De “zwarte dood” is nog niet dood: experts waarschuwen voor het gebruik van de pest als dodelijke wolk boven steden

De “zwarte dood” is nog niet dood: experts waarschuwen voor het gebruik van de pest als dodelijke wolk boven steden

Foto: ss

Een derde van de bevolking van Europa werd in de Middeleeuwen door de pest gedood. En hoewel de ziekte nu nog maar sporadisch voorkomt, vrezen experts dat ze wel eens dodelijker dan ooit zou kunnen terugkeren.

Een maand geleden werden er op amper één maand tijd drie gevallen van de pest of de plaag vastgesteld in New Mexico in de VS. Het mag duidelijk zijn: de plaag is dan wel een ‘oude ziekte’, echt weg is ze lang nog niet.

In de 14e eeuw doodde deze ziekte in Afrika, Europa en Azië meer dan 50 miljoen mensen. 700 jaar eerder gebeurde la iets gelijkaardig in het Byzantijnse Rijk. In de 17e eeuw kwamen in Londen dagelijks meer dan 1.000 mensen om het leven door de pest.

De “zwarte dood” is nog niet dood: experts waarschuwen voor het gebruik van de pest als dodelijke wolk boven steden
De pestbacterie, Yersinia pestis. Foto: ss

Iets recenter: in China en Hong Kong stierven in de 19e eeuw nog miljoenen mensen aan de “zwarte dood”, zoals de pest ook genoemd worden. Of in het begin van de 20e eeuw was de bacterie dodelijk voor zo’n 12 miljoen mensen in India, of was er ook in het Amerikaanse Los Angeles een uitbraak. Sindsdien duikt de ziekte af en toe op. In 2015 bijvoorbeeld waren er over heel de wereld 320 gevallen, waarvan er 77 een dodelijke afloop kenden.

Dat laatste gebeurt vooral in landen met een zwakke gezondheidszorg. Zo was er in de herfst van 2016 nog een uitbraak in Madagaskar; de ergste uitbraak van de pest sinds 1950. Wereldwijd heeft dat land ook het hardst te lijden onder de “zwarte dood”; drie kwart van alle infecties en doden wereldwijd, komen voor in Madagaskar.

(lees verder onder de foto)

De “zwarte dood” is nog niet dood: experts waarschuwen voor het gebruik van de pest als dodelijke wolk boven steden
Foto: the economist

De oude moordenaar is intussen veel minder dodelijk dan in het verleden, maar de ziekte is zeker de wereld nog niet uit. Er is geen vaccin tegen de pest, een ziekte die vaak van dieren overgaat op mensen, maar evengoed anderen kan besmetten wanneer iemand die de ziekte heeft, moet hoesten of niezen. Tegenwoordig overleven de meeste mensen een infectie door de pest, omdat het bijna altijd kan behandeld worden met antibiotica.

Maar onderzoekers, bio-terreurexperts en overheden vrezen dat de pest wel eens zou kunnen ingezet worden als een dodelijk biowapen. Zeker als iemand een stam van de ziekte zou vinden die niét kan behandeld worden met de meestvoorkomende antibiotica. En dat is niet zo ondenkbaar: de pestbacterie muteert regelmatig, net als elk ander organisme. Zo werden er in het wild al meerdere keren stammen van de bacterie gevonden die resistent zijn tegen medicatie.

De “zwarte dood” is nog niet dood: experts waarschuwen voor het gebruik van de pest als dodelijke wolk boven steden
Een ‘snaveldokter’ in Rome in 1656. Dokters zetten zo’n masker op om niet zelf besmet te raken bij het bezoeken van een patiënt. Foto: History of Medicine

“Een van de meest zorgwekkende ziektes”

Het CDC, het Amerikaanse centrum voor ziektecontrole en -preventie, beschouwt de pest, samen met onder andere miltvuur of de pokken, als een van de biologische wapens waar men zich het meest zorgen over maakt. Een van de meest angstwekkende scenario’s zou volgens bioterreurexperts zijn dat bacteriën van de plaag via verstuivers vanuit een vliegtuig als een wolk boven een stad of een druk gebied worden gedumpt, of zelfs gewoon via een grote ventilator kunnen worden verstoven en zo snel kunnen worden verspreid.

In de jaren ‘70 al schatte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat een wolk met kleine druppeltjes van zo’n 50 kilogram waar dan plaagbacteriën zouden inzitten over een stad van 5 miljoen mensen al tot 150.000 besmettingen zou kunnen leiden, en dat dit dan zo’n 36.000 doden kan veroorzaken. In dat scenario ging de WHO er bovendien van uit dat er antibiotica voorhanden zouden zijn om de ziekte te bestrijden. Maar bij een onbekende stam van de bacterie is dat niet altijd het geval.

Plaag inzetten als biowapen

Het is alleszins vroeger al gebeurd, dat de plaag ingezet werd als biowapen. Zo werden in de Middeleeuwen in bijvoorbeeld kasteeloorlogen lijken die besmet waren met de pest over muren gekatapulteerd naar de vijand. Of zo hebben de Japanners ooit een regenval met besmette vlooien uit vliegtuigen laten vallen. “Wie nu slechte bedoelingen heeft en de technische expertise heeft om van de bacterie een wapen te maken, zou dat ook gewoon kunnen”, zegt wetenschapsjournalist Eric Boodman. In de jaren ‘50 en ‘60 ontwikkelden zowel de VS als de Sovjet-Unie (SU) trouwens manieren om de pestbacterie te kunnen verspreiden via kleine druppeltjes. Volgens Ken Alibek, een bioloog uit de voormalige Sovjet-republiek Kazachstan, was de SU destijds zelfs in staat om pest-wapens te produceren waarvan de bacteriën resistent zijn tegen minstens 10 van de meest voorkomende medicijnen om de ziekte te bestrijden. De ontwikkelde bacterie zou zelfs het menselijke immuunsysteem kunnen omzeilen en zou kunnen overgedragen worden van mens op mens.

“En dat was dan nog in een tijd waarin we op wetenschappelijk en genetisch vlak minder ver stonden dan nu”, zegt wetenschapsjournaliste en antropologe Wendy Orent, die de geschiedenis van de ziekte onderzocht en gespecialiseerd is in epidemieën. “Die stammen bestaan nog steeds, en ze kunnen in bijna elk laboratorium gereproduceerd worden.”

De “zwarte dood” is nog niet dood: experts waarschuwen voor het gebruik van de pest als dodelijke wolk boven steden
Gasmaskers na een vermoedelijke chemische aanval in Damascus in Syrië. Foto: REUTERS

Ze noemt de plaag “de meest gevaarlijke ziekte ter wereld”. “Er is momenteel geen vaccin tegen de ziekte. We kunnen dus vooral hopen dat zo’n onbehandelbare stam van de bacterie nooit opduikt.”

Wraak van ISIS op het Westen?

Wat ook hoogst zorgwekkend is: na de val van ISIS in Mosul werden in de universiteit van die stad onderzoekspapers ontdekt werden waarin wordt ingegaan op het experimenteren met chemische wapens op mensen. Al werden er voorlopig nog geen bewijzen gevonden van opgezette programma’s voor het gebruik van biologische wapens. Maar nu ISIS in Irak en Syrië steeds meer terrein verliest, wordt gevreesd dat de terreurgroep wel eens vaart zou kunnen zetten achter de ontwikkeling van zo’n wapens om zich te wreken op het Westen.

Bloederig speeksel

De pest, plaag of ‘zwarte dood’ is een ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie, de Yersinia pestis. Vaak zijn ratten, eekhoorns of andere knaagdieren met de ziekte besmet. De ziekte kan op verschillende manieren worden overgedragen, zoals door een beet van insecten (zoals vlooien) of door minuscule druppels die in de lucht hangen nadat een besmet persoon hoest of niest. Deze ziekte treft het lymfesysteem, longen, huid en andere organen. De ziekte ontwikkelt zich razendsnel. Binnen een paar dagen na de besmetting kan de patiënt, indien besmet met longpest, bijvoorbeeld schuimend bloederig speeksel ophoesten. Andere symptomen zijn hoge koorts, hoofdpijn, builen (zeker in het geval van builenpest), rillingen, misselijkheid en pijnlijke ontstekingen.

Corrigeer

NIET TE MISSEN

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees