Fit & Gezond

,,Champa had geen andere uitweg''

Dochter van Sonja Ottoy (54) pleegde zelfmoord na depressies

Dochter van Sonja Ottoy (54) pleegde zelfmoord na depressies

Sonja Ottoy: ,, Na Champa's dood was ik ook boos. Boos op mezelf: ik had meer moeten, meer kunnen doen. Foto: © MARC HERREMANS -VUM

Sonja Ottoy (54) verloor twee jaar geleden haar jongste dochter Champa (24). Zelfdoding na enkele depressies. ,,De ernst van de depressies is me pas achteraf duidelijk geworden'', zegt Sonja. ,,Ik wist niet wat een depressie was, herkende de signalen niet, wist niet waar hulp te zoeken. Vandaag vraag ik me af: had ik meer kunnen doen?''

Champa, mijn jongste dochter, is van Indische origine'' zegt Sonja Ottoy (54). ,,Toen ze twee was, hebben we haar geadopteerd. Een lief, vrolijk kind. Héél sociaal en intelligent. Ze studeerde voor maatschappelijk assistente. Dat was haar op het lijf geschreven want ze nam het altijd op voor de zwakkeren in de maatschappij.''

,,Rond nieuwjaar 2000 - Champa was toen twintig - zei ze me plots: 'Mama, ik ben bang om na de kerstvakantie terug naar school te gaan.' Dat kwam heel onverwacht. Champa zat in haar laatste jaar en haalde zeer goede resultaten.''

,,Het kwam niet in me op dat mijn dochter misschien een depressie had. Ik kende dat niet want ik had er nog nooit mee te maken gehad. Champa stopte met haar studies. We lieten haar even tot rust komen en ze ging al snel op zoek naar een studentenjob. Ze had dus nog de kracht om zich nuttig bezig te houden. Na de grote vakantie schreef ze zich opnieuw op school in.''

,,Het nieuwe academiejaar was nog maar enkele dagen bezig of Champa deed een zelfmoordpoging Een ongelooflijke klap. Ik had het niet eens zien aankomen. Alles leek weer in orde, maar op slag werd alles anders.''

Geen of te laat hulp gezocht

In België worden zeven zelfmoorden per dag gepleegd. Daarmee bekleden we wereldwijd een zeer hoge plaats. Zelfdoding is de eerste doodsoorzaak bij mannen tussen 25 en 44 jaar en - na kanker - de tweede doodsoorzaak bij vrouwen in die leeftijdsgroep. Ook bij jongeren tussen 14 en 24 jaar is zelfmoord - na verkeersongevallen - de tweede doder.

Elke week stappen in Vlaanderen twee jonge mensen onder de 25 jaar uit het leven. Het aantal zelfdodingen door jongeren is de jongste tien jaar meer dan verdubbeld. Zestig tot tachtig procent van de zelfmoorden gebeurt door iemand met een depressieve achtergrond.

,,Er is altijd meer dan één oorzaak of verklaring voor een zelfmoord'', zegt professor Cees van Heeringen van de Universiteit Gent, ,,maar het grote taboe dat bij ons op psychische ziekten rust - waardoor mensen geen of laat hulp zoeken - speelt zeker een belangrijke rol.''

Uit een bevraging door de Universiteit Gent van meer dan vierduizend jongeren tussen 14 en 17 jaar blijkt dat één op de tien meisjes en vier procent van de jongens zichzelf verminkt. Ruim één op de drie meisjes en veertien procent van de jongens speelt met de gedachte. Ook met deze onthutsende cijfers staan we aan de top van de wereld.

In Nederland, waar de cijfers maar de helft van Vlaanderen bedragen, zijn veel meer ouders, broers en zussen op de hoogte van de zelfverminking. Onze jongeren nemen eerder vrienden of een leerkracht in vertrouwen. ,,Als ouders ontdekken dat een kind een overdosis heeft genomen, komt een deel - uit schaamte - niet eens in het ziekenhuis terecht'', zegt van Heeringen. ,,Het is overigens een wijdverbreid misverstand - ook bij hulpverleners - dat alleen ernstig depressieve mensen zelfmoordplannen koesteren. Niet de ernst van de depressie maar de mate van hulpeloosheid bepaalt het risico op zelfdoding. Naast depressies kan ook erfelijkheid meespelen.''

Verder zonder nazorg

Sonja: ,,Na de zelfmoordpoging was het overduidelijk dat er meer aan de hand was dan een voorbijgaand dipje. Dit kon ik niet alleen klaren. Champa werd enkele dagen in een ziekenhuis opgenomen, had daar een gesprek met een psycholoog en een psychiater, maar eens uit het ziekenhuis stonden we er alleen voor. Geen doorverwijzing. De wereld van de geestelijke gezondheidszorg is heel gesloten en was me onbekend. Wie kon helpen? Via vertrouwenspersonen zijn we bij een goede therapeute terechtgekomen.''

We hebben het van verschillende getuigen in deze reeks gehoord: na een zelfmoordpoging wordt de patiënt niet zelden zonder enige nazorg ontslaan. ,,Familie en omgeving weten vaak niet hoe ze moeten omgaan met iemand die depressief is'', zegt Mieke Craeymeersch, directeur van Similes, een vereniging voor familie en vrienden van mensen met psychiatrische problemen. ,,Partners, ouders en kinderen hebben nood aan veel informatie en ondersteuning maar weten niet altijd waar ze die kunnen vinden.''

,,Tenzij de patiënt in behandeling is bij een omgevingspsycholoog wordt een gezin nooit bij de therapie betrokken. Soms kennen de partner en de kinderen niet eens de diagnose. De rechten van de patiënt zijn belangrijk, maar soms gaat het beroepsgeheim wel heel ver. Anderzijds misbruiken sommige partners een depressie bij een echtscheiding.''

,,Veel gezinnen en patiënten raken in een sociaal isolement. Vrienden en kennissen haken af: 'Altijd dat gezaag en je krijgt er niet eens een kop koffie'. Niet zelden zonderen families zich zelf af. Ook de omgeving is het slachtoffer van het stigma. Velen zitten met een schuldgevoel. Ga naar een zelfhulpgroep, zoek sleutelfiguren waar je begrip en hulp van kunt verwachten. Een depressie is zeer belastend voor een gezin. Het wordt uitkijken dat je er zelf niet onderdoor gaat.''

Ongelooflijk veel verdriet

,,Nadat ze met een therapeute ging praten, ging het stilaan beter met Champa'', vervolgt Sonja. ,,Al waren er ook periodes dat ze zeer angstig was. In maart 2003 wou mijn dochter dolgraag naar haar geboorteland. Toen we vertrokken, waren alle problemen - ogenschijnlijk - weer van de baan. Champa had een goede job, een toffe vriend. Wij bezochten onder meer het weeshuis van moeder Theresa in Calcutta waar Champa tot haar twee jaar verbleef. Na drie weken waren we terug. Champa kreeg het heel moeilijk.''

,,De oorlog in Irak, de armoede, de onrechtvaardigheid, de ellende in de wereld Champa zat daar ontzettend mee. Waarom werd ik uit honderdduizend kinderen gekozen om in het westen op te groeien en niet die anderen? Ze voelde zich schuldig tegenover zij die achtergebleven waren, kreeg een identiteitscrisis. Kort na onze reis naar India wou Champa terug. Om haar familie te gaan zoeken. Het is er niet van gekomen...''

,,Op 31 oktober 2003 belden twee politieagenten bij ons aan. ,,Wij hebben slecht nieuws, mevrouw. Uw dochter heeft een ongeval gehad Ze is overleden." Ik voelde geen emotie. Op automatische piloot reed ik zo snel mogelijk naar het ziekenhuis want ik was er rotsvast van overtuigd dat de politie zich vergist had.''

,,De dagen voor de crematie wou ik zoveel mogelijk bij Champa zijn. Ik had haar nog zoveel te vertellen. Wou haar voelen, zeggen hoe zielsveel ik van haar hield en hoeveel pijn en verdriet ik had. Ook wou ik haar vragen hoe het nu verder moest met mij."

Verdrietig, schuldig, boos

,,Een kind door zelfdoding verliezen, is het ergste wat je kan overkomen maar Champa had geen andere uitweg. Ze is gezwicht onder het kolossale gewicht van al wat ze in haar rugzakje droeg: haar identiteitscrisis, het onrecht in de wereld. Ze wou ontwikkelingshelper in India worden maar tegelijk twijfelde ze of ze er - met haar westerse opvoeding - wel zou kunnen aarden. Dat zat ook nog in haar rugzakje.''

,,Pas na de crematie drong tot me door wat er gebeurd was. Ik had ongelooflijk veel verdriet. Verdriet om al wat was geweest. Verdriet om wat niet meer komen zou. Schuldgevoelens ook. Wat heb ik niet gezien? Was ik te weinig attent? En ik was boos ook. Niet op Champa, maar op mezelf. Ik had meer moeten, meer kunnen doen. Had ik haar zelfdoding kunnen voorkomen? Nooit zal ik het antwoord kennen.''

,,Achteraf bekeken zijn er signalen geweest waarop ik had moeten inspelen. Het weekend vóór mijn verjaardag - het was de laatste keer dat ik haar zag - heeft Champa me niet één, twee, drie maar vier keer innig vastgepakt. Heeft ze toen afscheid genomen? Ze belde me op de vooravond van mijn verjaardag. Ze was licht verkouden. Het was een dinsdag. 's Vrijdags was ze er niet meer. Waarom heb ik haar niet meer gebeld om naar haar verkoudheid te informeren?''

Meer empathie nodig

Marc Vande Gucht, die zelf ook een dochter aan zelfdoding verloor, ijvert met andere nabestaanden met de vzw Ga voor Geluk voor meer empathie in de samenleving. ,,Wij leren onze jongeren niet genoeg omgaan met groeipijnen. De dood, lijden, depressies, een andere seksuele geaardheid We móeten daar over praten. Ouders, het onderwijs, jeugdbewegingen en de overheid kunnen kinderen daar meer in begeleiden.''

,,Ook op de werkvloer moet er meer aandacht komen voor het emotionele. Een manager zonder inlevingsvermogen is geen goede manager. Mensen met verantwoordelijkheid zouden moeten worden opgeleid om signalen van depressie en zelfmoord te herkennen.''

Steeds meer mensen krijgen een depressie door hun werk, weet Muriel Vanderveken, voorzitster van de Belgische Liga van Depressie . ,,Wij krijgen geen depressieve werklozen aan de hulplijn, wel depressieve werknemers.''

Sonja: ,,Na de zelfmoordpoging is Champa constant in therapie geweest. Ze heeft een tijd antidepressiva genomen maar was daar uit eigen beweging mee gestopt. Ook dat wist ik niet, dat je niet zomaar mag stoppen met antidepressiva. Ik betreur dat ik zo weinig van depressies afwist.''

,,Vandaag begeleid ik praatgroepen voor nabestaanden van zelfdoding. Ik wil het negatieve dat ik heb meegemaakt ombuigen tot iets positiefs. In het begin was ik bang, beschaamd zelfs om op straat te komen. Het voelde alsof ik een bord voor mijn kop droeg met het opschrift: 'Mijn dochter heeft zelfmoord gepleegd. Staar me niet zo aan. Denk niet: daar moet toch iets heel ergs gebeurd zijn in dat gezin'.''

,,Ik begrijp de zelfdoding van mijn dochter. Psychisch lijden moet heel erg zijn. Je krijgt daar pas begrip voor als je er in je onmiddellijke omgeving mee geconfronteerd wordt. Maar dat aanvaarden en verder gaan met je leven, is een andere zaak. Daarom: in godsnaam, praat erover. Blijf er niet mee zitten!''



www.zelfdoding.be. 02/361.21.28. www.gavoorgeluk.be

Corrigeer

Het beste van Enkel voor abonnees