Geriater Lucien De Cock over de geschiedenis van de dodencultus

,,We moeten meer aan kerkhoftoerisme doen''

,,We moeten meer aan kerkhoftoerisme doen''

Lucien De Cock: ,,Door met de dodencultus bezig te zijn, heb ik leren houden van het leven.'' Foto: © MARC HERREMANS -VUM

Geriater Lucien De Cock (58) laat zich van een andere kant kennen. In zijn boeken Rituelen en gewoonten in Europa en Begraafplaatsen in Europa, samen goed voor meer dan 1.200 pagina's, vertelt hij over hoe wij de voorbije eeuwen in onze contreien zijn omgegaan met sterven en begraven. ,,Een standaardwerk'', zegt hij zelf.

Hij heeft er veertig jaar aan gewerkt, zegt hij, om al die informatie over de dodencultus bij elkaar te krijgen. ,,Het is begonnen met een leraar uit de poësis die het over het existentialisme had. De interesse voor leven en dood is sindsdien nooit meer weggeweest. Het heeft zeker bijgedragen tot mijn keuze om geneeskunde te studeren, en het heeft geleid tot veertig jaar lang lezen over de dood en evenveel jaren kerkhoven bezoeken.''



Is dat het macabere kantje van de beroemde geriater? ,,Je moet dat zo niet zien. Mensen weten zich tegenover de dood zo moeilijk een houding te geven. Kijk naar een klassieke begrafenis. Ver weg van de put waarin hij zal worden neergelaten, nemen de nabestaanden afscheid van de afgestorvene. Nog niet eens zo lang geleden namen we afscheid bij de put, in de put zelfs. Letterlijk meegaan tot bij de laatste rustplaats, dat was pas ten volle afscheid nemen. Vandaag hebben we het daar lastig mee, maar ik vind het de beste manier om echt afscheid te nemen.''

,,Er zijn periodes in de geschiedenis, soms ook in andere culturen, waar men er veel beter in slaagde dood een plaats te geven. Neem de Etrusken. Die bouwden een huis voor hun doden. Wat doen ze vandaag nog in Hawaï? Op zondag met het hele gezin picknicken op het graf van de afgestorvene. Is dat niet mooi? In Mexico eten en drinken ze op iemands graf. De eerste christenen werden in de catacomben gelegd, waar werd gebeden, gegeten en gedronken, en geslapen.''

,,Lange tijd hebben wij onze doden begraven op kerkhoven die letterlijk rond de kerk lagen. Na de mis bleven de kerkgangers dan even verwijlen bij hun dode dierbaren. Mensen vonden die nabijheid belangrijk. Vandaag hebben we onze doden liever wat verder af.''

,,Weet je, door enerzijds met geriatrie en anderzijds met de dodencultus bezig te zijn, heb ik leren houden van het leven. Hoe meer ik met de dood bezig ben, hoe zinvoller ik het leven vind.''

Brassens en Van Gogh

Wat vindt u van kerkhoftoerisme?

,,We zouden het meer moeten doen. Ik bedoel: al die prachtige dingen die er op kerkhoven te zien zijn! Je moet de grafteksten eens lezen: al die verhalen die er voor het oprapen liggen! Alleen al van de ontelbare gesprekken die ik heb gevoerd met kerkhofbezoekers zou ik een boek kunnen schrijven. Natuurlijk is een kerkhof een plaats van bezinning en rouwen. Bijgevolg moet je een kerkhof altijd met de nodige eerbied betreden. Maar zodra de treurnis in je leven zijn plaats heeft gekregen, zie je hoe mooi een graf en een kerkhof kunnen zijn. Eerlijk, ik kan genieten van de schoonheid van een begraafplaats.''



Kerkhoven leren ons veel, bijvoorbeeld dat pedofielen al honderd jaar geleden dodelijke slachtoffers maakten.

,,Voilà! We spreken over Ann en Eefje, Loubna Benaïssa, Julie en Mélissa, maar we zijn vergeten wie daar op het kerkhof van Evere liggen: Jeanne Van Calk en Annette Bellot. Jeanne werd in 1906 op achtjarige leeftijd door een pedofiel vermoord. Onder haar grafmonument bevinden zich twee kisten: een voor haar romp en een voor haar benen - hij had het kind in stukken gesneden. Annette Bellot was vijf toen ze in 1907 werd verkracht en gewurgd. Kerkhoven vertellen ons ook dat we niets hebben geleerd, hé!''



Toon me je graf en ik zal je zeggen wie je bent. Klopt dat?

,,Absoluut. In de dood is iedereen gelijk , zegt men. Dat is maar half waar. Het laatste verschil tussen mensen zie je in de steen of het monument dat op hun graf komt. Als je wilt weten hoe belangrijk de champagneboeren waren, moet je maar eens op het kerkhof van Reims kijken. Je kunt er niet naast kijken. Père Lachaise, Laken, Highgate Cemetery... Het is overal van dat. Nu en dan ontmoet je een beroemdheid die zich daar niet aan heeft laten vangen. Georges Brassens bijvoorbeeld ligt begraven op het Cimetière des pauvres in Sète, hoewel vlakbij het rijke Cimetière des marins ligt. Of dat van Van Gogh; twee kleine steentjes op het kerkhof van Auvers-sur-Oise.''

Grafmonument voor romanticus

Welk kerkhof vindt u het mooiste?

,,Alle kerkhoven in Italië zijn prachtig. Père Lachaise: reusachtig en artistiek. Het Zentralfriedhof in Wenen: ongelooflijk. Highgate Cemetery en Kensal Green in Londen: monumentaal. Het mooiste kerkhof? Als ik dan toch moet kiezen: het Cimitero di Staglieno in Genua. Dat is één gigantisch museum van beeldhouwkunst.''

,,Het mooiste graf is voor mij dat van de Russische danser Rudolf Nurejev, op de Russisch-orthodoxe begraafplaats van Sainte Geneviève des Bois, op zo'n tachtig kilometer van Parijs. Over zijn graf ligt een mozaïek die eruitziet als een Perzisch tapijt. Onwaarschijnlijk mooi.''

,,Het graf dat het meeste indruk op mij heeft gemaakt en waar ik misschien wel drie uur bij ben blijven stilstaan, is dat van Eugène Goblet, vrijdenker en rector van de ULB van 1896 tot 1898, in Court-Saint-Etienne in Waals-Brabant. Op dat graf, een soort tempel, staan alle grote tekens van alle grote wereldgodsdiensten. Indrukwekkend.''

Leven na de dood

Eén geheim geeft de dood niet prijs: wat gebeurt er met onze ziel?

,,Dat zal altijd een onderwerp van discussie blijven. Hebben we een ziel en zo ja, wat gebeurt daarmee na onze dood? Als katholiek - dat hoor je niet vaak van een wetenschapper - ben ik daar vrij gerust in. Natuurlijk kan ik niet bewijzen dat er iets als een ziel bestaat die na de dood in een hiernamaals verder leeft. Ik hoop wel dat het zo is. Dat vind ik een geruststellende gedachte. Al houd ik me voorlopig stevig vast aan het leven, dat toch zo mooi is. Maar als ze morgen zeggen dat het gedaan is, zal ik dat aanvaarden en bekijken wat voor moois ik in mijn laatste 24 uur nog kan doen.''

Begraafplaatsen in Europa (762 blz.) en Rituelen en gewoonten in Europa (500 blz.) verschijnen in de reeks Geschiedenis van de dood van uitgeverij Davidsfonds en kosten elk 29,95 euro.

Corrigeer

IN HET NIEUWS

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees