Vlaamse prof: “Schandalig dat Roth nooit de Nobelprijs gekregen heeft”

Vlaamse prof: “Schandalig dat Roth nooit de Nobelprijs gekregen heeft”

Foto: AP

Brussel -

De Amerikaanse schrijver Philip Roth, dinsdagavond overleden op 85-jarige leeftijd, keerde elk jaar terug als kandidaat voor de Nobelprijs Literatuur, maar won de bekroning uiteindelijk nooit. Voor de Gentse prof Kristiaan Versluys, gespecialiseerd in Joods-Amerikaanse literatuur, is het “schandalig en onbegrijpelijk” dat dat nooit gebeurd is. Samen met John Updike en Saul Bellow beschouwt hij Roth als de grootsten van de Amerikaanse naoorlogse literatuur. “Amerikaanse pastorale”, uit 1997, is het meesterwerk van de auteur, vindt Versluys.

Roth slaagde erin om een bepaald tijdsgewricht uit de Amerikaanse geschiedenis vast te leggen in zijn boeken. “In zijn eerste boeken schreef hij over de assimilatie van de Joden in de Verenigde Staten, en over de tegenstellingen tussen de oudere en jongere generaties”, zegt Versluys. “Dat was al de thematiek van zijn eerste werk, de novelle ‘Goodbye, Columbus’, waarvoor hij trouwens meteen de Nationaal Book Award kreeg. In zijn doorbraak, de schandaalroman ‘Portnoy’s Complaint’, werd dat verder uitgediept. De traditionele Joodse moraal kwam er tegenover de vrijere Amerikaanse waarden te staan. Roths generatie voelde zich eerder Amerikaans dan Joods.”

Al aan het begin van zijn carrière riep hij met die twee boeken zo de toorn op van het Joodse establishment. “Er zijn rabbijnen die zich gespecialiseerd hebben in Roth-bashing: ze zagen hem als een nestbevuiler”, zegt Versluys. “De Amerikaanse Joden wilden destijds bewijzen dat ze modelmigranten waren, en net dan schrijft Roth boeken over de tegenstellingen binnen de Joodse gemeenschap. Maar niet alleen daarover: ook over seksuele lust, waarmee hij afbreuk deed aan het beeld dat de rabbijnen hoog wilden houden.”

Doorheen de jaren verschoof de thematiek. Roth bleef schrijven over het Joods-zijn, maar liet het subversieve en uitdagende achterwege. “In zijn meesterwerk ‘American Pastoral’ ging het nog altijd over het Joods zijn in Amerika, maar ook over het besef dat de menselijke conditie in se tragisch is.”

Niet alleen met zijn thematiek, maar ook met zijn stijl sprong Roth er bovenuit. “Hij is erin geslaagd van de Amerikaanse spreektaal ook een literaire taal te maken, hij verhief de vulgariteit tot poëzie. Hij was beïnvloed door Henry James, een Amerikaanse schrijver uit de 19de eeuw die een heel verheven Engels schreef, maar tegelijk ook door het Engels dat hij in zijn jonge jaren hoorde in de arbeidersbuurt van Newark, waar hij opgroeide. Die mix was trouwens bijzonder invloedrijk voor schrijvers die na hem kwamen.”

Hoewel hij al jarenlang elke keer weer een grote favoriet was voor de Nobelprijs Literatuur, kreeg hij hem nooit. Versluys noemt dat een schande. “Zeker als je ziet dat de laatste Engelstalige winnaar, Kazuo Ishiguro, eigenlijk een middelmatig auteur is net als zijn voorganger Bob Dylan, is dat eigenlijk onbegrijpelijk.”

Op het hoogtepunt van zijn carrière publiceerde Roth bijna elk jaar een boek: hij schreef in totaal een dertigtal romans. “Roth was een heel harde werker, maar hij haalde niet elke keer dezelfde kwaliteit”, vindt Versluys. “‘The Plot Against America’ vind ik een van zijn mindere boeken. Ook de parallel die nu vaak wordt getrokken met de verkiezing van Donald Trump vind ik overdreven.”

De Bezige Bij geeft de Nederlandse vertalingen van Roths boeken uit. De uitgeverij meldt dat veertien boeken van Roth nog altijd verkrijgbaar zijn. Een herdruk van “Amerikaanse pastorale” wordt tegen begin juni verwacht. Eind deze maand verschijnt ook Roths essaybundel “Waarom schrijven?” in het Nederlands.

Corrigeer

IN HET NIEUWS

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees