Food

TREND. Hoe begin je aan een moestuin?

Groenten van eigen kweek: het is weer iets om mee uit te pakken. Tuinieren is vandaag al even hip als koken. En je hoeft niet eens een grote (moes-)tuin te hebben. Met een paar potten of zelfs een hangtuintje kom je al een heel eind.

De Vlaming heeft het tuinieren herontdekt. De moestuin hoeft niet langer gecamoufleerd met een hoge haag en mensen ploegen een stukje gazon om om plaats te maken voor wat groenten en/of fruit. Anderen zetten potten op het terras of de vensterbank. En wie zelfs daarvoor geen plaats heeft, kan een hangend moestuintje installeren. 'De interesse neemt al enkele jaren toe, maar dit jaar is er zoveel aandacht dat het echt een beetje gek is', zegt groenjournalist Angelo Dorny. 'Mensen zijn nieuwsgierig en willen graag zelf aan de slag. Dat is super, maar je moet realistisch zijn. Ik raad beginners altijd aan om met gemakkelijke groenten te starten, zoals sla of radijsjes. Sla kan je na acht weken oogsten en dat moedigt aan om weer voort te gaan.'


Dorny wijst erop dat mensen willen weten wat ze eten. Ook al omdat er veel meer aandacht is voor koken. Het is lang niet meer alleen de 'oudere' generatie die groenten teelt. Veel jonge ouders zetten ook de stap. Die jonge generatie is op zoek naar informatie. Dat merken ze ook bij Velt, de Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren, waar elk jaar meer mensen naar workshops over tuinieren komen. Directeur Jan Vanoppen stelt vast dat de initiatieven een verscheiden publiek aantrekken. 'Papa's en mama's, mensen die net met pensioen zijn, gezinnen met een baby'tje... Het gaat die mensen bovendien niet alleen over het nuttige van een moestuin, maar ook over het plezier van tuinieren en over fierheid op wat je zelf hebt geteeld.'


Vensterbank of dakgoot
Daarin schuilt volgens Vanoppen meteen deels het verschil met het tuinieren van de 'oudere' generaties. Wie vandaag start, verwacht meestal niet dat de moestuin het gezin het hele jaar voorziet van groenten en wil geen overdadige oogst die veel inmaken vergt. De eigen oogst wordt aangevuld met aankopen in de winkel. 'Voor de ouderen gaat het om productie: de diepvries vullen en het hele jaar eten van eigen oogst. Die insteek vermindert duidelijk. Wel is het zo dat je door zelf te tuinieren merkt hoeveel geduld en vakwerk daarvoor nodig is. Zo krijgen mensen weer meer voeling met en respect voor de landbouw en de natuur.'


Katrien Beyers is alvast iemand die klein begint. Voorlopig staat er één kruidenpotje op haar vensterbank in Antwerpen. Binnenkort worden dat er zeker meer, vertelt ze, met een slaplantje in de handen. De jonge vrouw is op een zondagnamiddag afgezakt naar het cultureel centrum in de Antwerpse Sint-Andrieswijk voor een workshop over tuinieren in de stad. 'Ik dacht altijd dat je een serre nodig had om te tuinieren, maar blijkbaar hoeft dat niet', zegt ze. 'Het kan net zo goed op mijn vensterbank of in de dakgoot. Je moet het eigenlijk gewoon dóén. Ik denk nu aan kerstomaatjes, paprika of meer kruiden. Voor mij is het een hobby: ik ben trots op wat ik zelf heb gekweekt. En het is natuurlijk goedkoper, want verse kruidenpotjes kosten telkens aardig wat.' De sla krijgt alvast een mooi plaatsje in haar appartement, net als bij de zowat veertig andere deelnemers die met zo'n plantje naar huis gaan. 'Daarvan kan iedereen binnen vier weken eten', verzekert Anita Exelmans, die de workshop begeleidt en zelf een uitgebreide moestuin heeft. 'Pluksla kan je makkelijk op je vensterbank kwijt en je plukt er gewoon enkele blaadjes van telkens je sla wil eten. Je kunt zowat 80 procent van alle groenten in potten zetten -- op een terras of een vensterbank. Naast slasoorten doen tomaten, kruiden, paprika's, pepers of bieslook het bijvoorbeeld geweldig goed in een pot. Je moet op een terras natuurlijk wel altijd aan het gewicht denken, en aan het draagvermogen van het dak.'


Eetbaar groen
Exelmans gelooft erg in eetbaar groen, zelfs in de stad. 'Veel mensen vergeten dat iets wat je kunt eten ook heel mooi kan zijn. Kleine pepertjes of snijbiet zijn zeer decoratief, maar je kunt eveneens basilicum en tomaat samen in een pot zetten', vertelt ze. Ook zij stelt vast dat de interesse voor de workshops enorm is. Exelmans schat bovendien dat acht op de tien deelnemers voortgaan met tuinieren. 'Het is erg laagdrempelig', zegt ze nog. Ze verwijst naar de doorgaans lage kost van plantjes of zaaigoed, naar bakken die je op het containerpark vindt, compost die je soms gratis kan krijgen... 'Een vierkantemeterbak -- waarin je in vakjes kan tuinieren, zodat je het hele jaar kan oogsten -- kan je aankopen of eenvoudig zelf maken. Die soort tuin is nu heel populair en de volgende stap wordt verticaal tuinieren. Binnen twee jaar kijken we niet meer op van groentebakken tegen een muur of aan het raam van een appartement. Tuinieren kan je altijd: als het niet horizontaal lukt, dan wel verticaal.'


Heel wat initiatieven rond eetbaar groen pakken het biologisch aan, zoals Velt en Exelmans promoten. Ook Dorny tuiniert ecologisch, maar benadrukt dat je het niet kan opdringen: 'Ik merk wel dat jonge mensen daar haast spontaan aandacht voor hebben: zij zijn opgegroeid in tijden van ecologie, recyclage en aandacht voor het milieu. De nieuwe generatie is sterk geneigd ecologisch te starten. Het zijn vooral de vijftigers, zestigers en zeventigers die snel naar producten grijpen. In mijn boek raad ik alternatieven aan, maar iedereen moet voor zichzelf uitmaken hoe hij tuinieren aanpakt.'


Wortels in economische crisis
Dat tuinieren hip is, is ook de tuincentra natuurlijk niet ontgaan. 'De verkoop van alles wat met 'eetbare tuin' te maken heeft, stijgt exponentieel', zegt secretaris Luk Nuyten van de Belgische Tuincentra Vereniging. 'Tuinieren sluit aan bij de trend om meer zelf te koken en thuis gasten te ontvangen, eerder dan op restaurant te gaan. Bovendien kan het jonge kinderen ertoe aanzetten om meer groenten te eten als ze ze zelf mee planten en oogsten.'
Volgens trendwatcher Nathalie Bekx heeft de aantrekkingskracht van tuinieren deels zijn wortels in de economische crisis. 'Mensen plooien terug op zichzelf en willen vat hebben op hun voeding', zegt zij. 'Tuinieren is bovendien niet zo moeilijk. Mensen denken dat ze ermee besparen én het is leuk om te doen met de kinderen. In tuinieren valt alles samen: het is instinctief en creatief.' Bekx verwacht dat de trend niet meteen weer verdwijnt, al is het volgens haar eerder 'spelen' dan echt tuinieren. 'Onze grootouders tuinierden omdat ze anders geen groenten hadden. Tuinieren is hard werken. Wat tomaatjes of kruiden houden, is eerder spielerei. Het is een hobby omdat we ver van de natuur staan, maar het is niet bedoeld om volop groenten te kweken. We willen immers variatie, maar we vinden het wel leuk om sommige dingen zelf te doen.'


Zelfoogstboerderij
Dat de eetbare tuin in elk geval aanslaat, blijkt uit de vele initiatieven die overal opstarten. Rusthuizen waar men groenten kweekt in hogere bakken zodat senioren er makkelijk bij kunnen, een heus biodroomproject op de Antwerpse Linkeroever, boeken over tuinieren die opduiken in de non-fictie top tien, workshops zoals groenten in potten waarvoor het storm loopt, het 'samentuinen' waar mensen samen ecologisch tuinieren, de Groene Brigade die als project van sociale tewerkstelling mensen bijstaat bij aanleg en onderhoud van hun moestuin.

En voor wie toch echt geen groene vingers heeft, is een zelfoogstboerderij misschien een oplossing. De Plukboerderij in Schelle is zo'n initiatief. Bij boerin Kristien De Boodt kopen een zestigtal gezinnen jaarlijks een oogstdeel van de boerderij en vervolgens mogen zij groenten en fruit komen oogsten wanneer het hen past. De klanten zijn mensen die graag koken, mensen die het voor hun kinderen doen en mensen die gezonde en kwaliteitsvolle voeding zoeken. En de vraag stijgt alleen maar: alle oogstdelen voor dit jaar zijn verkocht en er is een wachtlijst voor volgend jaar. 'De plukkers betalen vooraf voor het hele seizoen en ik kweek de groenten op, zodat zij ze alleen nog moeten plukken', zegt De Boodt. 'Wie wil tuinieren op een stukje grond moet eigenlijk elk weekend bezig zijn om iets te hebben. Hier kunnen plukkers die dat willen wel wat meewerken, maar dat hoeft niet, en ze hebben toch verse groenten en fruit. Dat is het grote verschil. Als je er wat tijd en energie insteekt en een goede diepvriezer hebt, kom je zelfs een heel jaar rond met de oogst.'


Jacques Van Houtte uit Wilrijk is een van de plukkers bij De Plukboerderij. 'Wij waren al lang op zoek naar zoiets', vertelt hij, 'omdat we een betere kwaliteit van groenten wilden. We vreesden eerst wel dat we in een geitenwollensokkenomgeving zouden terechtkomen, maar dat is helemaal niet het geval. Het opzet is ideaal: alles wordt voor je geplant, je moet alleen plukken. Het contact met de natuur en de grond zijn een toegevoegde waarde. De groenten zijn fenomenaal goed en de prijs is interessant. Wij zouden niets anders meer willen en we hebben weer geleerd volgens de seizoenen te koken.'

Zin om zelf aan de slag te gaan? Inspiratie vind je onder meer in:
Groeten in potten: 36 teelten voor balkon en terras, uitgegeven door Velt.
Je eigen groentetuin op 1 m* van Anne-Marie Nageleisen, uitgegeven bij Stichting Kunstboek.
Angelo's groentetuin van Angelo Dorny, uitgegeven bij Davidsfonds.

Meer informatie over De Plukboerderij en andere initiatieven van 'community supported agriculture' (CSA): www.csa-netwerk.be en www.plukboerderij.com.

 

Corrigeer