Rooie oortjes aan de Schelde: Diane De Keyzer vertelt in haar boek over het kleurrijke en tintelende leven van de prostitutie

© JVDP, RR

Antwerpen -

Het moet destijds een en ander geweest zijn op de Rietdijk. In het stukje Antwerpen, dat na de rechttrekking van de Scheldekaaien in de jaren 1880-1885 van de kaart geveegd werd, was prostitutie een nering als een ander. Het huidige Schipperskwartier is er niets tegen. In haar boek Quel Bordel vertelt Diane De Keyzer over de geschiedenis van de prostitutie.

Patrick Van de Perre

De eerlijkheid gebiedt om te zeggen dat Diane De Keyzer in Quel Bordel over veel meer schrijft dan alleen maar prostitutie in Antwerpen. Wie haar boek leest, leert dat er in Gent in 1698 een houten paard zou gestaan hebben waarop “lichte vrouwen” voor het publiek tentoongesteld werden.

Diane De Keyzer: “In al de boeken die ik geschreven heb, staan vrouwen centraal. Denk maar aan mijn boek Madame est servie, dat gaat over vrouwen die in dienst waren van welstellende families, met dat verschil dat dit boek over prostitutie gaat. Ook nu krijgen vrouwen de hoofdrol.”© Jan Van der Perre

Maar geef toe, als het over zondigheid gaat, is Antwerpen op zich al een apart verhaal waard. “In al de boeken die ik geschreven heb staan vrouwen centraal. Denk maar aan mijn boek Madame est servie, dat gaat over vrouwen die in dienst waren van welstellende families, met dat verschil dat dit boek over prostitutie gaat. Ook nu krijgen vrouwen de hoofdrol.”

Charles Baudelaire op bezoek

Maar genoeg daarover. In Antwerpen loopt, net zoals in andere steden, prostitutie als een rode draad doorheen de geschiedenis. Het Schipperskwartier, zoals we dat nu kennen, is een fenomeen dat zijn ontstaan kent in de vorige eeuw. In het verhaal van betaalde liefde van voor die tijd speelt de verdwenen Rietdijk een voorname rol.

Een tekening van ‘danszaal’ De Rietdijk uit de Chronijke van Antwerpen.© rr

“Voor 1880 was die plek belangrijk voor al wie op zoek ging naar het gezelschap van lichte vrouwen. De Rietdijk is door de rechttrekking van de Scheldekaaien na 1880, samen met een groot deel van de eerste en oudste wijk van Antwerpen, verdwenen. Het was een wijk met veel armoede waar prostitutie welig tierde”, zegt de auteur.

Een porseleinkaart van een luxebordeel op of rond de Rietdijk.© rr

De Rietdijk, die officieel als straatnaam nooit bestaan heeft, was het verlengde van de Burchtgracht. “De buurt bulkte van de ontuchthuizen. Vaak ging het om panden die werden uitgebaat door een bordeelhoudster, die op haar beurt huur betaalde aan niet zelden voorname heren uit de stad.”

Wie denkt dat de vrouwen in de buurt van de Rietdijk alleen door havelozen en dronkaards werden bezocht, vergist zich. Figuren met naam zoals de Franse schrijvers de Goncourt, Charles Baudelaire en de zonen van Victor Hugo bezochten het verdwenen stukje Antwerpen.

Drie Antwerpse prostituees laten zich fotograferen omstreeks 1900.© rr

“Ook Vincent Van Gogh, die in die periode een tijdje ingeschreven was aan de academie in Antwerpen, was een graag geziene gast in de buurt. Of hij met de vrouwen ‘meeging’ zal wellicht nooit duidelijk worden. Maar dat hij vaak op de Rietdijk aanwezig was, is wel zeker. Hij schilderde de prostituees. Zijn portret Kop van een prostituee uit 1885 is daar een bewijs van”, vertelt Diane De Keyzer.

Een ‘kristallen kast’ in de Spuistraat

Een ander sterk verhaal uit de Antwerpse prostitutie is dat van de Cristal Palace. Ook hier maakten veel bekende figuren hun opwachting. Schilders en dichters zoals James Ensor, Rik Wouters en Max Elskamp waren er graag gezien.

Van het gebouw in de Spuistraat, tegenwoordig de Gorterstraat, blijft niets meer over. In 1968 stortte het resterende gedeelte van het toen al gedegradeerde bordeel na een ontploffing in elkaar. Drie mensen, twee naaktdanseressen en een drummer, lieten het leven in een gebouw dat op het punt stond om gesaneerd te worden.

Een prostituee toont zich van haar beste kant in het begin van de twintigste eeuw. De foto is wellicht in België gemaakt door een Parijs bureau.© rr

“Spijtig genoeg zijn er van het interieur van de Cristal Palace weinig of geen foto’s. Maar het moet een parel geweest zijn met veel spiegels, felle kleuren en een tot de verbeelding sprekend Moors salon. De hoogtijdagen van dit bordeel situeren zich in de periode na de Eerste Wereldoorlog. Behalve eigen artistiek volk werd de Cristal Palace ook bezocht door buitenlandse kunstenaars”, vertelt Diane De Keyzer.

Later zou het bordeel nog een bescheiden revival kennen. “Onder meer Paul Snoek stelde er zijn boek Een hondsdolle tijd voor die gaat over de ‘kristallen kast’ zoals hij het etablissement noemde, en de verloedering van de buurt in de jaren zestig van de vorige eeuw”, gaat Diane De Keyzer verder.

De roman Een hondsdolle tijd van Paul Snoek werd voorgesteld in de Cristal Palace.© rr

Hoe de Stoofstraat aan zijn naam kwam?

Niemand die er bij stilstaat wanneer hij of zij door de Hoogstraat loopt, maar in deze buurt werd ooit de betaalde liefde beoefend. Achter de benaming Stoofstraat, een kleine zijsprong voor wie door de ook op zondag geopende winkelslinger wandelt, schuilt een pikant verleden.

“Net zoals in veel andere steden had je in Antwerpen stoven. Dat waren in de middeleeuwen badhuizen waar je vaak meer kon doen dan baden. Behalve een sociale ontmoetingsplaats waren stoven ook gelegenheden om een stovewijf te ontmoeten. Vooral in de gemengde stoven en de mannenstoven, er waren er ook voor vrouwen, was het een kleine moeite om een bad voor een bed in te ruilen.”

In haar boek vertelt Diane De Keyzer uitvoerig over één van de oudste en meest doodgezwegen beroepen ooit. Haar verhaal begint in vroege tijden en eindigt anno 2022 met getuigenissen van vrouwen uit het leven en de manier waarop prostitutie nu bedreven wordt.

Het boek is een tintelende, maar nooit vulgaire, geschiedenis voor wie vanop afstand kennis wil maken met de pikante kantjes van Antwerpen en andere Belgische steden.

Quel Bordel, de geschiedenis van de prostitutie in de België door Diane De Keyzer. Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts. 35 euro in de boekhandel.

Cover.© Uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts

Aangeboden door onze partners

Hoofdpunten

Aangeboden door onze partners

Beste van Plus