Na vijf dagen: witte rook op Europees topoverleg in Brussel

“Deal!” Net voor record langste EU-top ooit compromis over ‘maar’ 390 in plaats van 500 miljard euro subsidies

Video: Reuters

Het heeft vier dagen en vier nachten geduurd, maar dinsdagochtend is tijdens de EU-top in Brussel dan toch een deal beklonken over de begroting voor 2021-2027 en het coronaherstelplan Next Generation EU, samen goed voor zowat 1.800 miljard euro. De staats- en regeringsleiders zijn het eens geraakt over 390 miljard euro aan subsidies in plaats van het oorspronkelijke voorziene 500 miljard.

Er komt ook een fonds voor landen die het hardst getroffen zijn door de Brexit en een relancefonds van 750 miljard euro, dat de zwaar getroffen Europese economieën over de coronacrisis heen moet helpen. Het record voor langste EU-top ooit werd net niet verbroken.

Om 5.31 uur dinsdagochtend kwam eindelijk witte rook in Brussel: Charles Michel tweette simpelweg “Deal!”

“Het waren moeilijke onderhandelingen, maar de marathon is in een succes geëindigd voor alle 27 lidstaten en vooral voor de inwoners van de Europese Unie”, zei een tevreden Raadsvoorzitter Charels Michel dinsdagochtend vroeg tijdens een persconferentie. “Dit is een sterke deal en vooral de juiste deal voor Europa op dit moment. We hebben getoond dat we geloven in onze gezamenlijke toekomst, dat Europa actie onderneemt. Ik geloof dat dit akkoord gezien zal worden als een cruciaal moment in de Europese geschiedenis.”

Ursula von der Leyen, de voorzitster van de Europese Commissie, feliciteerde Michel voor het harde werk van de afgelopen dagen. “Het succes van de Europese Raad is ook zijn succes”, zei ze. Ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel kreeg een speciale vermelding: Merkel trad de afgelopen dagen meermaals op als bruggenbouwer. “Dit akkoord loont absoluut de moeite. Twee maanden nadat het voorstel van een herstelfonds is gedaan, staat het er nu. Dat is een absoluut record in de Europese geschiedenis voor de creatie van een nieuw begrotingsinstrument”, zei ze. “Europa heeft de moed en de fantasie getoond om groot te denken. Dit is een historisch moment voor Europa.”

Michel en Von der Leyen benadrukten dat deze deal ongezien is. “Nooit eerder werd ons budget gelinkt aan klimaatdoelen. De Europese toekomst zal groen zijn.” Ook zal geïnvesteerd worden in een digitalisering. Het herstel van de lidstaten werd gelinkt aan die modernisering, die nagegaan zal worden aan de hand van bepaalde mijlpalen.

Met de bekendmaking van de deal kwam een einde aan vier dagen en vier nachten onderhandelen over de meerjarenbegroting tot 2027 – goed voor een budget van 1.074 miljard euro – en een relancefonds van 750 miljard euro, dat de zwaar getroffen Europese economieën over de coronacrisis heen moet helpen. De Europese Commissie gaat daarmee voor het eerst op grote schaal geld lenen op de kapitaalmarkten, gedekt door garanties van de lidstaten.

Wilmès: “Nog nooit zo ambitieus”

Volgens Belgisch premier Sophie Wilmès, die deelnam aan de gesprekken, is het een goed akkoord. “De Europese Unie heeft nog nooit eerder beslist om zo ambitieus te investeren in de toekomst.”

Wilmès verklaart: “De duur van deze top is even uitzonderlijk als het akkoord dat daarnet is bereikt, ondanks het vertrek van een nettobijdrager, het Verenigd Koninkrijk. De verwachtingen waren hooggespannen, met bijna 500 miljoen burgers die hun ogen op Brussel hadden gericht. We sturen hen nu een sterk signaal.”

Voor België waren er voornamelijk vijf aandachtspunten: Er zal een Brexit Adjustment Fund van 5 miljard euro worden opgericht om de landen en sectoren te helpen die het hardst worden getroffen door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. “We weten dat België zwaar getroffen zal worden door Brexit. Het Verenigd Koninkrijk is een belangrijke handelspartner. Dit fonds vormt dus een zeer waardevolle zuurstofbel voor onze economie.”

België zal in het kader van het cohesiebeleid 2,399 miljard euro ontvangen; dat is voor de transitieregio’s 200 miljoen meer dan het voorstel dat vrijdag op tafel lag. “Cohesiebeleid is cruciaal voor onze gewesten. Het is één van onze grootste prioriteiten en dus een belangrijk actiepunt. Uiteindelijk hebben we deze steun vrijwel kunnen stabiliseren op het huidige niveau.”»

Wat het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) betreft, betreurt België dat het totale volume van de enveloppe is afgenomen. “Daardoor verliest iedereen. Toch hebben we, gezien ons land onevenredig zwaar wordt getroffen, gevochten om ons verlies te beperken. Hierdoor konden we 100 miljoen euro terugverdienen ten opzichte van het voorstel van vrijdag.”

Ten slotte is het innen van de douanerechten sinds het begin van de begrotingsonderhandelingen altijd één van de stokpaardjes van België geweest. Tijdens de besprekingen in februari was hun aandeel teruggebracht tot 12,5% in plaats van 20%. Uiteindelijk zullen ze worden verhoogd tot 25%. “We mogen niet vergeten dat we het in 2018 nog over 10% hadden! Het is dus een mooie overwinning die de totale impact van het financiële kader en het herstelplan op onze begroting aanzienlijk zal verminderen.”

De ambities van Europa voor de komende jaren zullen namelijk resulteren in een geraamde extra budgettaire impact van 1,16 miljard per jaar, met een BNI-bijdrage die met een miljard stijgt. In de eerste cijfers die werden verspreid, was dat ongeveer 1,7 miljard euro. Aan de andere kant worden de opbrengsten voor de belangrijkste programma’s geschat op 18,3 miljard. “Bovendien mogen we nooit uit het oog verliezen dat België als kleine, open economie één van de grootste begunstigden is van de interne markt.”

Voor België is een conditionaliteitsmechanisme voor de rechtsstaat noodzakelijk. Sophie Wilmès preciseert: “Europa neem je met zijn waarden. Ik denk aan de waarden van de stichters, die worden opgesomd in het tweede artikel van het Verdrag betreffende de Europese Unie - met name vrijheid, gelijkheid, democratie, de rechtsstaat... We moeten deze waarden niet alleen omarmen als we het hebben over toetreding tot de EU. Ze moeten ons altijd leiden.” Het belang van de bescherming van de financiële belangen van de EU en het belang van de eerbiediging van de rechtsstaat zal daarom worden benadrukt door de invoering van een conditionaliteitsbepaling ter bescherming van de begroting en het herstelplan. In dit verband zal de Commissie in geval van niet-naleving maatregelen kunnen voorstellen die door de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen kunnen worden goedgekeurd. De Europese Raad zal snel op deze kwestie terugkomen.

Wat Next Generation EU betreft, daar blijft het oorspronkelijke bedrag van 750 miljard euro ongewijzigd. Een bedrag dat uiteindelijk is opgesplitst in 390 miljard euro aan subsidies en 360 miljard euro aan leningen. Premier Wilmès: “Het klopt dat de voorstellen van de Commissie zijn aangepast om tot een akkoord te komen. Het blijft een evenwicht tussen solidariteit en verantwoordelijkheid, wat België altijd heeft verdedigd.” Dit herstelplan zal in de tijd worden gespreid volgens het volgende principe: 70% vanaf 2021, 30% in 2023. De middelen zullen worden vrijgemaakt in functie van de vermindering van het BBP. Het belangrijkste onderdeel van dit herstelplan is de RRF (Recovery and Resilience Facility). Het gaat om 672,5 miljard euro, verdeeld in 53% leningen en 47% subsidies. Tenslotte zal een beheersmechanisme worden ingesteld om het juiste gebruik van de subsidies te kunnen controleren.

Frans president Emmanuel Macron had het over een historische dag voor Europa.

Verdeling van miljarden

Maandag waren de staats- en regeringsleiders van de 27 EU-landen het eindelijk eens geworden over een typisch Europees compromis. Twistappel was niet zozeer de omvang van het relanceplan om de gevolgen van de coronacrisis aan te pakken, maar wel de verdeling ervan. In het oorspronkelijke plan van de Franse president Macron en de Duitse bondskanselier Merkel ter waarde van 750 miljard euro zou 500 miljard worden ‘uitgedeeld’ in de vorm van subsidies en de resterende 250 miljard in de vorm van leningen. Tot groot ongenoegen van de vier zuinige landen (Oostenrijk, Denemarken, Zweden en Nederland), die al gauw steun kregen van Finland.

Vooral de Nederlandse premier Rutte toonde zich onverzettelijk, tot frustratie van de Franse president die naar verluidt ondiplomatisch hard met de vuist op tafel zou hebben geslagen, nadat hij er de dag voordien al mee gedreigd had het vliegtuig richting Parijs te nemen. Ook Angela Merkel reageerde meer dan eens kribbig. Maar de stoïcijnse Rutte gaf geen krimp.

“Deal!” Net voor record langste EU-top ooit compromis over ‘maar’ 390 in plaats van 500 miljard euro subsidies
Foto: EPA-EFE

Maandagochtend legde Europees president Charles Michel dan een voorstel op tafel om ‘maar’ 390 miljard euro uit te keren in de vorm van subsidies en de rest in de vorm van terugbetaalbare leningen. Aan het totaalbedrag wordt niet geraakt. Er zouden ook extra kortingen komen voor de grootste nettobetalers aan de Europese begroting. Vooral Nederland profiteert daar van: Den Haag ziet de jaarlijkse korting stijgen van anderhalf miljard tot ruim 1,9 miljard euro. Ook Denemarken, Duitsland, Oostenrijk en Zweden krijgen korting.

In de loop van maandag klonken de geluiden die doorsijpelden almaar optimistischer en het voorstel over 390 miljard euro subsidies zou het volgens Duitse bronnen uiteindelijk gehaald hebben. Daarmee was een belangrijke struikelsteen uit de weg geruimd om de gesprekken over de nieuwe meerjarenbegroting – voor een slordige 1.800 miljard euro – af te ronden.

Toch werd het opnieuw nachtwerk voor de Europese staatshoofden en regeringsleiders. De EU-top van Brussel, die zich vooraf als aartsmoeilijk aankondigde, ging vrijdagvoormiddag van start en had eigenlijk zaterdagavond al moeten eindigen.

Respect voor de rechtsstaat

Europees Raadsvoorzitter Charles Michel heeft zich de voorbije dagen - en nachten - in bochten gewrongen om telkens weer nieuwe compromisvoorstellen op tafel te leggen. De ‘zuinige lidstaten’ Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Zweden, en ook Finland ijverden niet alleen voor een kleiner herstelfonds dat het aandeel subsidies zo klein mogelijk houdt, maar dat ook strikte voorwaarden koppelt aan het geld. Zij staan lijnrecht tegenover zuidelijke lidstaten als Italië, Spanje, Griekenland en Portugal, die huiveren bij het idee dat andere Europese lidstaten hun relanceplannen zouden kunnen blokkeren in de Europese Raad.

“Deal!” Net voor record langste EU-top ooit compromis over ‘maar’ 390 in plaats van 500 miljard euro subsidies
Foto: AFP

Ander twistpunt is de koppeling van het geld aan het respect voor de rechtstaat. Daar wilden vooral Polen en Hongarije niet van weten. Warschau en Boedapest liepen de afgelopen jaren al geregeld tegen de lamp en zijn intussen het voorwerp van een artikel 7-procedure, die hen uiteindelijk het stemrecht in de Europese ministerraden kan kosten. Duitsland zou beloofd hebben de procedure tegen Hongarije snel voort te zetten.

Michel bleef bij een “vorm van voorwaardelijkheid” om respect voor de rechtstaat af te dwingen, stond in het voorstel van maandagavond, maar hoe dat mechanisme er precies uit moest zien bleef vaag. In een later ontwerp zou de voorwaardelijkheid zelfs nog afgezwakt zijn tot een benadrukken van het belang van respect voor de rechtstaat.

Record van Nice

Rond 3 uur dinsdagochtend klonk het dat de meeste zaken uitgeklaard waren en dat de staatshoofden en regeringsleiders aan de laatste gesprekken zouden beginnen. Even voor 4 uur werd gezegd dat een finale ontwerptekst “binnenkort” verwacht werd. Om 5.15 uur zouden leiders opnieuw samenkomen om die te bespreken.

Als ze daarmee zouden doorgaan tot na 6 uur, op wat intussen al dag vijf is, dan braken ze het record van de Europese top in Nice van december 2000. Toen beraadslaagden de EU-chefs van donderdagochtend tot maandagochtend over belangrijke aanpassingen aan het Verdrag over de Europese Unie, in de tot nog toe langste Europese top uit de geschiedenis.

Maar om 5.31 uur was de deal, nipt binnen de deadline, beklonken.

Corrigeer

NIEUWS