Gratis openbaar vervoer in Gent: kan dat? En wat moet dat kosten?

Gratis openbaar vervoer in Gent: kan dat? En wat moet dat kosten?

Foto: fvv

Gent -

Gratis openbaar vervoer! Het is een van dé slogans geworden van de verkiezingscampagne in Gent. Getekend: de PVDA. Maar kan dat eigenlijk wel? En hoeveel kosten gratis bussen en trams? Is het “perfect haalbaar” of is het “Sinterklaas-politiek”? Reken even mee.

“We maken het openbaar vervoer in Gent gratis zodat veel meer mensen overstappen van de auto naar tram en bus.” Zo staat het in het programma van de PVDA in Gent. Het zou 11 miljoen euro kosten, rekent de partij voor. “Best een haalbaar bedrag. Je moet er niet eens de belastingen voor verhogen.”

Is dat een realistisch voorstel? Ja, zo blijkt uit navraag bij De Lijn. Maar voor elf miljoen euro per jaar rijden enkel de Gentenaars onder de 65 jaar gratis. Niet de studenten, niet de pendelaars en niet de senioren. Dat kost nog een pak meer. En dan rest nog de vraag waar de Stad elk jaar het geld moet halen.

Eenvoudig rekensommetje

De Gentenaar ging te rade bij vervoersmaatschappij De Lijn om de haalbaarheid te berekenen van wat een van de meest opvallende en terugkerende slogans is geworden in de kiescampagne in Gent: gratis openbaar vervoer. “Parijs doet het, Duinkerken doet het… In meer dan twintig Europese steden is het al de realiteit”, schrijft de PVDA in haar programma. “Waar wacht Gent op?”

Wat zou dat kosten? De PVDA raamt de kostprijs om de bussen en trams gratis te laten rijden in Gent met een eenvoudig rekensommetje: de Stad Gent betaalt nu al 30.000 euro aan De Lijn om het openbaar vervoer gratis te maken op één koopzondag. Doe dat maal 365 dagen en je komt uit op ongeveer 11 miljoen euro voor één jaar.

Dit houdt geen rekening met het feit dat op weekdagen er veel meer trams en bussen rijden in Gent dan op zondagen. “Maar op zondagen heeft De Lijn dan weer meer personeelskosten, door zondagspremies”, zegt lijsttrekker Tom De Meester hierover. “We denken dat dit elkaar zou uitvlakken. Maar er is geen vastgelegd tarief. Het zou sowieso in onderhandeling moeten gebeuren met De Lijn.”

44,0879 euro per inwoner

De raming van de PVDA blijkt overeen te komen met een raming van De Lijn. Die rekende op vraag van De Gentenaar uit hoeveel het zou kosten aan de Stad Gent om de bussen en trams gratis te maken voor de inwoners van Gent.

Er bestaat een zogenaamde ‘derdebetalersregeling’, een systeem waarbij een derde partij – een gemeentebestuur bijvoorbeeld – De Lijn betaalt om tickets of abonnementen goedkoper of gratis te maken.

Om alle Gentenaars (tot 64 jaar) gratis met bus en tram te laten rijden zou de Stad Gent 44,0879 euro per inwoner moeten betalen aan De Lijn, elk jaar. Gent telt net geen 260.000 inwoners. Dus dat komt neer op 11,44 miljoen euro per jaar, ongeveer even veel als de raming van de PVDA.

Daarvoor kan elke Gentenaar een gratis netabonnement voor één jaar voor de bussen en trams van De Lijn krijgen, in heel Vlaanderen. Als de senioren er nog bijgeteld worden, dan komt er nog ongeveer 1,5 miljoen euro bij, blijkt uit inschattingen. Voor ongeveer 13 miljoen euro per jaar rijden de Gentenaars dus gratis.

Niet voor pendelaars en studenten

Let op: dit gaat enkel op voor de inwoners van Gent. De tienduizenden studenten, bezoekende shoppers en pendelaars zouden in deze regeling geen gebruik kunnen maken van de gratis bus of tram en toch moeten betalen.

Om bus en trams het hele jaar door gratis te maken voor iedereen op een bepaald grondgebied bestaat er momenteel geen standaardprocedure. Zo’n regeling heeft bestaan bij De Lijn. Hasselt is het bekendste voorbeeld: daar waren een aantal stads- en pendelbussen tussen 1997 en 2014 gratis, voor inwoners en bezoekers.

Zo’n systeem met gratis openbaar vervoer voor iedereen op een bepaald grondgebied is momenteel nergens meer in gebruik. De kostprijs voor Gent dan ook niet eenvoudig te berekenen. Maar de vervoersmaatschappij sluit het ook niet uit.

Het zou “bespreekbaar” zijn, klinkt het bij De Lijn Oost-Vlaanderen. “Een gemeente kan dat vragen, en dan kunnen wij dat bekijken. Maar dat is iets dat langs twee kanten werkt”, zegt een woordvoerder. “Wij moeten bijvoorbeeld extra personeel inzetten, omdat er meer reizigers worden verwacht. Dat heeft een kostenplaatje. Het moet uitvoerbaar zijn.”

Gratis voor iedereen in Gent?

En hoeveel zou het kosten om iedereen gratis te laten rijden op bus en tram in Gent, zoals de PVDA voorstelt in haar programma? Enkel een ruwe inschatting van de kostprijs is mogelijk.

Gent telt 260.000 inwoners. Het ‘stadsgewest’ Gent, met alle omliggende buurgemeenten erbij, schommelt rond de 500.000 inwoners. Aan hetzelfde derdebetalerstarief van De Lijn verhoogt de kostprijs in dit scenario naar 20 à 26 miljoen euro, per jaar.

Dit bedrag zou kunnen variëren. De inschatting is dat mensen van buiten de stad meer gebruik zouden maken van gratis openbaar vervoer dan de Gentenaars zelf. Bevragingen van de Stad Gent wijzen uit dat slechts vijf procent van de inwoners zich hoofdzakelijk met tram of bus verplaatst.

Zijn daarmee dan alle kosten gedekt voor het openbaar vervoer in Gent? Neen. Het is bekend dat De Lijn slechts circa twintig procent van haar inkomsten uit de tickets en abonnementen van haar reizigers haalt. Dit zijn de inkomsten die Gent zou moeten compenseren aan De Lijn, wanneer de reizigers gratis zouden rijden.

De andere tachtig procent, het leeuwendeel van de inkomsten van De Lijn, worden gesubsidieerd door de Vlaamse belastingbetalers, vanuit de Vlaamse regering. De kost voor een volledig gratis bus- en tramnet zijn dus in feite nog vele malen hoger dan de raming van 20 à 26 miljoen euro.

Vanwaar kan het geld komen?

Rest de vraag waar de Stad Gent elk jaar het nodige geld vandaan kan halen. Een half miljoen euro dat nu wordt betaald voor vijftien koopzondagen met gratis bus en tram is er al. De 1,1 miljoen euro die de Stad elk jaar betaalt aan De Lijn om de Buzzy Pazz gratis te maken voor alle kinderen tot 14 jaar is er ook. Dat is al 1,6 miljoen euro per jaar.

De PVDA wijst in haar programma naar de 30 miljoen euro inkomsten die het Mobiliteitsbedrijf elk jaar binnenhaalt via parkeergeld, boetes en andere inkomsten. Maar dat bedrag is de omzet van het parkeren in de stad, niet de winst.

Van de 30 miljoen euro stroomt nu elk jaar 6,5 miljoen euro recht naar de stadskas. Dit geld wordt momenteel gebruikt voor allerlei investeringen, zoals voor fietsers en voetgangers, maar ook voor wandelbusjes en shuttles naar de park-and-rides. Deze 6,5 miljoen euro zou integraal naar openbaar vervoer moeten gaan.

De rest van de 30 miljoen euro parkeeromzet blijft binnen het Mobiliteitsbedrijf. Het geld is bestemd voor allerlei vaste kosten en voor investeringen: 11 miljoen euro voor personeel en pensioenen, miljoenen voor nieuwe park-and-rides en parkeergebouwen, de contracten met parkeerswachters, het huren van vastgoed... Ook een substantieel deel van deze kosten zou dus integraal naar openbaar vervoer moeten gaan.

Psychologische schok

De Meester verdedigt het voorstel: “De ticketinkomsten van De Lijn zijn zo marginaal dat je ze beter kan afschaffen. Dat lost natuurlijk niet alles op. De investeringen moeten van Vlaanderen blijven komen. Maar het kan een stap vooruit zijn. Een soort psychologische schok die een enorme positieve impact kan realiseren.”

SP.A-Groen-lijsttrekker Rudy Coddens verweet De Meester op een debat al aan ‘Sinterklaas-politiek” te doen. Groen, die met Filip Watteeuw momenteel het mobiliteitsbeleid in de stad in handen heeft, noemt het idee “gewoon onhaalbaar”. “26 miljoen euro per jaar, dat is een ongelooflijke kost. En daar houdt het niet bij op.”

Verschillende bus- en tramlijnen in Gent zijn overbevraagd. Het gratis maken van bus en tram zou de druk op het bestaande net waarschijnlijk nog doen toenemen omdat meer mensen de bus en tram zullen nemen, argumenteert Watteeuw. “Gratis openbaar vervoer betekent nog geen beter openbaar vervoer.”

“Volgens mobiliteitsexperts zou het gratis maken van openbaar vervoer mensen stimuleren om zich nog meer te verplaatsen dan nodig is. Dat betekent extra capaciteit en trams en bussen bijkopen. Dat kost nog eens handenvol geld. Dit is gewoon onhaalbaar.”

De Meester: “Je moet de kost afzetten tegen het stadsbudget van 822 miljoen euro per jaar. Het lijkt ons perfect haalbaar.”

LEES OOK: CIJFERS. Kijk mee in de boekhouding van het Mobiliteitsbedrijf in Gent

Corrigeer

Auto's in de kijker

Vastgoed

Jobs in de regio