hoofd geslingerd kreeg hoe dik hij was. En Ketnetwrapster Veronique Leysen werd uitgelachen met haar 'Jommekeshaar'. Voor de slachtoffertjes van vandaag zijn deze getuigenissen misschien een schrale troost. Maar zo weten ze tenminste dat ze niet alleen zijn. Dat het 'zelfs' bekende Vlamingen ooit overkwam. En dat er dus hoop is.