Nieuw onderzoek biedt hoop aan kankerpatiënten

Nieuw onderzoek biedt hoop aan kankerpatiënten
,,Het onderzoek dat het gezicht van medicijnen zal veranderen'', zo omschrijft het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Nature een nieuwe bloedvatenstudie. Over de hele wereld zouden er zo'n 500 miljoen mensen geholpen kunnen worden met de medicijnen van 'angiogenese' of bloedvatenonderzoek. De Belgische topspecialist Peter Carmeliet geeft in Nature deze week een overzicht van de mogelijkheden. Maar wat is 'angiogenese' en hoe helpt het ons? Carmeliet, als moleculair bioloog verbonden aan de KU Leuven en het onderzoekscentrum VIB, geeft tekst en uitleg.

Wat is 'angiogenese'?

,,Angiogenese'' is de wegenwacht van het lichaam. Bloedvaten zijn de 'snelwegen' die het zuurstof door het lichaam vervoeren, en ,,angiogenese'' is de vorming van die nieuwe bloedvaten. De bloedvaten zijn broodnodig: zonder zuurstof sterven de organen.

In periodes dat mensen veel groeien, bijvoorbeeld in de jeugd of zelfs nog als ongeboren kind, is de angiogenese erg actief: er is veel zuurstof nodig om nieuwe cellen op te bouwen. Daarna wordt de angiogenese een soort onderhoudsdienst, die de bloedvaten in goede staat houdt. Op momenten dat de cellen weer extra veel zuurstof nodig hebben, bijvoorbeeld om een wonde te genezen, is de angiogenese tijdelijk weer actiever.

Elke verstoring in de angiogenese, of er nu te veel of te weinig zuurstof wordt aangevoerd, kan aanleiding geven tot ziektes.

Hoe helpt angiogenese bij de behandeling van kanker?

Het principe is vergelijkbaar met het doven van een kaars: wanneer een kaars geen zuurstof meer heeft, dooft de vlam uit. Bij kankercellen is het net zo. Als kankercellen willen groeien, hebben ze zuurstof nodig. Zieke cellen trekken dus meer bloedvaten aan zodat ze extra zuurstof krijgen. Door de zuurstoftoevoer af te snijden heeft de tumor geen 'voedsel' meer en groeit hij niet langer.

Hebben ook andere ziektes baat bij een angiogenese-behandeling? Ja. Wetenschappers schatten dat er wereldwijd zo'n 500 miljoen mensen mee geholpen kunnen worden. Problemen met de angiogenese aanleiding geven tot zo'n 70 verschillende ziektes. Dat kunnen levensbedreigende aandoeningen zijn als hartinfarcten, maar ook reuma, artritris of zelfs obesitas.

Bij zwaarlijvigheid is er een groei nodig van de bloedvaten om vet aan te maken. Proeven bij testdieren tonen aan dat als je die bloedvatengroei kan onderdrukken, de dieren minder vet aanmaken en dus ook dunner zijn.

Bij hartinfarcten werkt het systeem van de angiogenese juist omgekeerd en is er te weinig bloedvatengroei. Daardoor krijgt het hart niet genoeg zuurstof en kan het komen tot een hartinfarct. Vroeger probeerden artsen dat te behandelen door een bypassoperatie uit te voeren of door een ballonnetje in de kransslagader te brengen, maar met de angiogenesebehandeling zou het hart zélf extra zuurstof kunnen aantrekken en verdere problemen vermijden.

Bestaan er al concrete medicijnen? Ja, maar die zijn voor de modale patiënt nog niet verkrijgbaar in België. De twee angiogenese-medicijnen zijn Avastine en Macugen. Avastine is een antistof die de aanmaak van nieuwe bloedvaten tegenhoudt. Het middel wordt ingezet tegen darmkanker. Avastine is een product van farmagigant Roche en heeft een algemene Europese erkenning, die dus ook geldig is in België.

Het Riziv betaalt Avastine nog niet terug, maar de onderzoeksprocedure daarvoor is aan de gang. Het Riziv zal binnen de twee maanden beslissen of het Avastine al dan niet zal terugbetalen, zegt woordvoerder Ludwig Moens. Zonder terugbetaling is de behandeling voor de meeste mensen niet haalbaar: voor één maand medicijnen mag je rekenen op 4.000 dollar.

Het tweede medicijn, Macugen, is van Pfizer en behandelt de oogproblemen die suikerziekte kan veroorzaken. Macugen startte in augustus met de Europese erkenningsprocedure, en die erkenning zou eerstdaags moeten komen.

Hebben de angiogenese-middelen ook nadelen?

Ja, er zijn bijwerkingen zoals verhoogde bloeddruk of stollingsproblemen, maar die zijn behandelbaar. Angiogenese medicijnen zijn in eerste instantie ontwikkeld omdat chemotherapie onvoldoende werkt en zoveel nadelen had: na verloop van tijd werden de kankercellen resistent tegen de chemo, en veel patiënten leden onder de zware behandeling.

De angiogenesemedicijnen richten zich op de bloedvaten: omdat die genetisch stabieler zijn dan kankercellen, kunnen ze zich minder snel aanpassen aan de behandeling en zijn ze dus minder resistent. Toch is recent gebleken dat de bloedvatcellen resistenter zijn dan wetenschappers eerst gedacht hadden. Wereldwijd proberen onderzoekers daar nu oplossingen voor aan te dragen.

Aan de KU Leuven ontwikkelen we angiogenese-remmers die efficient zijn, zonder dat er neveneffecten zijn. In de toekomst zullen de angiogenesemiddelen namelijk vooral ingezet worden voor chronische ziektes als bijvoorbeeld suikerziekte, huidziekten en reuma. Als je elke dag een pilletje moet slikken, wil je niet dat er teveel neveneffecten aan vasthangen.

Corrigeer

NIET TE MISSEN

POPULAIRE VIDEO'S

Het beste van Enkel voor abonnees