Waarom Kim De Gelder toerekeningsvatbaar is

'Kim De Gelder wist wat hij deed en deed wat hij wou'

'Kim De Gelder wist wat hij deed en deed wat hij wou'

Kim De Gelder Foto: REUTERS

Wist Kim De Gelder wat hij deed toen hij op 23 januari 2009 kinderdagverblijf Fabeltjesland binnenstormde? Dat is dé kernvraag op het proces-De Gelder. Het college van psychiaters dat aangesteld werd door de onderzoeksrechter was vrijdag van mening dat De Gelder een persoonlijkheidsstoornis heeft, maar zijn daden wel kon controleren. 'Hij wist wat hij deed en deed wat hij wou', klonk het. Als de assisenjury die mening volgt, wordt De Gelder veroordeeld tot een celstraf.

De vijf psychiaters en psycholoog die werden aangesteld door de onderzoeksrechter, werden allen samen opgeroepen als getuige. Het team bestaat uit Prof. Paul Cosyns, Dr. Marc Gabriël, Dr. Hans Hellebuyck, Dr. Dirk Steemans en psycholoog Jurgen Nys. Het team staat onder leiding van Dr. Roger Deberdt (83), voor wie het zijn laatste assisenproces wordt als psychiater.

Het college van psychiaters heeft De Gelder sinds de feiten in Fabeltjesland 26 maal onderzocht en kwam 5 keer samen. Daarbij moesten de psychiaters nagaan of De Gelder zich op het moment van de feiten in een vorm van krankzinnigheid bevond, of hij zich nu nog in die staat bevindt en of hij een gevaar vormt voor zichzelf of voor de maatschappij. 

Vermoeden van schizofrenie

 In de eerste week na de feiten werd De Gelder omschreven als een 'zeer egocentrisch, sarcastisch en cynisch man'. De psychiaters zagen geen hallucinaties, maar ondervonden dat De Gelder vaak een welles-nietesspelletje speelde als het ging over de stemmen in zijn hoofd. 'De ene dag hoorde hij wel stemmen, de andere dag ontkende hij dat weer. Een van onze onderzoekers vermoedde daarom dat er sprake was van schizofrenie.'

Om na te gaan of De Gelder last had van psychoses, werd door psycholoog Jurgen Nys een klinisch interview opgestart. Het gedrag van De Gelder was niet bizar, hij kwam wel emotioneel oppervlakkig en kil over. Uit het IQ-onderzoek bleek dat De Gelder normaal begaafd was. 'Hij was zeker in staat om de consequenties van zijn daden te kunnen inschatten', stelde psycholoog Nys. 

Volgens de psycholoog werd uit verschillende testen duidelijk dat De Gelder psychotische stoornissen veinsde. Zo gaf hij op de zinnenaanvultest bizarre antwoorden. De Gelder deed ook enkele opmerkelijke uitspraken, zoals: 'Ik heb een psychose geplaybackt op vraag van mijn advocaat, er ligt een hoofd van een vermoorde oude vrouw in mijn koelkast of ik heb ook een moslim vermoord.' Later zou De Gelder die uitspraken weer ontkennen.

De vraag voor de onderzoekers bleef daarom: 'veinsde en loog De Gelder'? Het antwoord: soms wel en soms niet. Dat maakte het heel moeilijk om de patiënt te beoordelen.De psychiaters wilden daarom liever een inobservatiestelling uitvoeren, waarbij De Gelder in een gespecialiseerd centrum maanden aan een stuk zou geobserveerd worden. Dat is echter niet mogelijk in ons land.

Omwille van de uiteenlopende resultaten in het klinisch onderzoek werd de diagnose schizofrenie niet weerhouden. De klachten die aanleiding geven tot schizofrenie werden immers niet waargenomen door de geconsulteerde artsen, de medische dossiers hebben die diagnose nooit formeel gesteld, er was geen cognitieve achteruitgang en het feit dat De Gelder soms wel en soms niet veinsde was eerder een argument voor een psychopathie dan voor schizofrenie.

Schizotypische persoonlijkheidsstoornis, geen schizofrenie

Volgens de onderzoekers heeft De Gelder daarentegen een schizotypische persoonlijkheidsstoornis. Dat is een ernstige karakterstoornis die nauw aanleunt tegen schizofrenie en er in sommige gevallen de voorloper van is. De psychiaters menen dat dit laatste bij De Gelder niet het geval is. 

Enkele kenmerken van de persoonlijkheidsstoornis: merkwaardige gedachten, achterdocht, wantrouwen, onaangepaste emoties en gevoelens, ongewone perceptuele waarnemingen en illusies, zonderling of vreemd gedrag/uiterlijk, geen intieme vrienden of vertrouwelingen en een buitensporige angst die niet afneemt in een vertrouwde omgeving.

Daarnaast zijn er ook psychopatische kenmerken (koelbloedig, meedogenloos, geen empathie, gewetenloos, manipulatief) en narcistische kenmerken (sarcastisch, cynisch en arrogant).

Er was volgens het college geen enkele evidentie van stemmen in het hoofd van De Gelder vóór, tijdens of onmiddellijk na de feiten. 'Er is geen waansysteem aangetroffen. De feiten kunnen begrepen worden zónder de stemmen', vindt het college. 

Advocaat Haentjens ging even in tegen die uitspraak. 'Volgens DSM 4 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, een vaak gebruikt handboek in de psychiatrie, red.) vereist de diagnose schizofrenie enkel de aanwezigheid van wanen, niet van een waansysteem', verklaarde Haentjens.

Besluit: 'De Gelder wist wat hij deed'

De conclusie van het college van psychiaters: Kim De Gelder heeft een ernstige geestesstoornis, maar is niet krankzinnig. Kim De Gelder had controle over zijn daden. Hij wist wat hij deed (de moorden waren goed voorbereid en De Gelder had een plan om te ontsnappen), en hij deed wat hij wou (De Gelder had de keuze om te stoppen met moorden). Kim De Gelder blijft uiterst gevaarlijk voor zichzelf en de maatschappij wegens het dubbel profiel van een serie- en massamoordenaar.

'De diagnose die wij gesteld hebben is absoluut niet min. We komen een schizotypische geestesstoornis niet vaak tegen in de forensische psychiatrie', verduidelijkte het college na een vraag van voorzitter Defoort. 'Wij zijn steeds uitgegaan van schizofrenie, maar wanneer we die jongen onderzochten, konden we die symptomen niet vaststellen.'

Bovendien is De Gelder te manipulatief om schizofreen te zijn, stelde Deberdt. 'Schizofrenen zouden zich niet kunnen herkennen in De Gelder. Als De Gelder schizofreen was, dan zouden we hier vandaag een andere man zien.'

Nood aan gradaties in toerekeningsvatbaarheid

Het college verklaarde achteraf dat het Nederlandse recht een beter systeem heeft om te praten over toerekeningsvatbaarheid. Nederland kent verschillende gradaties: bijvoorbeeld 'verminderde toerekeningsvatbaarheid of sterk verminderde toerekeningsvatbaarheid'. Voorzitter Defoort onderbrak de psychiater met de melding dat België moet roeien met de riemen die het heeft. 'Dan is het enige antwoord: ja hij is toerekeningsvatbaar', sprak de psychiater. 

 

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees