Waarom 536 het ergste jaar in de geschiedenis van de Aarde was

Waarom 536 het ergste jaar in de geschiedenis van de Aarde was

Dufourspitze (Monte Rosa) en de Monte Rosa Glacier nabij de plek waar de academici hun metingen deden. Foto: Ximonic Creative Commons

Historicus Michael McCormick van de universiteit van Harvard aarzelde geen minuut toen men hem vroeg welk jaar het ergste was in de geschiedenis van de Aarde. “Het jaar 536. Dat was het begin van één van de ergste periodes om te leven”, reageerde hij resoluut. Vanaf dat jaar was onze planeet immers een hele tijd dag en nacht in duisternis gehuld.

De gerenommeerde historicus Michael McCormick is gespecialiseerd in de middeleeuwse periode. Maar het was niet het jaar 1349 dat hij vernoemde als “ergste jaar”, ook al stierf de helft van de Europese bevolking destijds aan de Zwarte Dood, of ook wel de pest. Ook het jaar 1918 kwam niet in hem op, al bezweken toen 50 tot 100 miljoen vooral jonge mensen aan de griep. Hij antwoordde resoluut en zonder twijfelen: het jaar 536 was het ergste moment om te leven.

Duistere dagen en koude zomers

In dat jaar zou Europa, het Midden-Oosten en delen van Azië gehuld zijn in duisternis. Dag en nacht, voor wel 18 maanden lang. De Byzantijnse historicus Procopius wist het in één zin te vatten: “De zon gaf een jaar lang licht, maar zonder helderheid, net zoals de maan.” Maar daar bleef het niet bij: in de zomer van 536 daalden de temperaturen in de zomer met 1,5 tot 2,5 graden Celsius. Het was het begin van het koudste decennium van de laatste 2.300 jaar, zo schrijft Science Magazine.

De gevolgen voor de bevolking waren enorm. Omdat er veel meer en sneller sneeuw viel, mislukte de oogst. De hongersnood was zo groot dat de Ierse kronieken schrijven dat er zelfs geen brood meer was, wat voor talloze doden zorgde. Een waar domino-effect trad in werking: de zwakke overlevers werden ziek, waarna de builenpest uit de Romeinse havenstad Pelusium in Egypte in 541 hen kapot wist te krijgen. De zogenoemde plaag van Justinianus zou de ondergang van het Rijk bespoedigen. In het totaal zou er volgens Cormick één derde tot de helft van de populatie in het Oost-Romeins Rijk sterven.

Mysterieuze oorzaak ontdekt

Academici bestuderen al jarenlang “de donkere middeleeuwen”, maar ze tastten al jaren in het duister naar de oorzaak van die periode. Archeoloog, mediëvist en historicus Michael McCormick denkt nu te weten wat de oorzaak was van de verschrikkelijke omstandigheden in het jaar 536.

“De oorzaak van de duisternis is toe te schrijven aan cataclysmische uitbarsting van een vulkaan in IJsland, die haar as en magma verspreidde over de noordelijke hemisfeer”, aldus McCormick tijdens een lezing aan Harvard. Twee andere plotse vernietigende massieve uitbarstingen in 540 en 547 zouden de donkere hemel in stand houden en het domino-effect doen uitdeinen.

De vulkanische activiteit zou zware gevolgen hebben voor de economische situatie van Europa, het Midden-Oosten en Azië tot in het jaar 640.

IJslaag onthult waarheid

Die conclusie durft het team te trekken na een samenwerking tussen het team van McCormick en glacioloog Paul Mayewski van het Instituut voor Klimaatverandering van de Universiteit van Maine in Orono. De academici maakten immers een minuscule analyse van de Colle Gnifetti gletsjer nabij de Duffourspitze op de grens tussen Zwitserland en Italië.

In de oeroude ijslagen van gletsjers zit immers heel wat informatie over natuurrampen en menselijke verontreiniging verstopt. Net zoals in de ringen van een boom, zeg maar. In 2013 boorden ze dan ook een gigantisch diep gat in de gletsjer, van ongeveer 72 meter lang. Met een nieuwe lasermethode konden zijn zij 120 micropartikels in het ijs kerven, waardoor ze bijna per dag of per week terug konden gaan in de tijd.

Toen de vulkaan plots en vernietigend uitbarstte in 536 (en opnieuw in 540) spuwde hij zwavel, bismut en andere chemische elementen tot hoog in de atmosfeer. Daar vormden ze een soort van sluier, die het zonlicht reflecteerde: weg van de aarde, opnieuw de ruimte in. Dezelfde stoffen lieten hun sporen na in de ijslaag van de Zwitserse gletsjer van dat jaar.

Corrigeer

POPULAIRE VIDEO'S