Corrigeer
camera closecorrect down eyefacebook Het Nieuwsblad nextprevquote share twitter video

Yevgeny Prigozhin serveert een maaltijd aan Poetin.  ISOPIX

Hoe de kok van Poetin vooral zijn (steenrijke) fixer werd

De kok van Poetin, die ook al zijn duistere zaakjes regelt

Op foto’s staat Yevgeny Prigozhin (58) – officieel de baas van de catering in het Kremlin – in de schaduw van de Russische president. In realiteit is hij een vertrouweling van Poetin, die een leger online trollen leidt en een privémilitie heeft die actief is van Syrië, over Venezuela tot recent nog Libië. Portret van een chef die niet kan koken, maar wel in heel wat potjes roert.

Waar een conflict is, daar duikt zijn huurlingenleger op

Een chef-kok die de borden van de president en zijn gevolg afruimt. Maar ook een man die privéjets en een jacht heeft. Die miljoenen waard is. Die heen en weer vliegt naar Syrië, enorme domeinen bezit in Sint-Petersburg en door de VS beschuldigd is van inmenging in de verkiezingen van 2016. Zet al deze feiten na elkaar en je ziet dat er iets niet klopt. Toch noemt Poetin Yevgeny Prigozhin nog steeds “een restauranthouder uit Sint-Petersburg”.

Het verhaal van de man start begin jaren 90. Hij is 29, heeft net een jaar of 9 in de cel gezeten voor geweldpleging, en komt vrij. Samen met zijn vader start hij een hotdogkraampje in Sint-Petersburg. Dat gaat goed, het nieuwe Rusland lust de Amerikaanse hap en de business breidt uit. Prigozhin begint daarop een aantal chiquere restaurants in de stad, met als vlaggenschip de New Island: een boot die hij nogal kitscherig laat ombouwen en waarop hij vooral de Franse keuken serveert.

Chirac en Bush

Tot nu beschrijven we eerder het verhaal van een succesvol zakenman en niet dat van een machtig man in de Russische politiek. Maar dat verandert wanneer Vladimir Poetin op de boot stapt. Het eten bevalt hem en hij nodigt er onder anderen Jacques Chirac en George Bush uit. “Prigozhin kende zijn plaats en wist hoe hij zich moest gedragen tegenover mensen die meer betekenden dan hijzelf”, zegt een onderzoeksjournalist aan BBC. “Hij voelde zich niet te goed om af te ruimen, kreeg zo het respect van Poetin en werd een vertrouweling. Zo ging dat in die tijd: alle vrienden van Poetin zijn intussen machtige figuren geworden.”

onderzoeksjournalist “Hij voelde zich niet te goed om af te ruimen, kreeg zo het respect van Poetin en werd een vertrouweling”

De vriendschap van Poetin ging dus duidelijk door de maag, want gevraagd tijdens een interview wat de president zou doen, antwoordde hij: “Het is de verjaardag van mijn kok, dus ik ga tijd met hem doorbrengen.” Maar uiteindelijk doet Prigozhin wat meer dan banketten organiseren alleen: hij wordt een échte businessman, en mag na verloop van tijd maaltijden leveren in scholen, ziekenhuizen en aan het Russische leger. Contracten ter waarde van 3 miljard euro, waar Prigozhin schatrijk van wordt.

Dat doet onderzoeksjournalisten de wenkbrauwen fronsen. Zeker wanneer ze in 2013 plots op een vreemd bedrijfje stoten. Een grote villa waar tientallen mensen nieuwsberichten aan het tikken zijn. Een trollenfabriek die fake news verspreidt – voornamelijk in Oekraïne en het Westen. “Op het gelijkvloers zat het departement fake news, op de tweede verdieping de divisie sociale media en boven was er de commentaarsectie, waar allerlei reacties gepost werden op nieuwsberichten”, zegt een journalist bij BBC. Het Agentschap voor Internetonderzoek, zoals de trollenfabriek officieel heet, kwam tussen in de Franse en Duitse verkiezingen én in het referendum rond de Brexit.

LEES OOK: Het Midden-Oosten is binnen, nu is het de beurt aan Afrika: hoe Poetin langzaam de wereld verovert (+)

Niet dat je Yevgeny Prigozhin kan terugvinden op een organigram waar hij fier staat te blinken aan het hoofd van die organisatie. Maar alle wegen – vooral dan financieel – leiden wel terug naar zijn cateringbedrijf. De leider, een ex-kolonel, en Prigozhin spreken volgens De Volkskrant geregeld af. Allicht gaat dat niet over het menu van de week erna. Medewerkers van het cateringbedrijf werken ook voor het trollenleger. De Verenigde Staten – die flink geviseerd werden door het agentschap – hadden er na een tijdje schoon genoeg van en vaardigden een reeks sancties uit tegen Prigozhin. Niet dat die laatste daarvan onder de indruk is: “Ze zien wat ze willen zien”, zegt hij in een zeldzaam interview. “Als ze de duivel willen zien, laat ze hem dan maar zien.”

Intussen wordt de kok almaar machtiger. Wanneer de Russen hun oog laten vallen op enkele interessante politieke conflicten in Afrika, speelt ook Poetins vertrouweling mee. In Madagascar zet hij mee een desinformatiecampagne op om de huidige president te laten herverkiezen. Dertig Russen vliegen naar het Afrikaanse land en leiden er jongeren op om de publieke opinie te beïnvloeden. Uiteindelijk mislukt het plan en kiest Poetin partij voor het nieuwe staatshoofd. Maar een bedrijf van Prigozhin heeft zich ingekocht in enkele mijnen en de Russen verlaten het land opnieuw met belangen in een paar strategische grondstoffen in hun portefeuille.

Geheime militie

Naast de koksmuts en de bemoeienissen in buitenlandse politiek heeft Prigozhin nog een petje op. Hij is namelijk de leider – opnieuw achter de schermen – van de Wagner Groep. Een geheime militie – volgens de één kunnen overheden of grote bedrijven hen inhuren, volgens de andere zijn ze een clandestiene groep die opdrachten van Poetin uitvoert. Prigozhin zou naar verluidt niet dol geweest zijn op de opdracht om de groepering te leiden. Maar een opdracht van Poetin weiger je niet zomaar.

Yevgeny Prigozhin heeft liever niet dat wij dit alles weten. Er circuleren tientallen verhalen van journalisten die onder druk gezet worden, bespioneerd en achtervolgd. En officieel zal hij altijd ontkennen ook maar iets met het buitenlandbeleid en het leger van de Russen te maken hebben. “Behalve af en toe eens een catering.”

Waar een conflict is, daar duikt zijn huurlingenleger op

De Wagner Groep, waarvan Prigozhin de leider is, is een clandestiene groepering van zo’n 6.000 soldaten – vaak oudgedienden uit het Russische leger – die overal ter wereld ingezet kunnen worden in gewapende conflicten. Nu de Russen hun blik steeds meer op Afrika richten, zien we Wagner ook steeds vaker daar opduiken. Meestal zijn er twee belangrijke elementen aanwezig: politieke instabiliteit en waardevolle grondstoffen. Een overzicht van de belangrijkste activiteiten.

Oekraïne De eerste test voor Wagner was er eentje in de achtertuin. De oorlog in Oost-Oekraïne in 2014, waar de groep de Russische troepen bijstond in de strijd tegen het Oekraïense leger.

Syrië Honderden soldaten van Wagner – ze steunen de troepen van Assad – komen om het leven wanneer ze een Koerdische groepering aanvallen in de strijd om een gasveld. De groep werd vier uur lang onder vuur genomen door de Koerden én de Amerikanen, die er zij aan zij vochten.

Centraal-Afrikaanse Republiek Wagner werkt er als presidentiële garde voor de huidige leider van het land. De groep beschermt ook enkele belangrijke goud- en diamantmijnen.

Venezuela Tijdens de opstand begin dit jaar zou Wagner gestuurd zijn om president Maduro te beschermen en de opstand af te slaan. De leider zou Rusland nog 17 miljard moeten betalen, mogelijk speelt dat belang een rol in de zending van de groep.

Libië Begin september werd een legertje van 100 man gestuurd naar Libië, om er mee te vechten met oppositieleider Khalifa Haftar.