Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
Gent -

Vernemen we volgende week vrijdag op de laatste bladzijde van Marc de Bels jongste roman waar het gestolen paneel van Het Lam Gods zich bevindt? De kans is klein. De afgelopen vierentachtig jaar heeft een legertje amateurspeurders immers bijna driehonderd verschillende theorieën ontwikkeld over de meest tot de verbeelding sprekende kunstroof van de vorige eeuw. Geen steen of hij is al eens omgedraaid. “De oorspronkelijke speurders hebben onvergeeflijke blunders begaan.”

Ik kan me nog altijd de tintelende opwinding herinneren. Ik zit bij de Gentse procureur des Konings die het onderzoek naar de diefstal van De Rechtvaardige Rechters leidt. Ze klapt het dossier open en daar liggen ze zomaar, in een plastic mapje. De dertien originele brieven die afperser D.U.A. in 1934 in het Frans naar het bisdom van Gent heeft geschreven.

Het dossier is verrassend dun. Drie kaften van elk tien centimeter dik. Maar die bevatten wel uniek materiaal van het onderzoek vlak na de diefstal: handgeschreven processen-verbaal, een brief van het Gentse gerecht aan Scotland Yard, zelfs de minuscule krantenzoekertjes waarmee de afperser en het bisdom in codetaal correspondeerden, uitgeknipt en aan het proces-verbaal vastgehecht. Niet met nietjes, want die bestonden nog niet, maar met kopspelden die bijna helemaal zijn doorgeroest.

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
De substituut-procureur bladert in het vergeelde dossier Foto: fvv

Al lang verjaard

Tien jaar geleden was dat. Anno 2018 trekken nog altijd twee Gentse speurders geduldig alle tips na over de stoutmoedige diefte.

“Er is geen haast bij”, grinnikt de oudste van het duo, die al meer dan een decennium op de zaak werkt. De diefstal van het Lam Gods-paneel is al lang verjaard. Maar de heling – het verbergen van het schilderij – kan nog worden vervolgd.

Maakt het iets uit? De mythe heeft immers al lang de realiteit overklast. “Dit is ons ­monster van Loch Ness”, zegt de speurder. Ook dat is nooit boven water gekomen.

De legende begint in de ochtend van 11 april 1934 wanneer de suisse van de Sint-Baafskathedraal, een soort conciërge, de kapel opent waar Het Lam Gods staat opgesteld. Onderaan het linkse luik van het dan vijfhonderd jaar oude meesterwerk van de gebroeders Van Eyck, gaapt een groot gat. Twee houten panelen zijn verdwenen: de afbeelding van een groep Rechtvaardige Rechters te paard en het portret van Johannes de Doper. Vandaag zijn naar verluidt de breeksporen van de diefstal nog altijd zichtbaar in het kader van het kunstwerk.

De speurders hebben aanvankelijk maar twee vage getuigenissen om op te werken. ­Iemand had die nacht een lichtschijnsel opgemerkt in de kerk, een ander had twee verdachten gezien die naast de kathedraal een plankvormig voorwerp in een auto legden.

“De oorspronkelijke speurders hebben onvergeeflijke blunders begaan”, zei Karel Mortier ons tien jaar geleden al. De inmiddels 92-jarige gewezen chef van de Gentse politie beet zich in de jaren vijftig vast in de zaak en liet niet meer los. Hij groeide uit tot de alom gerespecteerde überspeurder in het dossier

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
Karel Mortier, de meest gerespecteerde amateurspeurder voor de Sint-Baafskathedraal Foto: fvv

.

“Weet u dat de ochtend van de roof de speurders beslisten om eerst een diefstal van kaas te onderzoeken?”, zegt Mortier. “En dat ramptoeristen die eerste dag de plek van de misdaad overrompelden, zodat belangrijke sporen werden uitgewist? Nooit is een buurtonderzoek gevoerd, nooit werden vingerafdrukken genomen van de afpersingsbrieven.”

Losgeld

Het bisdom ontvangt dertien afpersingsbrieven, allemaal ondertekend door D.U.A. Om te tonen dat hij echt de dief is, leidt hij de politie naar een groot pak in het bagagedepot van het Brusselse Noordstation. Daarin steekt het portret van Johannes de Doper.

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
Het paneel waar iedereen al 84 jaar naar zoekt Foto: BELGA

Daarna eist D.U.A. een losgeld van 1 miljoen Belgische frank voor het resterende paneel. Het pakje geld moet door een priester in Antwerpen worden overhandigd aan een taxichauffeur. Op de achterbank van die taxi zit iemand verborgen in de duisternis. Het pakje wordt aangenomen, de taxi rijdt weg.

Dichter bij een mogelijkheid om de daders te vatten, zullen de speurders nooit meer komen. “Maar de politie vond het niet nodig om de taxichauffeur te schaduwen”, stelt Karel Mortier vast.

De beloofde ruil gaat overigens niet door. Wellicht omdat het gerecht maar 25.000 frank in het pakje had gestopt, in plaats van het geëiste miljoen.

Da Vinci-code

Zeven maanden na de diefstal lijkt toch een doorbraak in zicht. Ene Arsène Goedertier, wisselagent, koster en een man van aanzien in Wetteren, bekent op zijn sterfbed aan een bevriend advocaat dat hij alleen weet waar het paneel zich bevindt. “Op een plaats waar niemand het kan weg­halen zonder de aandacht te trekken.”

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
Arsene Goedertier Foto: BELGA

Goedertier kan nog uitbrengen dat het dossier van de hele zaak te vinden is “in mijn klein bureel, in de schuif rechts van de schrijftafel”. Daarna geeft hij de geest.

Een filmmaker had het niet beter kunnen bedenken. In zijn bureau vindt de vriend inderdaad een envelop met doorslagen van de dertien afpersingsbrieven van D.U.A. en het biljet van het bagagedepot in het Noordstation. Maar geen aanwijzing naar de locatie van het paneel.

Dicht bij de ontraadseling

Sindsdien hebben honderden amateurdetectives zich op de zaak gestort. Karel Mortier zegt dat hij 280 verschillende hypotheses onder de loep heeft genomen. Er zijn er die menen dat het schilderij in de kathedraal zelf is verstopt. Of dat de kopie die van De Rechtvaardige Rechters is gemaakt, eigenlijk het gerestaureerde origineel is.

De meeste hobbyspeurders vlooien vooral de afpersingsbrieven uit en proberen de mysterieuze afkorting van de ondertekenaar als een soort Da Vinci-code te kraken. Ook de jongste hypothese van auteurs Marc de Bel en Gino Marchal zou de mosterd halen bij die brieven.

Sommige Sherlocks zijn ervan overtuigd dat de nazi’s het schilderij al in de jaren 40 hebben gevonden, of dat het paneel zich bevindt in het Vaticaan of in de koninklijke crypte van Laken.

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
Een advocaat-hobbyspeurder breekt zelf mee aan een kapelletje in Berlare ...tevergeefs Foto: fvv

Tientallen keren trokken de speurders de hort op naar een ‘vindplaats’. Er werd geboord, gehakt en gegraven.

Twee keer leken ze dicht bij de ontraadseling van het mysterie. In 2002 werd achter het altaar van de kerk van Wetteren, waar Goedertier koster was geweest, een gang ontdekt met op het einde een weggesneden houten paneel.

Baltische eik

In 2014 was er zelfs een huiszoeking bij een vooraanstaande Gentse familie. Die zou het schilderij al tientallen jaren in haar bezit hebben maar bang zijn voor een schandaal. Die theorie heeft tentakels tot in de vaderlandse politiek van de jaren 30. De huiszoeking leverde niets op, behalve een stevige rel.

“Dossier nooit vernietigen”, staat op de gerechtelijke kaften geschreven. De vraag is of het paneel van De Rechtvaardige Rechters zélf niet al lang vernietigd is. Laten we aannemen dat Arsène Goedertier, de vermoedelijke dief, als kunstminnend man die zelf wel eens het penseel hanteerde, het onschatbare kunstwerk op een droge, veilige plek heeft bewaard.

Het verhaal van “de stoutmoedige diefte” van het Lam Gods: “Dit is ons Loch Ness”
Foto: fvv

“In ieder geval is het paneel van Baltische eik gemaakt, wat een zeer duurzaam materiaal is”, aldus Karel Mortier.

Er is nog hoop.

Corrigeer

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio