VIDEO. ‘Belgen maken bommen’, een vergeten oorlogsverhaal door Dirk Musschoot

VIDEO. ‘Belgen maken bommen’, een vergeten oorlogsverhaal door Dirk Musschoot

De Belgische militairen werden in Elisabethville aan het werk gezet om munitie te maken voor het Britse leger.

Deinze - 11 november en de honderdste verjaardag van de Groote Oorlog zijn voorbij. Maar de verhalen blijven komen. Dirk Musschoot brengt, op uitnodiging van de Vlaamse Actieve Senioren (VL@S), dinsdagnamiddag 13 november zo’n vergeten Belgisch verhaal. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vluchtten zo’n 250.000 Belgen naar Groot-Brittannië. Velen kwamen pas na de oorlog terug. Daar werkten duizenden landgenoten in de Britse munitiefabrieken. Ze woonden in een speciaal voor hen gebouwd dorp: Elisabethville, in het noordoosten van Engeland. De Belgen in Birtley werden The Birtley Belgians genoemd.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was er in Birtley een autonome Belgische wijk met de naam Elisabethville. Tijdens de oorlog woonden er meer dan zesduizend Belgen, die er werkzaam waren in de nabijgelegen munitiefabriek. In 1915 leed het Verenigd Koninkrijk onder een groot munitietekort, het zogeheten ‘shell scandal’. De Britse regering gaf de opdracht aan de bekende Noord-Engelse staalfabriek Armstrong-Whitworth om twee nieuwe munitiefabrieken te bouwen in Birtley. De bouw startte in juli 1915.

Voor de oorlog stond België bekend als het Europese land met de meest geavanceerde munitiefabrieken. Een ambtenaar van het Britse Minister van Munitie had voor de oorlog in België gewerkt en kende de capaciteiten van de Belgen. Hij suggereerde de hulp van de Belgen te vragen. Als gevolg hiervan kwamen 1000 Belgische deskundige munitie-arbeiders trainingen geven aan andere vrijwilligers. Vervolgens werd besloten de Belgen in te zetten in een beperkt aantal puur 'Belgische' fabrieken, om communicatieproblemen vanwege de verschillende taal te vermijden.

De Britse regering sloot op 11 februari 1916 een akkoord met de Belgische regering, die op dat ogenblik in ballingschap was in Frankrijk. België zou het personeel voor de fabrieken leveren, terwijl de Britten zouden blijven instaan voor de betaling van het personeel. Daarnaast zou men ook zorgen voor de huisvesting van het Belgische personeel.

De Britse overheid wilde de Belgen aanvankelijk bij de Engelse inwoners van Birtley onderbrengen, maar aangezien dit niet volstond, werd beslist een nieuwe wijk aan te leggen voor de Belgen: Elisabethville, genoemd naar de Belgische koningin Elisabeth. De wijk bestond uit 667 huizen met tuin en voortuin en had zijn eigen winkel, een school voor 600 leerlingen en zelfs een gendarmerie. De wijk werd afgesloten met een omheining en een toegangspoort met wachter om te veel "menging" tussen Belgen en Engelsen te vermijden. Uiteindelijk zouden er zo zo'n zesduizend Birtley Belgians wonen in Elisabethville, waarvan 85% 'oorlogsgewonden'. De Belgen bleken productiever dan elke andere munitiefabriek van de National Projectile Factory in het Verenigd Koninkrijk.

Na de wapenstilstand van 1918 werden de Belgen snel gerepatrieerd en werd Elisabethville een spookdorp waar de lokale armen en daklozen illegaal gingen wonen. Eind 1919 kocht  autoproducent Angus-Sanderson de munitiefabriek en een deel van Elisabethville. De fabriek sloot echter al weer in 1921. In de jaren ‘30 werd Elisabethville afgebroken en kwamen er sociale woningen. Op de centrale straat, Elisabeth Avenue, na, werden alle straten, zoals de Rue d'Ypres of Rue de Bruxelles, hernoemd.

Praktisch

Wanneer: dinsdag 13 november 2018 om 14.30 u

Waar:    Ontmoetingscentrum De Rekkelinge, D. Delcroixstraat 1 A, Deinze

Toegang: € 7

THE BELGIANS OF BIRTLEY from Bridge North East on Vimeo.

Corrigeer

Auto's in de kijker

Vastgoed

Jobs in de regio