Waarom het geen verrassing is dat de daders van de recente aanslagen uit Centraal-Azië komen (en waarom dat ook voor ons gevaarlijk kan zijn)

Dader aanslag nachtclub Istanbul - Dader aanslag Boston - Dader aanslag Sint-Petersburg

De vermoedelijke dader van de aanslag in New York komt uit Oezbekistan, een land in Centraal-Azië. Het is lang niet de enige terrorist die uit die regio afkomstig is. Terwijl wij vooral naar Syrië en Irak kijken als het gaat om islamterreur, blijken ook onder andere Kirgizië, Oezbekistan en Tadzjikistan steeds vaker een voedingsbodem voor jihadi-strijders. Hoe komt dat? En betekent dit ook een gevaar voor West-Europa?

15 april 2013 ontploften er twee bommen in Boston (Amerika), tijdens de jaarlijkse marathon. 3 mensen kwamen om het leven. Nadien stierven ook nog 2 agenten in het vuurgevecht met een van de daders, de broers Dzhokhar en Tamerlan Tsarnaev. Tamerlan werd gedood, Dzhokhar werd terechtgesteld. Hij was sinds 2007 de Amerikaans staatsburger, maar was, net als zijn broer, geboren in Kirgizië in Centraal-Azië. De broers pleegden de aanslag “uit wraak voor de oorlogen van de VS in Afghanistan en Irak, en het doden van moslims daar.”

Ook de terrorist die op nieuwjaarsnacht in een nachtclub in Istanbul tientallen bezoekers doodschoot, was afkomstig uit Centraal-Azië. Het bleek om een Oezbeek te gaan, die na een klopjacht kon opgepakt worden in het huis van een bevriende Kirgiziër. De aanslag werd nadien opgeëist door ISIS.

Waarom het geen verrassing is dat de daders van de recente aanslagen uit Centraal-Azië komen (en waarom dat ook voor ons gevaarlijk kan zijn)
De regio in Kirgizië waar de dader van de aanslag op de metro in Sint-Petersburg woonde voor hij naar Rusland trok. Foto: REUTERS

De terroristen die een aanslag pleegden in de luchthaven van Istanbul in juni 2016, waarbij 36 mensen om het leven kwamen, waren afkomstig uit Rusland, Oezbekistan en Kirgizië.

De dader van de aanslag op de metro in Sint-Petersburg komt uit Kirgizië. De man die in april van dit jaar met een vrachtwagen op een mensenmassa inreed in Stockholm, was afkomstig uit Oezbekistan. En nu blijkt ook de dader van de aanslag in New York uit Oezbekistan te komen Net als bijvoorbeeld Tadzjikistan zijn dit landen waarin overwegend moslims wonen.

Illusie voor migranten

Onder andere Kirgizië en Tadzjikistan zijn intussen zo’n 25 jaar onafhankelijk, nadat de republieken eerder deel uitmaakten van de Sovjet-Unie. Maar ondanks die onafhankelijkheid, zijn de landen nog altijd afhankelijk van Rusland. De voormalige Sovjet-landen zijn arm. Ze krijgen, in tegenstelling tot tijdens het Sovjet-tijdperk, geen geld meer toegestopt van Rusland. Maar de regeringen van die landen zijn niet in staat om het armoedeprobleem op te lossen. Gevolg? Heel wat Centraal-Aziaten trekken weg. Sommigen blijven in hun thuisland wonen, maar werken in Rusland, of hopen dat toch te doen. Anderen trekken naar daar op zoek naar een beter leven, maar dat vinden ze uiteindelijk niet in het grootse Rusland. Integendeel: de migranten uit onder andere Kirgizië, Turkmenistan, Oezbekistan of Tadzjikistan worden in het land van Poetin vaak geconfronteerd met discriminatie, intimidatie, geweld, werkloosheid, armoede en barre leefomstandigheden. En veel openheid naar moslims toe is er ook niet. Plannen bijvoorbeeld voor de bouw van moskeeën worden vaker wel dan niet met hevige weerstand de kop ingedrukt. Het betere leven in Rusland blijkt een illusie voor veel migranten uit de Centraal-Aziatische regio.

Waarom het geen verrassing is dat de daders van de recente aanslagen uit Centraal-Azië komen (en waarom dat ook voor ons gevaarlijk kan zijn)

Ook in Centraal-Azië zelf raken de moslims trouwens vervreemd van het land waarin ze wonen. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is een groot deel van de bevolking opnieuw islamitisch geworden (in de Sovjet-Unie was er een communistisch verbod op religieuze beleving, red.): van de ongeveer 57 miljoen mensen die in de regio wonen, zijn zo’n 50 miljoen islamitisch. Maar moslimorganisaties werden ook na het einde van de Sovjet-Unie vaak niet toegelaten door de overheden en een samenwerking met islamitische leiders bleef uit.

Waarom het geen verrassing is dat de daders van de recente aanslagen uit Centraal-Azië komen (en waarom dat ook voor ons gevaarlijk kan zijn)
Terreurexperte Bibi van Ginkel Foto: rr

“Daar tegenover staat dat vanuit er vanuit de Golfregio wél geïnvesteerd wordt in Centraal-Azië”, zegt Bibi van Ginkel, terreurexpert van het Clingendael-instituut (gerenommeerd Nederlands instituut voor internationale betrekkingen, red.). “Er gaan heel wat geldstromen vanuit die regio naar het weinig ontwikkelde Centraal-Aziatische gebied. Zo worden er islamitische scholen gebouwd, moskeeën,...Op die manier groeit de salafistische geloofsovertuiging (een meer fundamentalistische stroming binnen de islam, red.) daar. Daarbij komt nog dat veel landen in Centraal-Azië regelmatig te maken hebben met repressieve regimes en met uitzwermingen van rebellen uit Tsjetsjenië. Al die dingen samen zijn een voedingsbodem voor een groep die bereid is een stap verder te gaan, en dan krijg je radicalisering en terrorisme. Dat we steeds vaker horen over terroristen uit die regio, komt dus niet als een verrassing. We zien het al een aantal jaren opkomen.”

Er zijn dus veel elementen aanwezig die kunnen leiden tot radicalisering. Al langer dan vandaag zijn ronselaars van onder andere ISIS dan ook actief aan de slag in Centraal-Azië.

Want in vergelijking met waarmee ze in Rusland of in eigen land geconfronteerd worden, is wat ISIS of wat andere radicale terreurbewegingen beloven in flitsende propaganda-video’s (het beloofde kalifaat) bijzonder aantrekkelijk voor de moslims uit Centraal-Azië. Bovendien zijn die mensen, die nog maar weinig toekomstperspectief hebben, een makkelijke ‘prooi’ voor ronselaars die handig inspelen op de ontevredenheid bij de arme, werkloze bevolking. Doordat ze als moslimmigrant vaak te maken krijgen met ongelijkheid en onrechtvaardigheid, zijn ze bijzonder vatbaar voor die propaganda. Met de belofte van of hoop op een beter leven, krijgen ISIS en andere terreurgroepen steeds meer sympathie.

Waarom het geen verrassing is dat de daders van de recente aanslagen uit Centraal-Azië komen (en waarom dat ook voor ons gevaarlijk kan zijn)
Foto: BELGAIMAGE

ISIS-strijders

Maar het gaat vaak ook verder dan sympathieën alleen: een rapport van The Crisis Group, een onafhankelijk non-profitorganisatie die zich inzet voor het vermijden en oplossen van dodelijke conflicten, stelde dat intussen al tussen 2.000 en 4.000 mensen uit Centraal-Azië zich hebben aangesloten bij ISIS. Meer algemeen zijn er al minstens 7.000 inwoners van voormalige Sovjet-landen naar Syrië en Irak getrokken om zich aan te sluiten bij ISIS. Per miljoen inwoners hebben de genoemde Centraal-Aziatische landen gemiddeld 56 ISIS-strijders. Ter vergelijking: voor België zijn dat er 40 per miljoen inwoners. Langs de andere kant: de moslimbevolking in België is veel kleiner dan die in Centraal-Azië, dus in dat opzicht is die 40 weer wél veel in vergelijking met de ‘maar’ 55 of meer ISIS-strijders in de landen van die regio per miljoen inwoners.

“De regio zit nog een beetje in de schaduw van het Midden-Oosten, waar de Westerse focus vaak op ligt als het gaat om terrorisme”, gaat van Ginkel verder. “Maar er is zeker een broeihaard. Er zijn voldoende indicatoren dat dit een regio is die we niet zomaar mogen negeren.”

Aanslagen in Europa?

De positie van een terreurgroep als ISIS wordt intussen echter steeds zwakker in Irak en Syrië zelf. Het is niet ondenkbaar dat ISIS zich na de verliezen in Syrië en Irak hergroepeert in Centraal-Azië, zo klonk het al bij meerdere politieke analisten. De terreurgroep heeft daar intussen een zeer stevige basis om op terug te vallen (ISIS is in Centraal-Azië bijvoorbeeld al actief onder de naam ISIS Khorasan).

Waarom het geen verrassing is dat de daders van de recente aanslagen uit Centraal-Azië komen (en waarom dat ook voor ons gevaarlijk kan zijn)
ISIS verliest steeds meer terrein in Syrië en Irak. Foto: Photo News

Of Centraal-Aziatische strijders keren terug om aanslagen te plegen in Rusland, of trekken zelfs naar West-Europa om daar aanslagen te plegen.

In Rusland is dat al meerdere keren gebeurd. Met de aanslag in Zweden ook in Noord-Europa. Volgens Oezbeeks mensenrechtenjurist Bakhrom Khamroev is de kans lang niet onbestaande dat ook het Westen van Europa aan de beurt komt: “Ze hebben niets te verliezen, en ze hebben geen plek om naar terug te keren. Ze zouden dus weleens richting Europa kunnen trekken”, zegt hij aan The Diplomat, een internationale nieuwswebsite met een focus op Azië. Belgisch terreurexpert Pieter Van Ostaeyen treedt dat bij: “De kans bestaat inderdaad dat ook jihadi-strijders uit die regio uiteindelijk naar Europa zullen komen.”

Ook volgens van Ginkel is het iets wat we niet sowieso mogen uitsluiten, maar ze nuanceert ook: “In die regio is nu ook een emiraat opgericht”, zegt ze. “Het lijkt een logische stap dat ze zich daar eerst versterken, en dat doen ze dus bijvoorbeeld door succesvolle aanslagen, zoals die in Rusland deze week. Ook de rol van Rusland in Syrië is een voedingsbodem voor aanslagen daar. Maar of dit ook echt een gevaar betekent voor Europa? Daar heb ik nog geen antwoord op. Het is alleszins iets dat we nooit kunnen uitsluiten.”

Corrigeer

NIET TE MISSEN

.

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees