De crisis van de kale knikker

Britney Spears wil controle over de chaos in haar hoofd

Britney Spears wil controle over de chaos in haar hoofd

Foto: © ISOPIX

Popprinses Britney Spears zorgt dezer dagen voor opschudding met haar kaalgeschoren hoofd. Kale koppen hebben altijd al voor stof tot discussie gezorgd. Van exclusiviteit voor de adel tot zelfverminking.

Precies een week geleden haalde Spears de trimmer boven en zette hem op de kortste stand. Haar kapkunsten waren wereldwijd te bewonderen in de zondagskranten. Een dag later trok Britney met goudblonde pruik naar een feestje. Had zij al spijt? En wat heeft haar bezield?

Kapper Ludo van kapsalon L.A. Janssen in Antwerpen maakte iets dergelijks al eerder mee. ,,Enkele jaren geleden kwam hier een prachtige, jonge vrouw die wou dat ik haar haren kort knipte. Het model speelde geen rol. Enkele weken later stond ze hier terug. 'Ik vind het afschuwelijk, maar nog eens hetzelfde alstublieft', zei ze. 'Ik doe het om mijn man te kloten.'' Was dat de drijfveer van Spears? Zij verkeert sinds november in volle echtscheidingscrisis met Kevin Federline. Maar door haar vreemde gedrag dreigt Spears nu ook de twee kinderen kwijt te geraken die ze heeft met Federline.

Toen Delilah de haren van haar geliefde Samson afknipte, verloor hij zijn krachten. Doorheen de geschiedenis heeft een kaalgeschoren hoofd veel betekenissen gehad. In Egypte etaleerden mannen én vrouwen van adel hun rijkdom door luxueuze pruiken op hun kale knikker te zetten. Boeddhistische en christelijke monniken doen samen met hun haar afstand van wereldlijke geneugten en tonen zo hun vrome toewijding. Maar meestal wordt een kaalgeschoren hoofd geassocieerd met vernedering en het verlies van individualiteit. Bij de oude Grieken was een kale schedel het kenteken van een slaaf. Bij diezelfde Grieken kregen bruiden een lesje in nederigheid. Op de huwelijksochtend werden hun haren radicaal afgesneden. Vrouwen die hun man hadden bedrogen, werden niet gekapt, maar 'geplukt'. Hetzelfde lot ondergingen vrouwen na de Tweede Wereldoorlog als ze ervan verdacht werden dat ze met de vijand geslapen hadden.

Als robotten

Soldaten die op missie vertrekken, mogen ook in rij gaan staan voor een trimbeurt. Kaalscheren is in een oorlog een tactiek om de soldaten te ontmenselijken en gevangengenomen vijanden te straffen.

Het was ook een van de brutaliteiten toegepast in de concentratiekampen. Aäron Malinsky, rabbijn en docent aan de universiteit van Antwerpen, geeft drie redenen waarom de gevangenen dit moesten ondergaan. ,,Ten eerste ging het om de totale ontmenselijking. Ze waren kaal, kregen een nummer getatoeëerd, ze hadden geen naam meer. Ten tweede gebeurde het om hygiënische redenen, om epidemieën tegen te houden. Diegenen die niet meteen vergast werden, moesten zich te pletter werken. Als ze meteen zouden sterven, waren ze niet productief: een perverse logica. Ten slotte moesten mannen en vrouwen er hetzelfde uitzien, als robotten.''

Ondanks het trauma van het kaalscheren blijft de orthodoxe joodse gemeenschap vasthouden aan de traditie die zegt dat een vrouw haar haren moet verstoppen onder een netje of onder een pruik. ,,De natuurlijke haren van een vrouw zijn haar schoonheidskenmerk. Eenmaal getrouwd is het de gewoonte dat ze die schoonheid privé houdt voor haar man. Kaalscheren is zeker niet verplicht, al is er een minderheid die dat wel doet, als extra bewijs van hun geloof'', zegt Malinsky.

Soms, zoals in het geval van Spears, kiezen vrouwen er zelf voor haarloos door het leven te gaan. Een mens vraagt zich af waarom. ,,De schedel kaalscheren is een vorm van zelfverminking die vaak voorkomt in een rouwperiode'', verklaart Kris Roose, psychiater en hoofd van depressiekliniek in Jan Palfijn Gent. ,,Het is een noodkreet: 'Zie eens hoe slecht ik eruit zie, zo slecht voel ik me'. Anderen snijden zichzelf of verbranden zich met een sigaret.''

De Nederlandse psychiater Joost à Campo stelde vast dat er een verband is tussen drastische uiterlijke veranderingen en psychoses. Patiënten met psychotische stoornissen zoals schizofrenie ondergaan vaak plastische chirurgie, scheren zich kaal of laten zich tatoeëren. Extra redenen om ons zorgen te maken over Britney. Nadat La Spears zich kaalschoor, trok ze naar de tattooshop, waar ze zich twee tatoeages liet zetten: een mondje op haar pols en een kruisteken op haar heup.

,,Zulke daden zijn een veruiterlijking van wat zich in het onbewuste afspeelt. Op die manier willen ze controle krijgen over de chaos in hun hoofd'', zegt Roose.

Mooie haren, mooie kinderen

Britney's daden lijken een instinctieve, bijna dierlijke reactie. Haarverlies na een trauma komt overigens ook bij dieren voor. ,,Soms valt het haar spontaan uit, zoals bij honden na het overlijden van hun baasje. Maar een dier kan zichzelf ook bewust van zijn haren of veren ontdoen. De grijze papegaai plukt zijn veren als hij te lang alleen zit doordat het baasje op reis is'', zegt Roland Van Bocxstaele, huisbioloog van dierenpark Planckendael.

De foto's van Spears' naakte schedel gingen de hele wereld rond. Hoe komt het dat een kale vrouw zulke heftige reacties uitlokt? ,,Het stoot ons zo tegen de borst omdat het geen natuurlijk verschijnsel is'', zegt Van Bocxstaele. ,,Een weelderige haardos is een van de kenmerken die ons aantrekkelijk maken voor het andere geslacht. Het draait allemaal rond status. De status van een man wordt bepaald door geld en door een mooie vrouw. Een knappe, gezond uitziende vrouw zal zijn genen het best tot uiting laten komen, zij zal hem mooie kinderen schenken. Mooiere, betere dan die van een ander.''

Vaak knippen vrouwen hun haren kort nadat hun huwelijk op de klippen gelopen is. ,,Na een scheiding willen ze af van het gevoel afhankelijk te zijn van een man. In die overgang naar onafhankelijkheid is er altijd een fase van verzet'', zegt psychiater Roose. ,,Ze willen niet meer seksueel aantrekkelijk zijn. 'Voor wie zou ik dat moeten doen?' vragen ze zich af. Geen gedoe meer, vanaf nu kiezen ze voor efficiëntie en een kort, praktisch kapsel hoort daarbij. Die fase duurt meestal niet lang, na een tijdje willen ze die vrouwelijke rol weer opnemen.'' Ook Britney verlangde snel terug naar wapperende haren. Een dag later al moest een pruik soelaas brengen.

Corrigeer

MEER NIEUWS