"Is een spelletje 'borsten aanraken' wel normaal?"

Wanneer is seksueel gedrag wel of niet oké?

De seksuele ontwikkeling van kinderen begint van bij de geboorte, en bij elke stap in die horen bepaalde gevoelens en gedragingen. Kinderen worden verliefd en spelen doktertje, tieners gaan experimenteren. Voor ouders is het vooral belangrijk om gezond seksueel gedrag te herkennen. Om daarbij te helpen stelde Sensoa zes basisregels op.

Om van aanvaardbaar seksueel gedrag te kunnen spreken moeten volgens Sensoa zes regels gerespecteerd worden:

  1. Toestemming: Seksueel gedrag is alleen oké als alle betrokkenen ermee akkoord gaan en er zich prettig bij voelen.
  2. Vrijwilligheid: Er mag geen vorm van beloning, misleiding, druk of dwang in het spel zijn.
  3. Gelijkwaardigheid: Alleen seksueel gedrag tussen gelijkwaardige partners is oké. 
  4. Ontwikkeling: Bij elke stap in de ontwikkeling van je kind hoort seksueel gedrag dat typisch is en dus oké voor die fase. Seksueel gedrag dat bij een 'latere' fase hoort, kan dus overschrijdend zijn. 
  5. Context: In de ene situatie gelden andere regels dan in de andere. Gezond seksueel gedrag is aangepast aan de situatie of de omstandigheden.
  6. Zelfrespect: Aan seks hoor je een goed gevoel over te houden. Als seksueel gedrag fysieke, emotionele of psychische schade veroorzaakt, dan is het niet oké

Hoe leg je die basisregels uit aan kinderen?

  1. Doe alleen iets als jullie het allebei willen en prettig vinden. Als je zelf iets niet wil, dan moet je dat duidelijk zeggen. Als je vriendje of vriendinnetje niet wil, dan mag je niet aandringen.
  2. Doe alleen iets omdat je het zelf wil. Niet voor een beloning, om iemand een plezier te doen of om te vermijden dat iemand boos wordt. 
  3. Spelletjes met iemand die veel ouder, sterker of slimmer is of met iemand die veel jonger of zwakker is, zijn niet oké.
  4. Alles op zijn tijd. Doe niets waar je te jong of te oud voor bent.
  5. Hou rekening met anderen. Zorg ervoor dat je niemand stoort of laat schrikken met je gedrag. 
  6. Doe jezelf en anderen geen pijn. Denk na over de gevolgen van je gedrag en doe geen gevaarlijke dingen.

In de gids 'Over de grens?' geeft Sensoa een groot aantal voorbeelden van gezond en grensoverschrijdend seksueel gedrag. Bekijk er hieronder enkele en lees de volledige gids hier.

Kijken in de badkamer
Je passeert de badkamer en ziet je dochter van 5 kijken hoe haar neefje van 6 plast. Ze zijn allebei aan het lachen en hebben er duidelijk plezier in. Is dit oké? 
Hoe reageer je? 
Dit is typisch gedrag van 5-jarigen en er is sprake van gelijkwaardigheid. Ze lachen allebei, dus kan je aannemen dat ze er allebei mee instemmen, dat het vrijwillig gebeurt. Het gedrag is niet schadelijk en aangepast aan de omstandigheden: ze doen dit in de beslotenheid van de badkamer. 
Dit is aanvaardbaar gedrag. Niet reageren kan een gepaste reactie zijn. Zo geef je de boodschap dat er niets mis is met wat ze doen. Je kan hun gedrag ook benoemen en bevestigen. 'Vind je het interessant om te zien hoe jongens plassen?'  

 

Blozen bij de film
Je kijkt samen met je zoontje van 10 naar een film. Op het einde pakken de hoofdrolspelers elkaar stevig vast en kussen hartstochtelijk. Je zoon bloost en kijkt weg. 
Hoe reageer je? 
Twee volwassen geliefden die elkaar kussen is een mooi voorbeeld van gedrag dat oké is. Dit gedrag voldoet dus aan alle voorwaarden en is aanvaardbaar. Je kijkt niet weg. Zo bevestig je dat je dit gedrag oké vindt. Of je zegt 'Wat mooi'. Zo geef Je het signaal dat intimiteit goed en mooi kan zijn. 

 

Gluren in het zwembad
In het zwembad zie je je dochter van 10 stiekem in de verkleedhokjes van de jongens gluren.
Hoe reageer je?
Het gedrag is eigen aan de leeftijd: kinderen zijn nieuwsgierig. Ze willen zien wat niet gezien mag worden. Juist omdat het niet mag. Je dochter doet dit echter in een openbare ruimte, haar gedrag is dus niet aangepast aan de omstandigheden. De jongens weten van niets. Er is dus geen sprake van toestemming of vrijwilligheid. Dit is licht overschrijdend gedrag.
Je spreekt je dochter erop aan: 'Ik begrijp dat je nieuwsgierig bent en een jongen in zijn blootje wil zien, maar stiekem naar blote mensen gluren is niet oké.' Je begrenst dus en legt uit waarom: 'Je hebt het niet gevraagd aan de jongen en in het zwembad doen we zulke dingen niet.'

 

Spelletje borsten aanraken
Je tienerzoon komt je vertellen dat ze 'waarheid, durven of doen' aan het spelen waren en dat hij de opdracht kreeg de borsten van een vriendin aan te raken. Hij wou niet, maar deed het toch omdat iedereen riep dat hij niet flauw moest doen. 
Hoe reageer je?
Dit is licht overschrijdend gedrag. Je zoon stond onder lichte druk, er dus geen sprake van vrijwilligheid. Het is onduidelijk of er wederzijdse toestemming was: heeft het meisje toegestemd?  Vraag hoe hij er zich bij voelt en of dat meisje het leuk vond. Zeg hem dat hij zich niet mag laten dwingen. 'Als de groep je onder druk zet, is het niet oké. Zeg de volgende keer nee op die opdracht.' Zo geef je het signaal dat het soms nodig is om nee te zeggen.

 

Chatten loopt uit de hand
Je dochter van 16 chat met een jongen van 11. Ze vraagt hem zijn penis te laten zien voor de webcam.
Hoe reageer je?
Er is geen gelijkwaardigheid, want ze zijn geen leeftijdsgenoten. Is hier wel sprake van toestemming en vrijwilligheid? Of zette je dochter hem onder druk?  Beseft die jongen wat de gevolgen zijn? Het kan getuigen van een gebrek aan zelfrespect. Je dochter gaat in de fout hier, want zij nam het initiatief.
Dit is ernstig grensoverschrijdend gedrag dat je moet verbieden. 'Je mag niemand vragen iets te doen waar hij of zij nog niet aan toe is of wat kwetsend kan zijn. Die jongen is nog maar 11. Bovendien kan je ongevraagd opnames maken.' Maak afspraken over de gevolgen. 'Geen computer meer als dit opnieuw gebeurt en bied je excuses aan'. 

 

Dwingen tot seksspelletjes
Je buurvrouw zegt dat je 16-jarige zoon haar 14-jarige dochtertot seksuele spelletjes gedwongen heeft. Je confronteert je zoon met dit verhaal en hij geeft toe. Hij had gedreigd gemene roddels over haar te verspreiden als ze zich niet uitkleedde. Bovendien bekent hij dat zijn beste vriend er ook bij was.
Hoe reageer je?
Dit is zwaar grensoverschrijdend gedrag. Er is geen toestemming en vrijwilligheid. De betrokkenen waren evenmin in een gelijkwaardige positie: 2 tegen 1. De kans is groot dat het buurmeisje hier emotionele schade aan overhoudt.
Zeg je zoon dat dit absoluut niet kan: het meisje wou dit niet en bovendien kan zij klacht indienen voor aanranding. Maak duidelijk dat niet nooit meer mag gebeuren. Vertel hem welke stappen je gaat ondernemen: je zal een gesprek met het meisje en haar mama hebben en je zal ook de ouders van zijn beste vriend op de hoogte brengen. Laat hem zijn excuses aan het meisje aanbieden en leg hem een ernstige straf op. Leg ook uit waarom je straft. Schakel eventueel hulp in.

Corrigeer