Twintig jaar geleden brak de hel los op oudjaar

Een zeldzame foto van de brand in het hotel en de paniek die daarop uitbreekt. Foto: GvA

Antwerpen - De Switel-brand staat bekend als één van de grootste rampen uit de naoorlogse Belgische geschiedenis. Exact twintig jaar geleden lieten 15 mensen het leven toen in het Antwerpse hotel op oudejaarsavond twee kerstbomen vuur vatten. Maar liefst 164 mensen raakten zwaarverbrand en streden jarenlang voor hun herstel.

De Tenerife-feestzaal van het Switel-hotel aan het Kievitplein in Antwerpen was op 31 december 1994 helemaal volgeboekt voor een traditioneel oudejaarsfeest. De ongeveer 450 gasten zaten na een optreden van Lisa Del Bo te wachten op het dessert. Er stonden een dik uur voor middernacht zelfs al enkele mensen op de dansvloer, maar toen brak plots de hel los. 

Twee kerstbomen vatten om 22.50 uur vuur omdat ze te dicht bij acht brandende kaarsen stonden. In de buurt hingen bovendien ballonnen gevuld met helium die onmiddellijk in brand vlogen. Getuigen spreken van een vuurbal die zich razendsnel over de zaal verspreidde, gepaard met een verschroeiende hittegolf. Er brak onmiddelijk paniek uit en iedereen probeerde de zaal te verlaten, maar nauwelijks een minuut later was de hele zaal zwartgeblakerd. Door de verstikkende rook verliep de evacuatie heel moeizaam. 

Het inferno was moordend: 15 gasten bleven echter achter in de brand en lieten het leven,164 mensen raakten zwaargewond. Zij die het dichtst bij de brandhaard zaten, hadden derdegraads brandwonden op alle plaatsen van hun lichaam die niet waren afgedekt door hun kleding. Veel slachtoffers hadden door de hevige rookontwikkeling ook schade aan de longen.

Bekende gasten

De Nederlandse zanger Lee Towers was die noodlottige avond te gast in het Switel-hotel. Hij raakte op tijd buiten, maar moest tot drie keer terug de zaal in om zijn vrouw Laura te redden. Uiteindelijk kon hij haar met zware brandwonden naar buiten dragen. 'Het is een wonder dat we er levend zijn uitgekomen,' getuigde Towers op nieuwjaarsdag 1995 aan de pers. 'We dachten dat er een showwagen met vuurwerk werd binnengereden, maar plots zagen we vuur rollen langs het plafond. Ik probeerde naar de deur te gaan, maar een gloeiendhete föhn drukte me steeds tegen de grond.'

Jessica, de dochter van Rocco Granata, was één van de 164 slachtoffers die na de brand voor een zware revalidatie stonden. 'Telkens het Switel-drama ter sprake komt, beginnen m'n ouders te huilen', vertelde Jessica Granata jaren later in een interview. 'Zelf zie ik mezelf natuurlijk in de spiegel: de littekens van de brandwonden zijn er nog steeds. Ik ben ondertussen al dertig keer geopereerd, maar het wordt nooit meer zoals vroeger. Om de zoveel jaar moet ik onder het mes, omdat de getransplanteerde huid soepeler wordt en de littekens uitrekken.'

Ook toenmalig Miss Diamant en presentatrice Sandra Van den Broeck, bekend van VijfTV, raakte zwaar verbrand. De ramp beïnvloedt haar leven nog steeds. 'Ik ben heel alert voor brandgevaar. Als ik ergens kom, kijk ik altijd waar de nooduitgangen zijn. Ik ben ook niet graag op drukke plaatsen of met veel mensen op een kleine oppervlakte. Dan krijg ik het benauwd. Ik vier wel oudjaar, maar meestal ingetogen. Ik heb immens geluk gehad en ben nog elke dag dankbaar dat ik leef.'

Rechtszaken

Luk Serré, de cateringmanager die het feest organiseerde, werd als enige verantwoordelijk gesteld en voor de rechter gebracht. Op 7 oktober 2000, bijna zes jaar na de feiten, werd hij echter definitief vrijgesteld van vervolging. In december 2009, vijftien jaar na de ramp, bracht hij een boek uit met zijn verhaal. Volgens hem werd het gerechtelijk onderzoek op een drafje afgewerkt en werden de directeur en de veiligheidschef van het hotel door banden met het gerecht meteen buiten schot gezet. 

Naast de zware lichamelijke én psychologische revalidatie, raakten veel slachtoffers verwikkeld in een jarenlange juridische strijd met de verzekeringsmaatschappijen die de schadevergoedingen moesten betalen. Tien jaar na de feiten was ongeveer 340 miljoen Belgische frank (bijna 8,5 miljoen euro) aan de slachtoffers betaald, maar waren een twaalftal dossiers nog steeds niet afgesloten. Na de brand in het Switel-hotel is de wetgeving veranderd en zijn organisatoren van evementen verplicht om op voorhand een brandverzekering af te sluiten.

Voor toenmalig burgemeester Leona Detiège betekende de Switel-brand haar vuurdoop. 'Toen ik werd opgebeld door de hoofdcommissaris, was Bob Cools (de voorganger van Detiège, nvdr.) al ter plaatse, maar om middernacht kreeg ik de leiding over de reddingsoperaties. Ik vergeet nooit meer hoe ik over de lichamen moest stappen om tot bij de brandweer te geraken. Elk jaar denk ik terug aan de slachtoffers. De Switel-ramp ligt eigenlijk aan de basis van het vuurwerkverbod in Antwerpen met oudjaar. We wilden het riscio op rampen zo veel mogelijk beperken,' aldus Detiège.

Afbraak

Het Switel-hotel werd na de ramp herdoopt tot Queens International Hotel, maar dit kon de zaken niet meer redden. Het stadsbestuur van Antwerpen leverde in oktober 2003 een vergunning af voor de afbraakwerken, in februari 2004 ging het hotel tegen de vlakte. 

Op het Kievitplein verrezen binnen enkele jaren kantoren van Alcatel en de Vlaamse overheid, woningen en een nieuw hotel. Door de tweede ingang van het vernieuwde Antwerpen-Centraal ziet het plein er nu sowieso helemaal anders uit dan twintig jaar gelden.

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

Meest Gelezen

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees