Rapport over uitgaven bij Kamerverkiezingen van 2014

Zoveel gaven politici uit om verkozen te worden: kregen ze waar voor hun geld?

Zoveel gaven politici uit om verkozen te worden: kregen ze waar voor hun geld?

N-VA was de grote winnaar van de parlementsverkiezingen van 2014, maar gaf bij lange na niet het meeste geld uit. Foto: if

Alle politieke partijen gaven bij de Kamerverkiezingen van 2014 samen meer dan 10 miljoen euro uit aan propaganda. Dat blijkt uit een rapport van de Controlecommissie van de Kamer, die nauwgezet bijhoudt hoeveel elke partij en elke kandidaat uitgeeft, en of ze de wettelijk bepaalde maxima niet overschrijden. Vooral (Antwerpse) N-VA-kandidaten als Bart De Wever, Zuhal Demir en Jan Jambon lieten het geld rollen, maar was het sop de kolen wel waard? Ofwel: hoeveel betaalden onze politici per stem?

Politieke partijen en individuele kandidaten moeten zich bij verkiezingen houden aan bepaalde regels over hun uitgaven. Zo bepaalt de wet dat partijen in de drie maanden voorafgaand aan verkiezingen niet meer dan 1 miljoen euro mogen uitgeven aan propaganda. Lees: affiches, flyers, reclameboodschappen, betaalde boodschappen op sociale media. Dat moet allemaal bijgehouden en gerapporteerd worden aan de bevoegde diensten van de Kamer.

Een half jaar voor de volgende verkiezingen heeft CDH-Kamerlid Francis Delpérée nu het rapport van de federale verkiezingen van 2014 opgevraagd. Die cijfers bieden een interessante blik in de uitgaven van onze politieke partijen en hun kandidaten.

Zoveel gaven politici uit om verkozen te worden: kregen ze waar voor hun geld?
Alle partijen gaven in 2014 samen meer dan 10 miljoen euro uit in de aanloop naar de Kamerverkiezingen. Foto: ISOPIX

Samen 10 miljoen uitgegeven

Vier jaar geleden werd in totaal 10,097 miljoen euro uitgegeven aan verkiezingspropaganda. CD&V betaalde het meest (995.823€) voor zijn campagne. Meer dan Open VLD, SP.A en Groen, al schurken ook die partijen tegen het maximumbedrag van 1 miljoen aan. Dat geld niet garant staat voor een verkiezingsoverwinning, bewijst echter N-VA: zij gaven van alle Vlaamse partijen slechts het vijfde meeste geld uit (945.165€), maar wonnen wel glansrijk de verkiezingen. Enkel Vlaams Belang gaf met 886.813 euro nog (aanzienlijk) minder uit.

Ook opvallend: aan Waalse kant liggen de uitgaven aanzienlijk lager. Daar is het CDH de big spender, en samen met Ecolo de enige partij die enigszins gelijke tred houdt met de Vlaamse partijen. De twee grote Franstalige partijen PS en MR doen het opvallend bescheiden: de Waalse socialisten zijn met 668.477 euro al spaarzaam, maar de liberalen halen met 473.460 euro niet eens de helft van het maximumbedrag. Ook hier was dat geen beletsel voor een verkiezingsoverwinning: MR was na N-VA de grootste winnaar van de verkiezingen van 2014, en kon zelfs de premier leveren.

Hoe kunnen we die discrepantie tussen uitgaven en uitslagen verklaren? “Het staat partijen (binnen de wettelijke beperking van 1 miljoen euro, nvdr.) volledig vrij zelf te beslissen hoeveel geld ze in een campagne steken”, legt Delpérée uit in La Dernière Heure. “Partijen die zich bedreigd voelen door een slecht resultaat zijn misschien geneigd om meer uit te geven dan iemand anders die al zeker lijkt van de zege.”

Zoveel gaven politici uit om verkozen te worden: kregen ze waar voor hun geld?
Vier Vlaamse partijen gaven meer geld uit dan N-VA in 2014, maar De Wever en co wonnen de verkiezingen. Foto: Belga

N-VA-kandidaten laten geld rollen

Naast de partijen mogen ook individuele kandidaten geld pompen in hun campagne. Wettelijk ligt de limiet daar op 8.700 euro plus 0,035 euro per kiezer in hun kieskring. Opvallend is dat N-VA-kandidaten hier wel volop geld uitgeven: van de vijf politici die het meeste geld uitgaven, zijn er drie Vlaams-nationalisten: achtereenvolgens Jan Jambon, Zuhal Demir en dan pas lijsttrekker Bart De Wever (al speelde die natuurlijk al een grote rol in de nationale campagne die hij niet zelf hoefde te betalen).

Niet toevallig kwamen zij allemaal op in de kieskring Antwerpen, waar het maximum met 53.526 euro het hoogst was. Filip Dewinter en Dirk Van Mechelen vervolledigen de top-vijf, ook zij kwamen op in Antwerpen. Pas op plaats zes vinden we de eerste niet-Antwerpse poltica, opnieuw een N-VA’ster: Sarah Smeyers uit kieskring Oost-Vlaanderen. Niet dat de N-VA op dat vlak uitzonderlijk is: de rode lijn door alle uitgaven lijkt wel dat alle lijsttrekkers en voorname politici flirten met het maximum.

Alvorens u medelijden krijgt met de spaarrekening van onze politici: doorgaans betalen ze die uitgaven niet zelf. “Die sommen worden toegeschreven aan individuele kandidaten, maar komen meestal uit een verkiezingsfonds van de partij”, aldus Delpérée. Die partijkassen worden enerzijds gespekt door giften van sympathisanten of andere georganiseerde vormen van fondsenwerving, maar toch vooral door de dotaties die partijen krijgen van de federale overheid (op basis van hun resultaat bij de vorige verkiezingen).

Zoveel gaven politici uit om verkozen te worden: kregen ze waar voor hun geld?
Groen-politici als Meyrem Almaci en Kristof Calvo gaven zelf amper geld uit bij de parlementsverkiezingen. Foto: Katrijn Van Giel

Grote uitzondering: Groen

Daar moeten de politici van Groen zich echter allemaal geen zorgen om maken. Zij vallen op door hun soberheid, want ze beperkten hun individuele uitgaven tot het absolute minimum. Zo gaf de Oost-Vlaamse lijsttrekker Stefaan Van Hecke amper 836 euro uit, en huidig partijvoorzitter en toenmalig Antwerps kopstuk Meyrem Almaci welgeteld 0 (nul!) euro. Een gevolg van het feit dat de partij haar campagne altijd gecentraliseerd aanpakt: kandidaten betalen zelf amper iets. Logisch, aangezien de mandatarissen van de partij een deel van hun loon afstaan om de partijkas te spekken.

Waar voor hun geld?

Rest de vraag: levert al dat geld uitgeven wel iets op? Visibiliteit, dat zeker. Maar hoeveel “kost” een stem? We deden een denkoefening, met een korreltje zout te nemen omdat niet elke kandidaat door het verschil in de grootte van kieskringen evenveel geld mocht uitgeven, of evenveel stemgerechtigde potentiële kiezers had.

Door het hierboven beschreven beleid van Groen, scoorden zij ook logischerwijze het best: met de Vlaams-Brabantse lijsttrekster Anne Dedry, haar Oost-Vlaamse collega Stefaan Van Hecke, en kopstuk Kristof Calvo vullen ze het volledige podium: ze kregen respectievelijk 44, 15 en 10 voorkeurstemmen per uitgegeven euro. Daarna volgt met voorzitter Bart De Wever de enige N-VA’er in de top-tien.

Ook toenmalig premier Elio Di Rupo scoorde opvallend goed, hij deed het veel beter dan de man die hem zou opvolgen: premier Charles Michel valt uit de top-tien, hij kreeg “slechts” 1,9 stemmen per uitgegeven euro. Verder zien we met Maggie De Block, Wouter Beke en Didier Reynders vooral nog politici met nationale uitstraling goed scoren, ook zij genieten vermoedelijk van het effect van de nationale campagnes van hun partijen.

Politici die de meeste stemmen kregen per uitgegeven euro:

Politici die het minste stemmen kregen per uitgegeven euro:

Onderaan valt op hoe slecht Open VLD scoort: de vier politici die de minste stemmen kregen per uitgegeven euro, zijn allemaal liberalen...

De uitgaven in euro per kieskring van de belangrijkste verkozenen:

Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees