Boek moet Belg warm maken voor basisinkomen

1.100 euro om niets te doen: het basisinkomen in 7 vragen

1.100 euro om niets te doen: het basisinkomen in 7 vragen

De Zwitsers hielden er al een volksraadpleging over, in Finland en Nederland lopen experimenten. Lange tijd werd het basisinkomen lacherig afgedaan als een absurde utopie. Maar nu komt er steeds meer steun voor het idee om burgers elke maand – en dat levenslang – onvoorwaardelijk een som geld te geven. “Het wordt tijd dat ook ons land onderzoekt of het een basisinkomen kan invoeren”, zegt Kamerlid Nele Lijnen (Open VLD).

“Het basisinkomen is een vast bedrag dat elke maand wordt betaald door de overheid. Het is individueel, iedereen krijgt het – van jong tot oud – en het is onvoorwaardelijk. Je hoeft er dus niets voor te doen of te laten. Alles waarvoor je werkt, komt erbovenop”, vertelt Kamerlid Nele Lijnen (foto). Zij schreef het boek Win for Life over het thema en start vandaag een petitie om steun te krijgen voor het systeem.

“Volgens de OESO kan België nu al makkelijk zo’n 750 euro per maand per individu uitkeren als we ­alle onder­delen van de sociale zekerheid schrappen die niet aan onze gezondheidszorg gerelateerd zijn”, aldus ­Lijnen. “Het ­bedrag van het ­basisinkomen mag niet te hoog zijn, want dan wordt het on­betaalbaar en zal misschien niemand nog willen werken. Het mag ook niet te laag zijn, want het doel is armoede ­uitroeien. Het moet dus boven de ­armoedegrens liggen, in ons land ­momenteel zo’n 1.100 euro per maand. Dat is mijn uitgangspunt.”

Waarom is het basis­inkomen nu zo’n hot topic?

Nele Lijnen: “Omdat onze maatschappij en ons economisch model op hun ­limieten botsen. Willen we de huidige welvaart behouden, dan moeten we steeds langer werken. Maar door de leeftijdspiramide daalt het aantal ­beroepsactieve mensen terwijl er ­almaar meer gepensioneerden zijn dankzij de betere gezondheidszorg en de stijgende levensverwachting.”

“Een andere uitdaging die zich stelt, is de automatisering: als robots ons werk overnemen, vallen meer mensen zonder inkomen en zal de overheid minder geld innen via de inkomstenbelasting.”

Wat zijn de voordelen van zo’n basisinkomen?

“Het vervangt de huidige systemen van uitkeringen en vergoedingen: kinderbijslag, tijdskrediet, werkloosheid, pensioen... Dat betekent een pak minder bureaucratie en dus een fikse ­besparing. Extreme armoede en de ­armoedeval zullen verdwijnen, sociale en andere fraude wordt zinloos. Mensen hoeven niet meer tegen hun zin te werken en kunnen hun loopbaan, werk en leven zelf in handen ­nemen. En werkgevers krijgen blijere werkkrachten, die ook goedkoper zijn. Want het is niet de bedoeling dat het basisloon bovenop ons huidige salaris komt.”

Wie zal dat betalen?

“Het vergt een ­ systeem­switch. Die voorziet in een sterke sociale zekerheid, gefinancierd via een nieuw belastingsysteem en een ­afslanking van de overheid. We moeten vertrekken van een wit blad. Blijven we arbeid belasten – die welvaart en welzijn ­creëert – of belasten we robots, consumptie, vervuiling? En, ja, voor mijn part spreken we ook de grote vermogens aan. Daar komt dan nog de besparing bovenop als we de huidige systemen voor uitkeringen en vergoedingen opdoeken.”

Krijg je zo geen profiteurs?

“Alle experimenten bewijzen het tegendeel. Het basisinkomen legt net de verantwoordelijkheid bij het individu zelf. Wie in de hangmat wil liggen, mag dat. Maar de meesten willen vooruit in het leven: ze blijven aan de slag, starten een eigen zaak... Sommigen zeggen: niemand zal nog achter de vuilkar willen lopen. Ik betwijfel dat: minder leuke jobs die wel maatschappelijk relevant zijn, zullen volgens de wet van vraag en aanbod beter betalen dan nu. Jobs die iedereen graag wil, die zullen minder opbrengen.”

Wat met kinderen en gepensioneerden?

“Het basisinkomen geldt voor iedereen, een heel leven lang. Ik pleit wel voor een basisinkomen dat bij de geboorte vergelijkbaar is met het huidige kindergeld en dan stelselmatig stijgt tot je op je 18de het volwaardige bedrag krijgt. Na de pensionering moet dat bedrag wellicht wat hoger, want zeker op een gevorderde leeftijd zal je er geen bezoldigde job meer bijnemen. Hoe dan ook is het bedrag voor iedereen in dezelfde levens­fase gelijk: waarom zou een kassierster minder pensioen krijgen dan een hoogopgeleide met een mooie carrière en ­riant salaris? En jawel, voeg ons, politici, daar ook maar bij.”

Kan het er ooit écht van komen?

“Daar ben ik van overtuigd. Het is geen luxe, maar een noodzaak, alleen al omdat ons systeem onbetaalbaar is geworden. De wereld verandert steeds sneller en onze overheid is niet meer in staat om zich aan te passen. Een jaartal durf ik er niet op te kleven. Ook al omdat ik denk dat de systeem­switch er niet van de ene dag op de andere zal komen, maar ­geleidelijk aan en met overgangsmaatregelen. Maar niets doen is geen optie.”

Kan België het basis­inkomen alleen invoeren?

“Op Europees niveau of misschien zelfs nóg ruimer zou natuurlijk beter zijn. Anders creëer je een migratiestroom: we kunnen niet de spons zijn van de hele wereld. Vandaar dat het basisinkomen wellicht aan de nationaliteit gebonden zal zijn. Maar we kunnen wel al zelf stappen in die richting zetten, bijvoorbeeld door de ­sociale zekerheid en fiscaliteit te ‘individualiseren’. Dat zou bijvoorbeeld al bestaande discriminaties tussen singles, samenwonenden en gehuwden wegwerken. Of vermijden wat twee vrienden van mij met een beperking overkwam: zij hadden elkaar ­leren kennen bij het rolstoelrugby en stapten in het huwelijksbootje. Door te gaan samenwonen verloren ze een flink stuk van hun uitkering. Nochtans is hun handicap nog altijd dezelfde als vóór hun huwelijk. Zoiets zou ­onmogelijk zijn met het basisinkomen.”

INFO

‘Win for Life - Met het basisinkomen naar vrijheid en creativiteit’, Nele Lijnen, Uitgeverij Pelckmans Pro

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees