Gevolgen voor gat in ozonlaag?

Wetenschappers staan voor raadsel: mysterieuze toename van schadelijke en intussen illegale stof in ozonlaag

Wetenschappers staan voor raadsel: mysterieuze toename van schadelijke en intussen illegale stof in ozonlaag

Illustratie Foto: ss

Wetenschappers van de Amerikaanse overheid hebben in de atmosfeer een grote stijging vastgesteld van een van de schadelijkste stoffen voor de ozonlaag. Ergens ter wereld wordt het beruchte CFC-11 illegaal geproduceerd. Maar de wetenschappers staan voor een raadsel over waar dat exact gebeurt en waarom.

Bijna 20 jaar geleden werd beslist er een wereldwijd verbod op te leggen, in het Westen was die ban er eerder al: op de chemische stoffen (zoals chloofluorkoolwaterstoffen) die mee de oorzaak waren van het gat in de ozonlaag dat steeds groter werd.

CFC-11 is een van die stoffen. Die CFC-11, of ook bekend als trichloorfluormethaan, werd in de jaren ‘30 ontwikkeld en werd vooral gebruikt als koelmiddel in onder andere koelkasten. Na verloop van tijd werd echter duidelijk dat die middelen een impact hadden op de ozonlaag die de aarde beschermt tegen schadelijke UV-stralen van de zon.

Nu die Cfk’s of chloofluorkoolwaterstoffen geband zijn, leek ook het probleem van het gat in de ozonlaag grotendeels van de baan. Meer nog: het gat leek zich te herstellen. Maar komt dat nu weer op de helling te staan? Wetenschappers van de Amerikaanse overheid hebben een opvallende toename ontdekt in de uitstoot van CFC-11, het beruchte Cfk-gas dat meer dan 50 jaar in de atmosfeer kan blijven hangen.

Aanvankelijk een daling

Sinds de Westerse en daarna wereldwijde ban in de jaren ‘90 en 2000 kon nochtans een daling opgetekend worden in de hoeveelheid CFC-11 in de atmosfeer. Maar sinds 2012 blijkt die daling met zo’n 50 procent vertraagd, zo stelden wetenschappers vast. Een van die wetenschappers, Stephen Montzka van de US National Oceanic and Atmospheric Administration, noemt die daling zelfs “een van de meest verrassende en onverwachte vaststellingen in zijn 27 jaar lange carrière”.

Meer nog: sinds 2013 is er zelfs een stijging in de uitstoot van CFC-11, waardoor die intussen bijna even groot is als 20 jaar geleden, net voor de wereldwijde ban. Volgens het onderzoek gaat het om een jaarlijkse toename van 13.000 ton. Zeer vreemd, als je bedenkt dat er dus een verbod op geldt. Het kan dus niet anders dan dat het gaat om niéuwe uitstoten van die gassen. En volgens de wetenschappers is het niet zo dat die uitstoten afkomstig zijn van de toevallige productie van CFC-11, bijvoorbeeld als bijproduct in de chemische industrie. De onderzoekers zien maar één mogelijk antwoord: iemand produceert opnieuw, illegaal, het schadelijke CFC-11.

Wetenschappers staan voor raadsel: mysterieuze toename van schadelijke en intussen illegale stof in ozonlaag
De lagere concentraties ozon boven Antarctica, op 2 oktober 2015. Foto: NASA

Azië?

Het is niet duidelijk waar dat net gebeurt. Wel wordt gekeken naar Oost-Azië. Volgens de onderzoekers is de oorzaak van de toename in de uitstoot te vinden in China, Mongolië of Noord- en Zuid-Korea. “Ofwel wordt daar ergens opnieuw illegaal CFC-11 geproduceerd, ofwel ontstaat het daar als bijproduct en wordt het niet correct gerapporteerd, opgevangen en vernietigd. Eender welke productie van een stof die de ozonlaag beschadigt, moet volgens het Montreal Protocol worden gerapporteerd. Op dit moment is de productie wereldwijd zowat nul. We hebben er geen weet van, zelfs niet voor bijproducten”, zegt Montzka.

Vertraging van herstel

Maar de exacte bron van de mysterieuze toename is nog niet gevonden, en dat kan problematisch zijn. Door het verbod op Cfk’s naar aanleiding van het Montreal Protocol zou de ozonlaag tegen ongeveer midden deze eeuw hersteld moeten zijn. “Maar als de nieuwe uitstoot niet geïdentificeerd en gestopt kan worden, kan dat herstel minstens 10 jaar vertraging oplopen”, zo waarschuwt Montzka. “Dit is een zeer verontrustende vaststelling”, zegt ook professor Joanna Haigh van het Imperial College van Londen.

Het blijft voorlopig dus gissen naar de reden waarom er nu mogelijk opnieuw illegaal Cfk’s worden geproduceerd. Want elke sector die er destijds, voor het verbod, mee werkte, heeft intussen de overschakeling naar andere, minder schadelijke middelen gemaakt.

Het nieuws van de mysterieuze toename van de verboden Cfk’s komt er nadat vorig jaar al bleek dat de productie van nieuwe chloorsubstanties het herstel van het gat in de ozonlaag sterk vertragen.

Wetenschappers staan voor raadsel: mysterieuze toename van schadelijke en intussen illegale stof in ozonlaag

Het Montrealprotocol, voluit het Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer, is een van de meest succesvolle internationale milieuverdragen.

Het verdrag werd opgesteld in 1987 om de ozonlaag te beschermen. Deze bescherming komt tot stand door de productie van een aantal stoffen waarvan men aanneemt dat ze de ozonlaag aantasten, zoals Cfk’s (chloorfluorkoolstofverbindingen) en halogenen, uit te faseren.

De ozonlaag beschermt het leven op Aarde tegen schadelijke straling afkomstig van de zon. Zo wordt onder andere het schadelijkste deel van UV-straling van het zonlicht tegengehouden. Zonder ozonlaag is er geen leven op Aarde meer mogelijk.

In de jaren ‘70 werd ontdekt dat de ozonlaag op een aantal plaatsen veel lagere concentraties ozon heeft dan gewoonlijk. Dat gat ontstaat in het voorjaar (omstreeks september) vooral boven de Zuidpool.

Corrigeer

NIET TE MISSEN

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees