Vakantie

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing

Gezien in De slimste mens ter wereld: een foto van een glas mojito met op de achtergrond de herkenbare blauw-wit gestreepte vlag met de witte ster in de rode driehoek. Dat beeld associëren wij Vlamingen met Cuba. Enkel Fidel Castro en de obligate sigaar ontbraken nog. Cliché, want Cuba is veel meer dan dat. Ooit al gehoord van de canchánchara? Een tongbreker, maar naast de lokale versie van ‘De kat krabt de krollen van de trap’ ook een lekkere drankje. Deze cocktail vormt de leidraad in dit reisverhaal over Cuba zonder strand en ligstoel.

2 centiliter aguardiente

“Wanneer toeristen naar Cuba komen, moeten ze drie dingen leren.” Nog geen twee minuten waren we uit de luchthaven van Havana gestapt of we werden door onze gids met de neus op de feiten gedrukt. “Rum drinken, sigaren roken en salsa dansen.” Er zijn ergere dingen in het leven, nietwaar?

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing
Minder bekend dan de mojito, maar minstens even lekker is de canchánchara.

Beginnen doen we met opdracht één: rum. Wat bier is voor Belgen, is ron voor Cubanen. In elk straatbeeld te zien en overal te koop: zachte, zware, zoete – alle variërend tussen de 32 en 40 graden alcohol. Tip voor de liefhebbers: de Elixir de Cuba 7 años van Legendario, niet te vinden in Europa, is een van de zoetste soorten ron die er bestaat. Een suikerbom met toetsen van vanille, rozen en peper. Zeker geen cola aan toevoegen.

De Cubanen drinken hun ron op honderd verschillende manieren. Pina colada, cuba libre, daiquiri … maar mojito blijft de nummer één. Overigens bereiden de Cubanen hun mojito anders dan wij. Vergeet crushed ice, hou het gewoon bij ijsblokjes: minder werk en beter voor de smaak. De ijsblokjes smelten trager dan het gemalen ijs, waardoor de pure smaak van de rum langer overeind blijft. U weet wat u komende zomer te doen staat.

Voor de canchánchara, geschonken in typische aarden potjes, wordt geen ron gebruikt. Wel aguardiente: een distillaat van suikerriet van plusminus 45 procent. De straffere versie van ron eigenlijk. Deze cocktail werd uitgevonden in de negentiende eeuw als pepmiddel voor Cubaanse vrijheidsstrijders in hun gevechten tegen de Spanjaarden.

De bekendste vrijheidsstrijder van Cuba en bij uitbreiding de hele wereld is Che Guevara. Hoewel hij eigenlijk een Argentijn was en maar negen jaar in Cuba heeft gewoond, is de nagedachtenis aan Ernesto Guevara alomtegenwoordig in Cuba. Waar in de Europese voetbalstadions achter de goal een groot scorebord hangt, wordt die prominente plaats in het nationale voetbalstadion van Havana ingenomen door een reuzegrote schildering van Che. Eigenlijk is het uitzicht van het straatbeeld van Cuba hetzelfde als de slaapkamer van een Belgische tiener: behoorlijk wat rommel op de grond en muren in felle kleuren waaraan posters van Che Guevara hangen. Ook ondergetekende ging vijftien jaar geleden voor de bijl tijdens de posterbeurs op school. Een affiche van Che Guevara was nu eenmaal een pak stoerder dan de posters van NSYNC en Ronan Keating uit de Joepie.

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing
Uw verslaggever bij een van de Amerikaanse oldtimers die op Cuba deel uitmaken van het straatbeeld. Foto: bv

In Santa Clara – pal in het midden van het land en drie uur rijden van Havana – is de verering voor Che Guevara het grootst. Op de plaats waar hij met de steun van de Castro’s eind december 1958 een trein met wapens en soldaten kaapte om zo op 1 januari 1959 dictator Batista te kunnen verdrijven en de revolutie tot een goed einde te brengen, staat een gigantisch standbeeld van hem. Ook op deze site: een museum over de Cubaanse revolutie en het leven van de fotogenieke Che Guevara. Een bezoekje waard, alleen al om de historische waarde. Overigens nemen Cubanen het begrip vrijheidsstrijder zeer ruim. Ook John Lennon draagt in Cuba dat etiket en kreeg daardoor in hartje Havana een park en standbeeld naar hem vernoemd.

2 eetlepels honing

In Havana is echter veel meer te zien dan het park en standbeeld van Lennon. In de hoofdstad woont zo’n 25 procent (3 miljoen) van de totale bevolking. Toch heb je nergens het gevoel je in een drukke stad te bevinden. Havana telt immers geen wolkenkrabbers, wat resulteert in een Europese feeling. De reden voor het ontbreken van hoogbouw is logisch: de eilanden van de Caraïbische Zee zijn vatbaar voor orkanen. De laatste keer dat Cuba zwaar werd getroffen, was in 2017 door Irma.

Havana viert dit jaar zijn vijfhonderdste verjaardag, maar telt eigenlijk weinig must-sees. Het is eerder een kuierstad. De leukste plaats om te wandelen is het oude centrum waar musea, kerken en terrasrijke pleintjes elkaar opvolgen. De parel is de kathedraal van koraalsteen uit de negentiende eeuw.

Net naast het oude stadscentrum vind je een lookalike van de Cristo Redentor in Rio De Janeiro. Het Christusbeeld uit marmer van Carrara ligt op de vaste route van het erg gegeerde ritje in kleurrijke Amerikaanse oldtimers. De Chevrolets, Buicks, Pontiacs, Fords – alle van vóór 1959, toen er een verbod kwam op het bezit van jongere Amerikanen – zijn in Havana een vaste toeristische attractie. Wij zaten op de achterbank van een paarse Pontiac met meer dan 1,5 miljoen kilometer op de teller. Hij had daarvoor wel zeven verschillende motoren nodig. Van een lage-emissiezone hebben ze in Cuba nog nooit gehoord.

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing
Zicht op Havana, met El Capitolio, tot vóór de revolutie het regeringsgebouw. Foto: bv

Andere hotspots in Havana zijn de Plaza de la Revolución, de Amerikaanse ambassade, Bar Floridita en de Malecón – de kilometerslange boulevard langs de kustlijn. Havana heeft geen stranden, maar dit zeer brede fiets- en wandelpad maakt veel goed. De bedrijvigheid op de Malecón is enorm. De sportievelingen die bij het krieken van de dag een toertje willen lopen, worden verwelkomd door de vele vissers die er vanop de muurtjes proberen prijs te vangen in de Straat van Florida. ’s Avonds wordt de Malecón ingepalmd door duizenden hangjongeren.

In Havana zijn er nog een paar andere uitgaansmogelijkheden. Een ervan heeft zowaar een Belgisch tintje. De Waalse architect Thomas Verwacht verbouwde een oude fabriek, inclusief torenhoge schouw, tot een omnikunstencentrum. Duizend jongeren komen er elke weekendavond feesten en genieten van beeldende kunsten, muziek en toneel. Night at the museum, maar dan elk weekend opnieuw.

Havana is een aangename stad, maar er zijn betere alternatieven om de echte vibe van de Caraïben aan te voelen. Trinidad aan de Caraïbische Zee bijvoorbeeld: vier uur rijden vanuit Havana langs de A1, de enige autostrade van Cuba. Dit stadje van 200.000 inwoners valt op door zijn bijzonder kleurrijke huizen. Roos, blauw, geel, rood, groen … Cinque Terre in Italië is er niks tegen.

In Trinidad is de cancháncharacocktail ontstaan en dat merk je ook aan de honderden bars – 6 mojito’s voor 13 euro. Hier aperitieven ze van 10 uur ’s ochtends tot een kot in de nacht met het aanstekelijke gezoem van de castagnetten en trompetten als perpetuum mobile. De ideale plek om aan je salsakunsten te schaven.

Het is geen toeval dat in Trinidad een standbeeld staat van José Martí, de zanger en dichter die van het lokale nummer Guantanamera een wereldhit maakte. Overigens is Trinidad ook gewoon een leuk stadje om twee dagen halt te houden en je te laten onderdompelen in de caribbean vibe. Hier vind je nog winkels die gespecialiseerd zijn in het verkopen van postzegels of het laten ontwikkelen van filmrolletjes. Straatvegers gebruiken takken van palmbomen als borstels.

Om de autorit van vier uur tussen Havana en Trinidad dwars door de eeuwig groene landschappen van het Cubaanse binnenland wat aangenaam te maken, kun je onderweg halt houden bij een sigarenfabriek. Sigaren mag je enkel kopen in speciale sigarenwinkels, maar een bezoek aan de door de overheid streng gecontroleerde fabriekjes is zeker de moeite. In een sigarenfabriek werken enkel vrouwen. De fabriek bestaat uit vier divisies. Eén compartiment haalt de nerven uit de tabaksbladeren. Een volgende rolt de tabaksbladeren tot een sigaar en plakt deze aan elkaar met een olie van esdoorn. Het derde compartiment controleert, het vierde verpakt. Vooral het tweede compartiment is opzienbarend. In een te kleine ruimte zonder airco zitten zeventig vrouwen sigaren te rollen met hun handen – dat sigaren worden gerold op de dijen van Cubaanse schones bestaat enkel in de strips van Kiekeboe. Elke vrouw heeft haar specialiteit en lengte van sigaren – in totaal bestaan er 72 soorten types van Cubaanse sigaren over alle merken heen. De vrouwen hebben dagshiften van acht uur en dat 24 dagen per maand. Elke vrouw moet 120 sigaren per dag maken om recht te hebben op haar maandloon van 80 euro. Om de eentonige dagen wat aangenamer te maken leest één vrouw de krant voor door een micro, nieuwsradio à la Cuba. Folklore, maar ook een confrontatie met de werkelijkheid. Een Cubaanse sigaar is een geweldig product, maar weet dat elke sigaar die wij met veel égards tussen onze lippen klemmen minstens door de handen van tien zweterige en vooral onderbetaalde vrouwen is gegaan.

1 theelepel citroensap

Cuba is een fantastisch land. Een van de zeldzame landen op deze aardbol waar er nog geen McDonald’s, Starbucks of Hard Rock Café te vinden is. Waar nog niet alle jongens rondlopen in voetbaltruitjes van FC Barcelona en met petten van NY Yankees. Waar dames hun frivole authentieke klederdracht nog niet hebben ingeruild voor de mainstream uit het Westen. Waar airco in de auto nog gewoon arko (alle ramen kunnen open) heet. Waar wifi en 4G even zeldzaam zijn als wilde reuzenpanda’s. Kortom, het ideale vakantieoord om de drukte en gejaagdheid van het werk even te vergeten.

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing
In de staatswinkels kunnen de Cubanen voordelig basisvoeding kopen. Foto: bv

Maar net als de canchánchara heeft ook Cuba een bittere toets. Fidel Castro leeft niet meer en zijn broer Raúl is officieel niet meer aan de macht, maar staatshoofd Miguel Díaz-Canel is een van hun volgelingen en houdt de protectionistische en communistische touwtjes strak. In Cuba heeft elke inwoner recht op gratis onderwijs, gezondheidszorg en veiligheid. In staatswinkels kunnen de Cubanen elke eerste en zestiende van de maand hun door de staat uitgedeelde bonnetjes inwisselen voor rijst, koffie, bonen en sigaretten aan centiemprijzen. Geen topproducten, maar genoeg om te overleven. Wie meer of beter voedsel wil kopen, moet die gaan halen in dure privéwinkels.

Een nobel initiatief, maar toch wil naar schatting tachtig procent van de Cubanen het land verlaten. Alleen laat de staat dat niet toe. In de vele haventjes zijn zeilboten en catamarans te huur, maar enkel voor toeristen. Cubanen mogen geen boot bezitten of huren, omdat de overheid vreest dat ze anders zo zouden vluchten naar de Verenigde Staten – Key West ligt slechts op 150 kilometer varen.

De ruzie met Amerika is niet meer zo hevig als ten tijde van de crisis in de Varkensbaai, maar sinds het presidentschap van Donald Trump is het conflict opnieuw aangewakkerd. In het straatbeeld – zelfs in Havana – zie je vaak paard en kar als vervoermiddel omdat de Verenigde Staten de aanvoer van olie met 45 procent heeft doen verminderen. Liften is hierdoor de nieuwe nationale sport. Rusland blijft wel de traditionele bondgenoot. Het Kremlin heeft recent een akkoord bereikt om in Cuba eindelijk weer een treinnetwerk te installeren en liet als toemaatje ook de koepel van het Capitool in Havana in bladgoud verven.

Maar hoezeer de overheid ook haar best doet om enkel met Cubaanse merken te werken en het communisme levend te houden, ook zij kan de toenemende globalisering niet tegenhouden. Ook in Cuba staat er made in China op de onderkant van de tandenstokerspotjes. Ook in Cuba drinken ze coca-cola. Ook in Cuba bestaan er achterpoortjes om de regels van de staatswinkels te omzeilen. Wie kan aantonen dat hij een te hoge cholesterol heeft, mag naast kip ook rundvlees mee naar huis nemen. De wereld op zijn kop.

Op vakantie in Cuba, het land van rum en honing
Cubaanse sigaren rollen blijft puur handwerk.

Vijf blokjes ijs

Ondanks het rariteitenkabinet is Cuba een land dat elke avontuurlijke reiziger op zijn palmares moet hebben. Aangezien made in China ook hier is begonnen aan een opmars en er jaarlijks 3 à 4 miljoen toeristen de oversteek maken, kun je best niet te lang wachten, wil je nog iets meepakken van de authenticiteit en de ongerepte schoonheid. Schoonheid die verder gaat dan de kilometerslange stranden van Varadero. Niks mis mee trouwens: wuivende palmen, luxehotels en ruime strandstoelen, maar alleen daarvoor moet je geen negen uur naar Cuba vliegen.

Corrigeer

Het beste van Enkel voor abonnees