Onze reporter een namiddag bij de 5.000 chassidische joden van Antwerpen, de meest gesloten gemeenschap van het land

Vrouwen met pruiken en mannen met pijpenkrullen

ANTWERPEN - Komt een chassidische jood een eethuis binnen. Op zijn hoofd staat een hoed die nog ook eens in een plastic zak zit, als bescherming tegen de regen. Vraagt de baas van het eethuis: wil je je hoed niet in een zak steken waar Hoffy's, de naam van mijn zaak, op staat? Dat zou goede reclame zijn voor mij. Vraagt die andere jood meteen: hoeveel betaal je me daarvoor? Waarop ze alle twee in een bulderlach losbarsten. Echt meegemaakt, in het nochtans zeer gesloten chassidisch joodse milieu in Antwerpen, waar een leegloop bezig is.

De joodse gemeenschap in Antwerpen was twee keer nieuws deze week. Ophef na de uitspraken van de Beringse schepen Selahattin Koçak die stelde dat 'de moslimgemeenschap wel eens beter geïntegreerd zou kunnen zijn dan de chassidische joden'. En opnieuw nieuws toen bleek dat het aantal Belgische joden, dat in 2010 emigreerde naar Israël, met 63 procent is gestegen. Het zijn vooral chassidische joden, de ultra-orthodoxen onder de joden. Door de crisis in de diamantsector hebben ze minder geld, waardoor ze niet meer helemaal op zichzelf teruggetrokken kunnen leven. In hun wereld met eigen scholen en rusthuizen. Homes waar er bijvoorbeeld twee liften zijn: een met drukknoppen voor weekdagen en een met spraaktechnologie voor de sabbat. De gemeenschap kan dat financieel niet langer alleen dragen, maar subsidies van de Vlaamse gemeenschap willen ze liever niet, want dan moeten ze ook niet ultra-orthodoxen toelaten. Dan liever verhuizen naar Israël.

Wandel het Centraal Station van Antwerpen links uit en je weet al gauw wanneer je in de chassidische wijk bent. De mannen en jongetjes lopen er allemaal in het pak, hebben pijpenkrullen en op hun hoofd staat een hoed. Omdat het vandaag regent, zit die hoed nog eens in een plastic zak. Professor Ludo Abicht, kenner van de Joodse cultuur en onze gids, licht dat toe: 'Zaterdag is het sabbat en dan mag niet gewerkt worden. Zelfs een paraplu dragen is dan verboden want dat leidt de geest te veel af. Dus hebben ze er iets op gevonden: een plastic zak rond de hoed. Bij uitbreiding doen ze dat nu ook op alle regendagen.'

De sabbat verklaart ook meteen waarom die 5.000 chassidische joden zo dicht bijeen wonen. Ze gaan namelijk allemaal naar dezelfde synagoge en op de sabbat mag je maar een beperkt aantal stappen zetten. Dus woon je best dicht bij jouw gebedshuis.

Mooie Rachel praat

Nu is het donderdag en is de wijk in volle bedrijvigheid. Veel juweliers maar ook reguliere handelszaken. In de kruidenierswinkels staat vaak een vrouw aan de kassa. Als je een samenleving wil leren kennen, praat dan met de vrouwen. Maar Ludo Abicht schat de kans dat een kruideniersdame met ons wil praten klein in. 'Een tijd geleden maakte iemand een universiteitsthesis over de vrouw in de chassidische samenleving. De onderzoekster kreeg geen enkele chassidische vrouw te spreken. Want zij redeneren zo: wat hebben wij te winnen met een gesprek met niet-vromen - chassid is het Hebreeuwse woord voor vroom. Al die niet-vromen vertragen alleen maar de komst van de messiah waar wij zo naar verlangen. We laten ons dus maar best zo weinig mogelijk met hen in.'

Maar kijk, het is onze geluksdag. Rachel wil even praten. Mooie vrouw trouwens. Een beetje een stoute lach en glanzend zwart haar. Maar... is dat geen pruik? 'Inderdaad, dit is een pruik. Getrouwde vrouwen hebben de keus tussen een hoofddoek en een pruik. Ik draag een pruik en heb daar geen probleem mee.'

Rachel is 34 en moeder van vier zonen en twee dochters. Haar man doet in import/export en gaat overal controleren of voedingswaren wel koosjer zijn geproduceerd. 'Dus is hij vaak van huis weg maar altijd brengt hij een cadeautje mee. Het was tussen ons echt liefde op het eerste zicht en dat is het nog steeds.'

Dan moet je vragen: hoe leerden jullie elkaar kennen? En schrik ik van het koude antwoord: 'Via een matchmaker, een huwelijksbemiddelaar zeg maar. Zo gaat dat altijd bij ons. De matchmaker komt je over een huwelijkskandidaat praten en dan heb je alle vrijheid om ja of neen te zeggen op de vraag of je die kandidaat wil ontmoeten. Het betekent dat je heel veel huiswerk moet doen om zoveel mogelijk te weten te komen over die jongen. Ik ga eerlijk zijn: ik heb vele keren neen gezegd. Maar de eerste keer dat ik de voorgestelde jongen wel wilde ontmoeten, was het raak. Dan duurde het toch nog negen maanden eer we trouwden. Negen maanden waarin we elkaar ontmoetten, ook zonder dat er anderen bij waren. Ik zeg dat er maar bij omdat er van die verhaaltjes de ronde doen alsof bij ons een koppeltje voor het huwelijk geen privémomenten zou hebben. Allemaal quatsch.'

Rachel was twintig toen ze trouwde. 'In ons milieu is dat vrij laat. Nu heb ik zes kinderen en zij baren me zorgen. Niet dat het stoute kinderen zijn of dat ze een leven willen zoals de andere kinderen. Dat niet. Wij hebben thuis bijvoorbeeld geen tv maar daarover doen de kinderen nooit moeilijk. Nee, er zijn andere zorgen. Kijk, als moeder moet ik ook helpen zoeken naar een geschikte huwelijkspartner en dat is een zware verantwoordelijkheid. Want je wil het toch niet gedroomd hebben dat je als moeder de verkeerde levenspartner voor je kinderen koos.'

Met seksklachten naar de rabbijn

Er is een tante de winkel binnengekomen, die meteen geruststellende woorden vindt: 'Het scheidingspercentage bij chassidische joden ligt veel lager dan bij de anderen. Dus doen wij als moeder onze job toch wel goed.' Dan tegen ons: 'Schrijf maar in de krant dat wij allemaal heel gelukkige gezinnen zijn.'

Het kan toch niet dat jonge joden nooit revolteren tegen dit enge keurslijf. Professor Ludo Abicht weet wel anders: 'Collega en psychiater Willy Szafran van de VUB heeft er onderzoek naar gedaan. Er zijn wel degelijk afvallers maar dat wordt angstvallig stilgehouden. Die afvallers beïnvloeden de totaalcijfers amper omdat er zoveel geboortes zijn. Bij de chassidische joden is anticonceptie verboden. Voortplanting is een plicht. Daarom kan een man of een vrouw bij de rabbijn gaan klagen wanneer de partner zijn huiswerk niet doet. Seks moet, maar je mag er niet van genieten. De meest extreme koppels gebruiken inderdaad een laken met een gat in, om genot te vermijden.'

Het jonge meisje dat in restaurant Hoffy's het tafellaken voor haar huwelijksfeest komt kiezen, straalt alleszins van geluk en blijdschap. Met haar spreken lukt niet. Ze draait zich meteen zedig om. Haar moeder ook. Maar we zijn hier vooral voor het voedsel. Onze allereerste koosjere maaltijd. Mochi Hoffman (52) is de Sergio Herman van dienst. Hij lacht om de vergelijking. 'Nee, ik heb ook geen televisie. Te veel seks daarop. We kijken films op video. En ik lees de kranten. Van daar ken ik Sergio Herman en die andere... Peter Goossens. Als ze eens een programma willen maken over koosjer koken zijn ze welkom.'

Geen televisie dus. Dan ook geen internet? 'Wij hebben filternet', grapt Mochi meteen. 'Dat is internet maar met een zeer zware kuisheidsfilter op. Een bedrijf uit Amerika plaatst die filters. Ik gebruik internet om te mailen met mijn kinderen. Ook zij vonden hun partner met een bemiddelaar. Soms biedt die een huwelijkskandidaat aan die in Amerika woont of in Engeland. En dan verhuizen je kinderen. Zo is het bij mij gebeurd.'

Ken je die van Mozes

Ook Mochi's kinderen zeurden nooit om een tv. 'Wel om een huisdier maar dat is bij ons verboden want honden en katten zijn onrein. Een vis in een bokaal kregen de kinderen wel.' Het woord valt constant: rein. Of de variaties puur en zuiver. Zijn de chassidische mensen dan zoveel gezonder? Worden zij niet ziek? Mochi schudt eerlijk van neen en wrijft over zijn buik. 'We zouden allemaal een beetje meer aan sport moeten doen. En we hebben onze eigen typische ziektes. Veel stressklachten door problemen met de opvoeding. Maar we trachten dat weg te spoelen met humor. Ken je die van Mozes die op de Sinaïberg de Thora van God ontvangt en die dan aan het mensdom tracht te slijten? Niemand wil die wetboeken want er staat onder andere in dat overspel niet mag. Tot Mozes bij de joden komt. Die happen meteen toe... omdat het gratis is.'

Nu het ijs helemaal gebroken is, durf ik pas te vragen of Mochi op straat nooit is uitgelachen om zijn verschijning? 'Tuurlijk wel. Nu nog soms. Dan draai ik me gewoon om, om te zien wie met me lacht. Ik spreek ze aan en dan durven ze vaak niets meer te zeggen. Nee, ik neem ze het niet kwalijk.'

Na de heerlijke lunch vertelt professor Abicht nog iets absurd. 'U vroeg daarnet aan Mochi iets over zijn uiterlijk. Die mannen zien dat wel anders. Ze vinden dat zij de norm zijn en de rest de afwijking. Ik stond eens buiten met Mochi te praten toen een bende Hare Krishna's passeerde. Mochi zei: kijk eens, die zottekes zijn daar weer. Terwijl ik dacht: wie ziet er nu eigenlijk het vreemdst uit?'



Corrigeer

IN HET NIEUWS

Verkiezingen in jouw gemeente:

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees