Corrigeer
camera closecorrect down facebook gplus Het Nieuwsblad nextprevquote share twitter video

Alberto Salazar met twee van zijn olympische medaillewinnaars, Mo Farah (r.) en Galen Rupp. BELGAIMAGE

Tot op of over de rand: de omstreden werkwijze van de succesrijkste langeafstandscoach ooit, Alberto Salazar

De man die met doping experimenteerde op zijn zonen

Wie is de man waarvoor zelfs de grote baas van het miljoenenconcern Nike moest opstappen? Alleszins een onmens die zijn atletes emotioneel kraakte, maar daar draait het niet om in het dopingdossier van meer dan 5.000 pagina’s. Dé hamvraag is: ging de succesrijkste langeafstandscoach ooit tot net tegen of over de grens waar medische begeleiding eindigt en doping begint? En waarom smeerde Alberto Salazar de rug van zijn zonen in met dopinggel?

Er bestaat een iconische – althans in het Amerikaanse atletiekmilieu – foto van de winnaar van 1981 van de bekende marathon van New York. Hij kan nog amper lopen, maar met het laatste greintje kracht hijst hij zijn armen in de lucht en balt zijn vuisten. De winnaar in Central Park heet Alberto Salazar, van origine Cubaan en van jongs af met de familie geëmigreerd naar de States. De foto van 1981 is de bekendste, maar nog sprekender is het plaatje een jaar later, die van een bewusteloze Salazar. Hij heeft zonet een bloedhete marathon van Boston gewonnen, zwijmelt over de streep en gaat even neer. Zijn lichaamstemperatuur bedraagt dan meer dan 42 graden, zo blijkt.

Het voorval typeert Salazar. Als atleet zocht hij al de extremen op en bij die filosofie zweert hij ook als coach. Hij weigert zich neer te leggen bij de stelling dat Oost-Afrikaanse atleten van nature beter bedeeld zijn om lange afstanden af te haspelen en zoekt naar manieren om zijn atleten te finetunen. Koste wat kost: zijn budget is ongebreideld. Salazar is – was, maar daarover straks meer – dikke maatjes met (ex-)topman van Nike Mark Parker. In 2001 werd het Nike Oregon Project geboren, met hoofdcoach Salazar. Als trouwe partijsoldaat liet hij zelfs de bekende Nike-swoosh op zijn biceps tatoeëren.

Salazar is een man van details. Hij liet zijn atleten verblijven in appartementen die konden omgebouwd worden tot hoogtekamers, om zo het effect van een natuurlijke hoogtestage na te bootsen. Zijn toppers trainden soms op een antizwaartekracht of op een onderwaterloopband. Zo kregen hun spieren minder weerstand te verduren en verkleinde de kans op overbelastingsblessures. Is dat verboden? Bijlange niet. Niet-koosjer werd het toen hij zijn toevlucht nam tot niet toegelaten methodes. Nooit werd een van zijn atleten positief bevonden, maar tijdens het WK atletiek afgelopen oktober, kreeg hij wel een dopingschorsing van vier jaar en moest hij als een dief in de nacht vluchten. Al enkele jaren wist Salazar dat zijn handel en wandel onder de loep werd genomen. Er was bijvoorbeeld al een omstreden BBC-reportage in 2015. Ditmaal was het geen tv-zender, maar het Amerikaanse antidopingagentschap (Usada) dat hem beschuldigde. Salazar zweerde bij het tegendeel. “Als coach begeleidde ik atleten tot op het randje en waakte ik erover dat ze niet over die rand vielen.”

“Bullshit”, zegt Kara Goucher. De Amerikaanse marathonloopster, die jarenlang deel uit maakte van het Nike Oregon Project, is een van de klokkenluidsters die naar de FBI stapte toen ze naar eigen zeggen de praktijken van Salazar beu was. Salazar hamerde er altijd op dat zijn atleten vooral niet te dik mochten zijn. Op zich niet strafbaar, maar wel – aldus Goucher – strafbaar was de manier waarop. Wanneer ze na het moederschap wilde terugkeren, kreeg ze niet alleen te horen dat ze moet afvallen, maar kreeg ze ook een potje pillen toegestopt. Cytomel, een medicijn voor een slechtwerkende schildklier, moest het vermageringsproces versnellen. Het middel was enkel op doktersvoorschrift te verkrijgen, dus stapte Goucher ermee naar haar specialist. Ze leed namelijk al aan een schildklierprobleem, waarvoor ze een ander medicijn nam. De specialist verbood het haar wegens levensbedreigend om de twee medicijnen samen in te nemen. Hij spelde Salazar ook meteen de les en zei hem dat hij geen doktertje meer mocht spelen.

Het is slechts één van de dertigtal getuigenissen in een lijvig rapport van 5.780 pagina’s. In dat onderzoeksdossier staan op z’n zachtst gezegd enkele opmerkelijke anekdotes.

Zo smeerde Salazar in het Nike-hoofdcentrum testosterongel op de rug van zijn zonen Tony en Alex, om zo te zien wat het effect was. Voor- en nadien werd een urinestaal afgenomen, zodat hij wist welke microdoses hij kon toedienen zodat zijn atleten niet positief zouden testen, denkt het Usada. Niet waar, zegt Salazar, wel om sabotage te voorkomen. Omdat hij schrik had dat zijn atleten door masseurs van buiten de groep na een wedstrijd zouden worden gemasseerd met AndroGel, de naam van het product.

Zo diende hij ook L-carnitine toe. Dat middel is in een bepaalde hoeveelheid en via een injectie verboden. Salazar is een fan van het product dat vet omzet in energie. Hij stuurde een mail naar enkele van zijn atleten: Als jullie wordt gevraagd of je een infusie hebt gekregen, zeg je neen. L-carnitine en ijzer toedienen zoals wij dat hebben gedaan, wordt geclassificeerd als een injectie. We hoeven er geen melding van te maken, niet via het onlineformulier en niet tijdens een dopingcontrole. Dank, Alberto.

Onder de Amerikaanse topatleten ging de running joke dat atleten die zich wilden aansluiten bij de groep van Salazar niet enkel verdomd snel moesten kunnen lopen, maar ook astma of een andere aandoening moesten hebben. Uit sommige getuigenissen blijkt immers dat atleten een medisch attest hadden voor een ziekte waar ze niet aan lijden. Z o konden ze via een medisch attest toch verboden middelen gebruiken.

Salazar vocht zijn schorsing aan voor het Internationaal Sporttribunaal (TAS), de zaak wordt wellicht in maart volgend jaar behandeld. De man die Salazar wil veroordelen, is geen onbekende. Travis Tygart kreeg eerder ook Lance Armstrong – nooit positief bevonden, maar gepatenteerd dopingzondaar – op de knieën. Dat Salazar in het verleden zijn bewondering kenbaar maakte voor Armstrong, werkte bij Tygart als een rode lap op een stier.

Naar de atleten die hij al die jaren onder zijn hoede heeft, loopt een onderzoek van het WADA (Wereld Antidoping Agentschap), maar tot nader order zijn zij niet in verdenking gesteld. Mo Farah, veelvoudig wereldkampioen en olympisch laureaat, is de bekendste. Hij verliet enkele jaren geleden al het project. Ook Sifan Hassan, de Nederlandse met Ethiopische roots, moest halfweg het WK op zoek naar een andere coach. Dat gold ook voor andere atleten van het Nike Oregon Project, want dat is intussen opgedoekt. En enkele weken nadat de stekker uit het prestigieuze project werd getrokken, nam ook de topman van Nike ontslag.

Toen alles nog koek en ei was tussen Salazar en Mary Cain, die hem nu beschuldigt van emotioneel misbruik. AP

Na de officiële beschuldiging kwamen de tongen los en sijpelden er schrijnende verhalen door van emotioneel misbruik. De rode draad: loopsters werden bekritiseerd om hun gewicht. De bekendste getuigenis is die van Mary Cain, een van de Amerikaanse toptalenten, die “fysiek en emotioneel” werd misbruikt. Ze moest zodanig vermageren dat ze al een paar jaar lang niet meer menstrueert en makkelijk botten breekt.

Dat tirannieke gedrag is immoreel, maar niet strafbaar. Salazar mag dan misschien wel een onmens zijn, het draait alleen hier om: is zijn dopingschorsing terecht of niet? Dat wordt straks een juridisch steekspel. De verdediging van Salazar zal ongetwijfeld de passage uit het Usadarapport benadrukken dat hij geen slechte bedoelingen had en alleen het beste wilde voor zijn atleten. De verdediging van Usada zal benadrukken dat hij daarvoor niet toegelaten dingen deed. Anders gezegd: het wordt een spel met dezelfde titel als de BBC-repo, die hem destijds aan de schandpaal nagelde: Catch me, if you can.

Het beste van Enkel voor abonnees